ด้วยประสบการณ์การบริหารจัดการนํ้าในภาคตะวันออกมายาวนานกว่า 3 ทศวรรษของ บริษัท จัดการและพัฒนาทรัพยากรน้ำภาคตะวันออก จำกัด (มหาชน) หรือ อีสท์ วอเตอร์ ได้กำหนดนโยบายพัฒนาคุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อมเพื่อสร้างความยั่งยืนส่งเสริมให้ชุมชน ตลอดจนผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่อบริษัท มีคุณภาพชีวิตที่ดี และเติบโตอย่างยั่งยืนไปพร้อมกัน มีช่องทางการมีส่วนร่วมกับชุมชนที่หลากหลาย เพื่อสร้างการ เข้าใจ เข้าถึง นำไปสู่ความร่วมมือกันพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนและสิ่งแวดล้อม

ในปัจจุบัน อีสท์ วอเตอร์ยังคงดำเนินงานบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ภาคตะวันออก โดยเฉพาะพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) โดยปฏิบัติงานร่วมกับหน่วยงานต่าง ๆ เช่น กรมชลประทานสำนักงานชลประทานที่ 9 โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาประแสร์ เป็นต้น ทั้งการดำเนินการสูบจ่ายน้ำให้กับผู้ใช้น้ำทุกภาคส่วนตามแผนที่มีร่วมกัน การวางแผนแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ำ การสนับสนุนและจัดให้มี CSR กับผู้ใช้น้ำภาคส่วนต่างๆ

จากกรณีเกิดเพลิงไหม้สถานีสูบน้ำฝั่งขวาในโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาประแสร์ กรมชลประทาน ทำให้ไม่สามารถเดินระบบส่งน้ำให้กับเกษตรกรในพื้นที่ชลประทานประแสร์ได้ อีสท์ วอเตอร์ จึงมีการจัดสรรงบประมาณด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม เพื่อสนับสนุนดำเนินงานปรับปรุงระบบท่อส่งน้ำฝั่งขวาที่เกิดเพลิงไหม้ ซึ่งมีความจำเป็นอย่างยิ่งต่อการสูบน้ำให้กับกลุ่มเกษตรกร หากไม่สามารถส่งน้ำให้เกษตรกรได้ จะส่งผลเสียหายต่อพืชผลทางการเกษตร เนื่องจากพื้นที่ลุ่มน้ำประแสร์เป็นแหล่งปลูกทุเรียนและผลไม้ต่างๆ เพื่อการส่งออกในและต่างประเทศ และถือเป็นความช่วยเหลือกับกรมชลประทาน เพื่อส่งต่อไปยังกลุ่มผู้ใช้น้ำและเกษตรกรในพื้นที่

อีสท์ วอเตอร์ ดำเนินโครงการส่งเสริมสาธารณูปโภคด้านน้ำและอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม เป็น 1 ในโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตของอีสท์ วอเตอร์ ที่ดูแลชุมชนตั้งแต่ พื้นที่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ สำหรับพื้นที่ต้นน้ำ มุ่งเน้นบริเวณโดยรอบอ่างเก็บน้ำ แหล่งน้ำดิบ รวมถึงผืนป่าต้นน้ำที่เป็นเขตป่ารอยต่อ 5 จังหวัดภาคตะวันออก ซึ่งถือเป็นพื้นที่สำคัญที่เปรียบเสมือนหัวใจหลักที่ขับเคลื่อนธุรกิจขององค์กร

ในส่วนของพื้นที่กลางน้ำ ได้ให้ความสำคัญพื้นที่โดยรอบบริเวณตามแนวท่อน้ำดิบของอีสท์ วอเตอร์ มุ่งหวังให้ชุมชนมีน้ำที่สะอาด มีคุณภาพที่ดี เพียงพอต่อการอุปโภคบริโภค และใช้ในภาคเกษตรกรรมอย่างทั่วถึงและเท่าเทียม ผ่านการพัฒนาระบบสาธารณูปโภคด้านน้ำให้กับชุมชน สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพในการบริหารจัดการน้ำของอีสท์ วอเตอร์ ที่รับผิดชอบต่อสังคม ในส่วนพื้นที่ปลายน้ำ คือ การมองเห็นปัญหาของน้ำที่ผ่านการใช้จากกิจกรรมต่างๆ และอาจปล่อยลงสู่แม่น้ำลำคลอง ซึ่งหากไม่จัดการให้ดี จะกลายเป็นปัญหามลพิษทางน้ำ ส่งผลต่อคุณภาพน้ำของแหล่งน้ำต่างๆ รวมถึงคุณภาพชีวิตของชุมชนในอนาคต

ทั้งหมดนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของการดำเนินงานของอีสท์วอเตอร์ ที่เข้าใจและให้ความสำคัญต่อแนวคิดความยั่งยืน เพื่อให้ทุกสังคมและชุมชน สามารถพัฒนาและอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุขในปัจจุบัน พร้อมวางรากฐานสู่อนาคต ให้ลูกหลานได้เติบโตในระบบนิเวศที่ดีอย่างแท้จริง เป็นสิ่งที่อีสท์ วอเตอร์ ยึดมั่นมาตลอด 30 ปี

2 ตุลาคม 2566 – นายเศรษฐา ทวีสิน นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เป็นประธานการประชุมหารือการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ EEC เพื่อสร้างความเชื่อมั่นด้านการลงทุนจากภาคเอกชน ร่วมกับ ร้อยเอก ธรรมนัส พรหมเผ่า รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นายชัย วัชรงค์ โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี และผู้บริหารหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อาทิ กรมชลประทาน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กรมทรัพยากรน้ำ และกรมทรัพยากรน้ำบาดาล กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เข้าร่วมการประชุม ณ ห้องประชุมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง กระทรวงการคลัง

นายกรัฐมนตรีเปิดเผยภายหลังการหารือว่า สิ่งหนึ่งที่นายกรัฐมนตรีให้ความสำคัญมากเป็นอันดับต้น ๆ คือเรื่องของน้ำ เพราะถือเป็นปัจจัยสำคัญในภาคการเกษตรและภาคอุตสาหกรรม ประเด็นที่พูดคุยวันนี้ เป็นการวางแผนการบริหารจัดการน้ำในช่วงปลายฤดูฝน เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับผู้ประกอบการในภาคการผลิตว่า ประเทศไทยจะมีน้ำใช้ตลอดช่วงฤดูแล้งที่จะมาถึง และต้องดูแลเกษตรกรให้ไม่ได้รับผลกระทบด้วย

นายกรัฐมนตรีได้มอบหมายให้กรมชลประทาน ทำแผนการผันน้ำเข้าพื้นที่อ่างเก็บน้ำมานำเสนอในวันจันทร์หน้า (9 ตุลาคม 2566) พร้อมกับเชิญหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้ามารับฟังและให้ความเห็น ซึ่งนายกรัฐมนตรีตั้งเป้าว่ารัฐบาลจะวางแนวทางการแก้ไขปัญหา ทั้งระยะสั้น ระยะกลาง และระยะยาว โดยนายกรัฐมนตรีจะเป็นเจ้าภาพของคณะทำงานชุดนี้ เพื่อให้การทำงานระหว่างกระทรวงทำได้อย่างมีประสิทธิภาพ

“สิ่งที่ท่านนายกฯ พยายามทำก็เพื่อสร้างความมั่นคงให้แก่โครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำสำหรับพื้นที่ EEC ซึ่งถือเป็นพื้นฐานที่สำคัญอย่างยิ่งยวดสำหรับทุก ๆ กิจกรรมทางเศรษฐกิจในพื้นที่ภาคตะวันออก รากฐานอันมั่นคงเรื่องน้ำนี้จะนำมาซึ่งความเชื่อมั่นของเงินทุนจากทั้งบริษัทใหญ่ ๆ ระดับโลกจนถึงบริษัทขนาดกลางที่จะตัดสินใจเข้ามาลงทุนในประเทศไทย” โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี กล่าว

ที่มา: สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี ทำเนียบรัฐบาล

คณะกรรมการด้านการชลประทานและการระบายน้ำแห่งประเทศไทย หรือ THAICID จัดแถลงข่าว การจัดงานสัปดาห์เครือข่าย THAICID-NWIKS 2023 เพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างบูรณาการ ประจำปี 2566 พร้อมจัดแสดงนิทรรศการเกี่ยวกับเทคโนโลยี นวัตกรรมและองค์ความรู้ จากเครือข่ายกว่า 25 หน่วยงาน ตลอดทั้ง 5 วัน โดยมี ดร.วัชระ เสือดี ผู้ทรงคุณวุฒิด้านวิศวกรรมชลประทาน (ด้านบำรุงรักษา) รองประธานคณะกรรมการ THAICID นายชัยวัฒน์ ปรีชาวิทย์ กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ THAICID
นายเดช เล็กวิชัย รองอธิบดีฝ่ายบริหาร กรมชลประทาน

นายสุรชาติ มาลาศรี รองเลขาธิการ THAICID นายสาธิต มณีผาย ประธานคณะทำงานด้านวิชาการ THAICID นายชัยยะ พึ่งโพธิ์สภ เลขาธิการสมาคมศิษย์เก่าวิศวกรรมชลประทาน ในพระบรมราชูปถัมภ์ พร้อมด้วยคณะกรรมการ THAICID และเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง ร่วมการแถลงข่าว

ดร.วัชระ เสือดี ผู้ทรงคุณวุฒิด้านวิศวกรรมชลประทาน (ด้านบำรุงรักษา) ในฐานะรองประธานคณะกรรมการด้านการชลประทานและการระบายน้ำแห่งประเทศไทย (THAICID) เปิดเผยว่า คณะกรรมการด้านการชลประทานและการระบายน้ำแห่งประเทศไทย (THAICID) ร่วมกับ กรมชลประทาน สมาคมศิษย์เก่าวิศวกรรมชลประทาน ในพระบรมราชูปถัมภ์ เครือข่ายสถาบันการศึกษา หน่วยงานราชการและเอกชน กำหนดจัดงานสัปดาห์เครือข่าย THAICID-NWIKS 2023 (The THAICID Network Week for Integrated Knowledge Sharing 2023) เพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างบูรณาการ ประจำปี 2566 ในระหว่างวันที่ 3 – 7 กรกฎาคม 2566 ณ สถาบันพัฒนาการชลประทาน กรมชลประทาน อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี

การจัดประชุมวิชาการในรูปแบบสัปดาห์เครือข่าย THAICID-NWIKS 2023 นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อเผยแพร่งานวิชาการ ด้านการชลประทานและการระบายน้ำ รวมถึงแลกเปลี่ยนเรียนรู้นวัตกรรมและเทคโนโลยีอย่างบูรณาการ ระหว่างสมาชิกเครือข่าย นำเสนอภายใต้หัวข้อหลัก คือ “การขับเคลื่อนงานชลประทานและการระบายน้ำแบบ SMART สนับสนุนกลไกการพัฒนาเศรษฐกิจ เพื่อความยั่งยืน (BCG Model) และเป้าหมายการบรรลุความเป็นกลางทางคาร์บอน (SMART Irrigation and Drainage Management complying with Thailand BCG and Carbon Neutrality)”

โดยสาระสำคัญของการแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างบูรณาการตลอดทั้ง 5 วัน ประกอบด้วย
1. การประชุมวิชาการ 16th THAICID National Symposium 2023 จัดโดย คณะทำงานด้านวิชาการ THAICID ในวันที่ 3 กรกฎาคม 2566 จะได้พบกับนักวิชาการทั้งในและต่างประเทศนำเสนอบทความคุณภาพรวมกว่า 30 บทความ
2. การเสวนาวิชาการหัวข้อ “การขับเคลื่อนงานชลประทานผ่านกลไกการพัฒนาเศรษฐกิจเพื่อความยั่งยืน (BCG Model)” จัดโดย สมาคมศิษย์เก่าวิศวกรรมชลประทาน ในพระบรมราชูปถัมภ์ ในวันที่ 4 กรกฎาคม 2566 จะได้พบกับผู้ขับเคลื่อน BCG ภาคเกษตรและการนำไปปฏิบัติได้จริง
3. การเสวนาหัวข้อ “อนาคตชาวนากับการทำนาแบบใช้น้ำน้อย Chapter 4” จัดโดย คณะอนุกรรมการด้านน้ำและระบบนิเวศในนาข้าว (INWEPF-Thailand) ในวันที่ 5 กรกฎาคม 2566 จะได้พบกับการปลูกข้าวแบบรักษ์โลกและช่วยเก็บกักคาร์บอนลดโลกร้อนที่ปฏิบัติได้จริง
4. การอบรมเชิงปฏิบัติการ หลักสูตร “ดงตาล Software Days” จัดโดย สถาบันพัฒนาการชลประทาน ร่วมกับ สำนักบริหารจัดการน้ำและอุทกวิทยา และสำนักสำรวจด้านวิศวกรรมและธรณีวิทยา กรมชลประทาน ในวันที่
6. วันที่ 7 กรกฎาคม 2566 จะได้ลองลงมือเล่น Software ใหม่ ๆ และชมการสาธิตเทคโนโลยี IoT ที่น่าสนใจจากผู้เชี่ยวชาญโดยตรง
5. จัดแสดงนิทรรศการ เกี่ยวกับเทคโนโลยี นวัตกรรมและองค์ความรู้ โดยเป็นผลงานจากกรมชลประทาน เครือข่ายสถาบันการศึกษา หน่วยงานราชการและเอกชนที่สนับสนุนกลไกการพัฒนาเศรษฐกิจเพื่อความยั่งยืน (BCG Model) และเป้าหมายการบรรลุความเป็นกลางทางคาร์บอน รวมทั้งการสาธิตการใช้เครื่องมือและสิ่งประดิษฐ์กลางแจ้ง เช่น โดรนเพื่อการสำรวจภูมิประเทศ Bathymetry Survey และวัดอัตราการไหล โดย RiverRay ADCP อุปกรณ์ตรวจวัดและควบคุมจากระยะไกล อุปกรณ์ IoT จาก 25 หน่วยงาน ระหว่างวันที่ 3 – 7 กรกฎาคม 2566

“ทั้งนี้ สัปดาห์เครือข่าย THAICID-NWIKS 2023 จึงเป็นการเปิดพื้นที่รวมเครือข่ายคลังสมองด้านการชลประทานและการระบายน้ำตั้งแต่ระดับนโยบายสู่ระดับปฏิบัติบนพื้นฐานของหลักวิชาการโดยมีผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้ามามีส่วนร่วม เป็นกลไกแก้โจทย์ท้าทายของประเทศให้ไปสู่เป้าหมายการขับเคลื่อนงานชลประทานและการระบายน้ำแบบ SMART สนับสนุนกลไกการพัฒนาเศรษฐกิจเพื่อความยั่งยืน (BCG Model) และเป้าหมายการบรรลุความเป็นกลางทางคาร์บอนได้” รองประธานคณะกรรมการ THAICID กล่าวในที่สุด

จึงขอเชิญชวน องค์กรเครือข่าย สถาบันการศึกษา หน่วยงานราชการ และเอกชน ตลอดจนผู้ที่สนใจ เข้าร่วมกิจกรรมภายในงาน ได้ที่สถาบันพัฒนาการชลประทาน กรมชลประทาน อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี หรือรับชมการถ่ายทอดสดผ่านทางเว็บไซต์ thaicid.rid.go.th/2023 ในระหว่างวันที่ 3 – 7 กรกฎาคม 2566

ประพิศ จันทร์มา อธิบดีกรมชลประทาน เปิดเผยว่า ตลอดระยะเวลา 120 ปี แห่งการกำเนิดและวิวัฒนาการงานชลประทานในประเทศไทย นับแต่สมัยรัชกาลที่ 5 ผู้ก่อตั้งกรมคลอง เปลี่ยนเป็นกรมทดน้ำในรัชกาลที่ 6 และเป็นกรมชลประทานในรัชกาลที่ 7 การพัฒนางานชลประทานในประเทศไทยได้พัฒนาอย่างต่อเนื่องมาจนถึงรัชกาลที่ 9 ที่งานด้านการชลประทานได้รับการพัฒนาอย่างกว้างขวางครอบคลุมทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ พระองค์ทรงมีพระราชดำริให้กรมชลประทานพิจารณาศึกษาและก่อสร้าง โครงการชลประทานประเภทและขนาดต่าง ๆ ตามความเหมาะสมของสภาพภูมิประเทศ และภูมิสังคม รวมทั้งการบริหารจัดการน้ำเพื่อตอบสนองความต้องการของประชาชนในการอุปโภคบริโภค การเกษตร และกิจกรรมอื่นๆ มีโครงการชลประทานอันเนื่องมาจากพระราชดำริในทุกพื้นที่มากกว่า 2,000 โครงการ

“ตลอดระยะเวลา 120 ปีที่ผ่านมา กรมชลประทาน ได้พัฒนาแหล่งน้ำเพื่อสนับสนุนการใช้น้ำในทุกภาคส่วนกระจายอยู่ในภูมิภาคต่างๆ ทั่วประเทศ รวม 21,463 แห่ง คิดเป็นปริมาณน้ำรวมประมาณ 83,101 ล้านลูกบาศก์เมตร พัฒนาพื้นที่ชลประทานไปแล้วกว่า 35.04 ล้านไร่ โดยมีเป้าหมายในการเพิ่มพื้นที่ชลประทานให้ได้กว่า 51.08 ล้านไร่ เพิ่มปริมาณน้ำต้นทุนได้ประมาณ 94,961 ล้านลูกบาศก์เมตร ในปี 2580 หวังสร้างความมั่นคงด้านน้ำให้กับประเทศไทยให้มากยิ่งขึ้น” ประพิศ กล่าว

ในโอกาสครบรอบ 120 ปี กรมชลประทาน ได้จัดงาน “120 ปี กรมชลประทาน 6 รัชกาล งานของแผ่นดิน” ระหว่างวันที่ 13 – 15 มิถุนายน 2565 โดยจัดแสดงนิทรรศการผลงานชลประทานทั้งในรูปแบบออฟไลน์และออนไลน์ ประกอบด้วยการจัดนิทรรศการ On Ground รวม 76 จังหวัดทั่วประเทศ มีนิทรรศการด้านการชลประทาน กิจกรรมเสวนาและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกับเครือข่ายชลประทานทุกภูมิภาครวม 67 หัวข้อ โดยวิทยากรระดับจังหวัด อาทิ ผู้ว่าราชการจังหวัด และเกษตรกรกลุ่มผู้ใช้น้ำ เป็นต้น รวมถึงกิจกรรม “รักษ์น้ำ ปลูกป่า” ร่วมกันปลูกต้นไม้เพิ่มพื้นที่สีเขียวทั่วประเทศ ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากกรมป่าไม้ จำนวน 22,930 ต้น

สำหรับพื้นที่ส่วนกลาง จัดเวทีเสวนาโดยวิทยากรมากประสบการณ์จากสายงานต่าง ๆ แจกกล้าไม้ อาทิ ยางนา สัก พะยุง รวม 3,350 ต้น ให้ผู้ลงทะเบียนร่วมงาน และมีร้านจำหน่ายผลผลิตและสินค้าแปรรูปจากเกษตรกรในพื้นที่ชลประทานอีกด้วย

นอกจากนี้ กรมชลประทานจัดนิทรรศการเสมือนจริงต่อเนื่องเป็นปีที่สาม โดยครั้งนี้จะได้สัมผัสเรื่องราวความมหัศจรรย์แห่งสายน้ำเพื่อชีวิต “The miracle of water for life” ในรูปแบบนิทรรศการเสมือนจริง 3 มิติ การเดินทางของสายน้ำตลอด 120 ปี ผู้เข้าชมจะได้รับความสนุกและตื่นเต้นไปกับการสร้างตัวละครอวาตารเพื่อเยี่ยมชมนิทรรศการ “พลังแห่งชลประทาน ความเป็นหนึ่งเพื่อทุกคน (One for All)” กับผลงานของ 38 หน่วยงานในสังกัด และกิจกรรมพร้อมลุ้นรับของรางวัลมากมายตลอดการจัดงาน

กรมชลประทานลงพื้นที่รับฟังข้อมูลเชิงลึกเกษตรกร-อีสท์วอเตอร์
เพื่อจัดทำ EHIA พัฒนา “อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด” ทุกมิติ

เฉลิมเกียรติ คงวิเชียรวัฒน์ รองอธิบดีฝ่ายวิชาการ กรมชลประทาน กล่าวว่า โครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด เป็นโครงการที่เพิ่มพื้นที่ระบบชลประทานเพื่อสนับสนุนภาคเกษตรที่ได้รับประโยชน์ครอบคลุม 3 อำเภอ คือ อำเภอท่าใหม่ อำเภอนายายอาม และ อำเภอแก่งหางแมว ซึ่งจะสร้างประโยชน์ต่อการใช้น้ำให้กับทุกภาคส่วน ทั้งด้านการเกษตร ที่นา สวนผลไม้ ที่ครอบคลุมในพื้นที่การเกษตร 87,700 ไร่ ใน 3 อำเภอ ดังกล่าว โดยได้นำคณะผู้บริหาร และสื่อมวลชนลงพื้นที่ติดตามความคืบหน้า ร่วมแลกเปลี่ยนข้อมูลเชิงลึก ติดตามการรับรู้ข้อมูลข่าวสารและความเข้าใจภายใต้กระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด จังหวัดจันทบุรี และบริษัทจัดการและพัฒนาทรัพยากรน้ำภาคตะวันออก จำกัด (มหาชน) หรือ อีสท์ วอเตอร์ จังหวัดระยอง เพื่อร่วมรับฟังความคิดเห็นและข้อเสนอแนะ จากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในแผนวางระบบท่อส่งน้ำเพื่อชลประทานในภาคการเกษตร โดยเฉพาะในกลุ่มเกษตรกรสวนผลไม้ทุเรียน และยางพารา รวมถึงผู้ให้บริการส่งน้ำภาคอุตสาหกรรม ควบคู่ไปกับการศึกษาระบบการบริหารจัดการน้ำภาคตะวันออก ภายในนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง ที่จะรองรับการขยายตัวของการลงทุนในเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ด้วยโครงข่ายระบบท่อส่งน้ำ ที่มั่นใจว่าจะสามารถป้อนน้ำให้เพียงพอ พร้อมกับเพิ่มกับน้ำต้นทุนสำรองไว้ใช้ในภาคส่วนต่างๆ อย่างสมดุล โดยข้อมูลความคิดเห็นที่ได้จะนำเสนอต่อคณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมต่อไป

เพิ่มกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในวงกว้างมากขึ้น
สร้างความเชื่อมั่นในโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด

สำหรับเป้าหมายการดำเนินโครงการฯในครั้งนี้ เป็นไปตามข้อเสนอแนะของคณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ที่เปิดโอกาสให้เพิ่มกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในวงกว้างมากขึ้น เพื่อยกระดับความเข้าใจและความเชื่อมั่นให้กับชุมชนในเชิงลึกของการพัฒนาโครงการพัฒนาอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด เพื่อนำไปสู่การปรับปรุงแผนการพัฒนาโครงการที่สามารถสร้างประโยชน์ในทุกภาคส่วนครบถ้วนทุกมิติ โดยได้มีการติดตามข้อมูลปริมาณความต้องการใช้น้ำในส่วนของภาคประกอบการในพื้นที่นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จากบริษัท จัดการและพัฒนาทรัพยากรน้ำภาคตะวันออก จำกัด (มหาชน) หรืออีสท์ วอเตอร์ เพื่อรวบรวมข้อมูลของความต้องการใช้น้ำให้สอดรับกับความต้องการใช้จริงในปัจจุบันและในระยะยาว เนื่องจากการพัฒนาโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด จะเป็นหนึ่งในโครงข่ายเชื่อมโยงระบบส่งน้ำของพื้นที่ภาคตะวันออก ที่มีแผนการส่งน้ำส่วนเกินสนับสนุน เพื่อเพิ่มน้ำต้นทุนในพื้นที่ EEC ในช่วงฤดูมรสุมและผันน้ำไปใช้ในฤดูแล้งแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ำในพื้นที่ได้อย่างมีนัยยะสำคัญ สามารถลดผลกระทบความเสียหายจากอุทกภัยและภัยแล้งในพื้นที่เกษตร ได้ประมาณ 5,575 ไร่ ที่อาจจะสร้างความเสียหายให้กับประชาชน และภาคเกษตรได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อให้เกิดการพัฒนาทั้งระบบ เศรษฐกิจ สังคม การดูแลสิ่งแวดล้อม และฟื้นฟูระบบนิเวศของป่าไม้ และสัตว์ป่า ได้อย่างครบถ้วนทุกมิติ

แผนพัฒนาลุ่มน้ำคลองวังโตนด
ก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ 4 แห่ง ความจุรวมกัน 308.56 ลบ.ม.

เฉลิมเกียรติ กล่าวถึงแผนพัฒนาลุ่มน้ำคลองวังโตนดที่กรมชลประทานดำเนินการว่า มีการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำทั้งหมด 4 แห่ง ประกอบด้วย 1.อ่างเก็บน้ำคลองประแกด ความจุ 60.25 60.26 ล้านลูกบาศก์เมตร ซึ่งก่อสร้างเสร็จเป็นที่เรียบร้อยแล้วในขณะนี้ 2.อ่างเก็บน้ำคลองหางแมว ความจุ 80.70 ล้านลูกบาศก์เมตร 3. อ่างเก็บน้ำคลองพะวาใหญ่ ความจุ 68.10 ล้านลูกบาศก์เมตร ขณะนี้อยู่ระหว่างก่อสร้าง และ 4. อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด ความจุ 99.5 ล้านลูกบาศก์เมตรปัจจุบันอยู่ระหว่างการขอใช้พื้นที่จากกรมป่าไม้ และกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ซึ่งเมื่อก่อสร้างแล้วเสร็จทั้ง 4 แห่ง มีความจุรวมกัน 308.56 ล้านลูกบาศก์เมตร สามารถส่งน้ำให้พื้นที่รับประโยชน์ทั้งสิ้น 267,800 ไร่ รองรับความต้องการน้ำเพื่อผลิตน้ำประปาได้ปีละ 45 ล้านลูกบาศก์เมตร รวมถึงการจัดสรรน้ำเพื่อสนับสนุนน้ำส่วนเกินป้อนไปยังอ่างเก็บน้ำในพื้นที่ EEC เพื่อสนับสนุนพื้นที่เพาะปลูกสวนผลไม้ ภาคอุตสาหกรรมในเขตจังหวัดระยอง และจังหวัดชลบุรี

ในส่วนของความต้องการใช้น้ำเพื่อการเกษตร ในกลุ่มผลไม้ 5 ชนิดที่สร้างรายได้แก่เกษตรกรในจังหวัดจันทบุรีได้แก่ ทุเรียน มังคุด เงาะ ลองกอง และลำไย ซึ่งผลไม้ดังกล่าวนี้ ล้วนต้องใช้น้ำในปริมาณมากด้วยเหตุนี้ จึงต้องมีการบริหารจัดการน้ำในการเกษตรที่มีประสิทธิภาพ เช่น ทุเรียน ใช้น้ำวันละ 320-500 ลิตรต่อต้นต่อวัน มังคุด ใช้น้ำวันละ 1,100-1,600 ลิตรต่อต้นต่อวัน เงาะ ใช้น้ำวันละ 180- 320 ลิตรต่อต้นต่อวัน ลองกอง ใช้น้ำวันละ 20 ลิตรต่อต้นต่อวัน และลำไย ใช้น้ำวันละ 4,400 – 6,600 ลิตรต่อต้นต่อวัน

เน้นการจัดการน้ำลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำวังโตนด
เพื่อประโยชน์แก่ทุกๆ ภาคส่วนในพื้นที่

ผู้ช่วยศาสตราจารย์เจริญ ปิยารมย์ ประธานกรรมการลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำวังโตนด และเจ้าของสวนปิยารมย์ กล่าวว่า การจัดการน้ำลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำวังโตนดเพื่อประโยชน์แก่ทุกๆ ภาคส่วนในพื้นที่ให้มีประสิทธิภาพนั้น ต้องมองเชิงลึกเข้าถึงทุกๆ ปัญหาการใช้น้ำแล้วนำไปหาทางแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบ ไม่ว่าจะเป็นการใช้น้ำในภาคเกษรกรรม อุตสาหกรรมและประชาชนในพื้นที่ใช้อุปโภคและบริโภคที่นับวันปริมาณการใช้น้ำจะเพิ่มมากขึ้น แต่แหล่งน้ำกลับมีปริมาณรองรับน้ำได้เท่าเดิม ซึ่งทุกภาคส่วนต้องร่วมกันแก้ไขปัญหารับฟังปัญหารอบด้านทุกๆ มิติทั้งข้อดีข้อเสียข้อเรียกร้องจากทุกๆ ภาคส่วนแล้วนำไปปรับหาแนวทางแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบไม่ใช่แค่ 3 อำเภอในพื้นที่เท่านั้น แต่ต้องขยายสู่ 3+1 จังหวัด คือ 3 จังหวัดเดิมในพื้นที่ EEC ประกอบด้วย ระยอง ชลบุรี ฉะเชิงเทรา และรวมจังหวัดจันทบุรีเพิ่มเข้าไปอีกจังหวัดหนึ่งด้วย หากโครงการสร้างอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนดก่อสร้างแล้วเสร็จ จะช่วยสนับสนุนและสร้างความมั่นคงทางน้ำให้แก่เกษตรกร ภาคอุตสาหกรรมและประชาชนในพื้นที่ภาคตะวันออก

อีสท์วอเตอร์มั่นใจอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด
ช่วยให้การบริหารจัดการน้ำมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ศุภทรรศ สาพิมาน ผู้อำนวยการฝ่ายปฏิบัติการและบริการลูกค้า บริษัทจัดการและพัฒนาทรัพยากรน้ำภาคตะวันออก จำกัด (มหาชน) หรือ อีสท์ วอเตอร์ กล่าวว่า ในฐานะผู้ให้บริการจัดส่งน้ำดิบเข้าสู่ระบบ การผลิตของโรงงาน และสาธารณูปโภคในพื้นที่อุตสาหกรรมมาบตาพุด โดยการบริหารจัดการระบบขนส่งน้ำดิบผ่านท่อส่งน้ำขนาดใหญ่ให้แก่ภาคอุตสาหกรรม และเพื่อการอุปโภคบริโภคในพื้นที่นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด ซึ่งบริษัทฯ จะทำการบริหารจัดการน้ำจากอ่างเก็บน้ำของกรมชลประทานเป็นหลักประมาณ 90% โดยใช้น้ำที่อ่างเก็บน้ำประแสร์ ดอกกลาย และหนองปลาไหล ในภาพรวมมีปริมาณน้ำในอ่าง 70-80%

ที่ผ่านมาบริษัทฯ ได้เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำ โดยการวางโครงข่ายผันน้ำผ่านท่อส่งน้ำดิบจากแหล่งน้ำดิบ (อ่างเก็บน้ำหลักใน 3 จังหวัด) มาป้อนภาคอุตสาหกรรมในพื้นที่ EEC ซึ่งได้ดำเนินการแล้วเสร็จในหลายโครงการ เช่น โครงการเพิ่มประสิทธิภาพระบบผันน้ำแม่น้ำบางปะกง-อ่างเก็บน้ำบางพระ จังหวัดชลบุรี โครงการเพิ่มประสิทธิภาพและปริมาณการจ่ายน้ำท่อส่งน้ำหนองปลาไหล-หนองค้อ จังหวัดชลบุรี โครงการสระทับมา จังหวัดระยอง และโครงการก่อสร้างระบบท่อส่งน้ำดิบอ่างเก็บน้ำคลองหลวง จังหวัดชลบุรี โครงการปรับปรุงเครือข่ายอ่างเก็บน้ำคลองใหญ่-หนองปลาไหล จังหวัดระยอง และโครงการปรับปรุงคลองพานทองเพื่อผันน้ำไปยังอ่างเก็บน้ำบางพระ จังหวัดชลบุรี

นอกจากนี้ ยังมีโครงการที่ต้องขับเคลื่อนในระยะต่อไป ซึ่งเป็นโครงการที่สำคัญสำหรับการบริหารจัดการน้ำของภาคตะวันออกทั้งระบบ ได้แก่ โครงการเครือข่ายอ่างประแสร์-หนองค้อ-บางพระ จังหวัดชลบุรี โครงการเครือข่ายน้ำอ่างคลองโพล้-อ่างประแสร์ และโครงการเครือข่ายคลองวังโตนด-อ่างประแสร์ จังหวัดระยอง

“หากโครงการสร้างอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนดก่อสร้างแล้วเสร็จ จะช่วยให้การบริหารจัดการน้ำจะมีประสิทธิภาพมากขึ้นกว่าในอดีต เพราะปัจจุบันมีปัจจัยเสี่ยงในเรื่องอุทุกภัยและภัยแล้งมากขึ้น” ศุภทรรศ กล่าว

นิคมฯ มาบตาพุดหนุนสร้างอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด
เชื่อเกิดประโยชน์ต่อทุกภาคส่วนในพื้นที่ และ EEC

ธวัชศักดิ์ เกิดมณี ผู้ช่วยผู้อำนวยการสำนักงานนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด กล่าวว่า การจัดสร้างอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด ถือเป็นแนวทางแก้ปัญหาการบริหารจัดการน้ำที่กรมชลประทาน เกษตรกรในพื้นที่ ภาคอุตสาหกรรม รวมทั้งนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด ซึ่งมีส่วนใช้น้ำในพื้นที่ต้องการให้มีการก่อสร้างอย่างเป็นรูปธรรมแล้วเสร็จตามเจตนารมณ์ของภาครัฐที่ต้องการแก้ปัญหาน้ำทั้งช่วงฤดูฝนและฤดูแล้งให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อทุกๆ ภาคส่วนในพื้นที่ รวมทั้งประชากรแฝงที่จะเข้ามาท่องเที่ยว ทำกิจกรรมต่างๆ อีกทั้งยังรองรับการใช้น้ำในพื้นที่ EEC ในอนาคตด้วย

กรมชลฯ ลงพื้นที่ร่วมประชุม
และรับฟังการบริหารจัดการน้ำภาคตะวันออก

เมื่อเร็วๆ นี้ เฉลิมเกียรติ คงวิเชียรวัฒน์ รองอธิบดีฝ่ายวิชาการ กรมชลประทาน นำคณะผู้บริหารและสื่อมวลชน ลงพื้นที่ร่วมประชุมและรับฟังการบริหารจัดการน้ำภาคตะวันออก (วังโตนด-ประแสร์-หนองปลาไหล-บางพระ) เพื่อศึกษาและสำรวจระบบการบริหารจัดการน้ำของอ่างเก็บน้ำประแสร์ จ.ระยอง และโครงข่ายผันน้ำ ในพื้นที่หัวงานของสถานีสูบน้ำบ้านวังประดู่ จ.จันทบุรี โดยมี เกรียงศักดิ์ พุ่มนาค ผู้อำนวยการส่วนบริหารจัดการน้ำและบำรุงรักษาสำนักงานชลประทานที่ 9 และคณะทีมที่ปรึกษา รายงานความคืบหน้าการพัฒนาโครงการผันน้ำจากพื้นที่ จ.จันทบุรี ไปยังแหล่งเก็บกักน้ำ จ.ระยอง

สำหรับการพัฒนาโครงการผันน้ำจากพื้นที่ จ.จันทบุรี ไปยังแหล่งเก็บกักน้ำ จ.ระยอง เพื่อเสริมความมั่นคงในการบริหารจัดการน้ำต้นทุน ของภาคตะวันออก เนื่องจากอ่างเก็บน้ำประแสร์จะเป็นศูนย์กลางของการผันน้ำ เพื่อป้อนไปยังอ่างเก็บน้ำต่างๆ ได้แก่ ดอกกราย หนองปลาไหล คลองใหญ่ เพื่อสนับสนุนการขับเคลื่อนเศรษฐกิจภาคตะวันออก ที่จะมีการขยายตัวที่เกิดจากกิจกรรมทางเศรษฐกิจ ทั้งใน การลงทุน การท่องเที่ยว และภาคเกษตรรวมถึงการขยายตัวของจำนวนประชากรที่มีความต้องการใช้น้ำเพื่ออุปโภคและบริโภคเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง

เมื่อก่อสร้างแล้วเสร็จจะทำให้อ่างเก็บน้ำทั้ง 4 แห่ง มีความจุรวมกัน 308.56 ล้าน ลบ.ม. สามารถส่งน้ำให้พื้นที่รับประโยชน์ทั้งสิ้น 267,800 ไร่ รองรับความต้องการน้ำเพื่อผลิตน้ำประปาได้อีกปีละ 45 ล้าน ลบ.ม. และผันน้ำส่วนเกินไปยังอ่างเก็บน้ำประแสร์ได้ถึงปีละประมาณ 70 ล้าน ลบ.ม. ซึ่งนอกจากจะเป็นเสริมแหล่งน้ำต้นทุนแล้ว ยังสนับสนุนพื้นที่เพาะปลูกสวนผลไม้ใน จ.ระยอง และแหล่งน้ำดิบสำรองที่สำคัญสำหรับอุตสาหกรรมในเขต จ.ระยอง และ จ.ชลบุรี

กรมชลฯ วางแผนบริหารจัดการน้ำจากจันทบุรีไประยอง
ผ่านอ่างเก็บน้ำที่พัฒนาขึ้น 4 แห่ง

เกรียงศักดิ์ พุ่มนาค ผู้อำนวยการส่วนบริหารจัดการน้ำและบำรุงรักษาสำนักงานชลประทานที่ 9 กล่าวถึงความคืบหน้าแผนการบริหารจัดการน้ำเพื่อการผันน้ำจากพื้นที่ จ.จันทบุรี ไปสู่อ่างเก็บน้ำประแสร์ จ.ระยองว่า สามารถดำเนินการโดยผันน้ำส่วนเกิน จากอ่างเก็บน้ำที่กรมชลประทานมีแผนพัฒนาขึ้น 4 แห่ง ประกอบด้วย อ่างเก็บน้ำคลองประแกด ซึ่งเป็นอ่างแห่งแรกที่ก่อสร้างแล้วเสร็จ มีความจุ 60.25 60.26 ล้าน ลบ.ม. โดยกักเก็บน้ำได้ประมาณ 3 ปีแล้วและมีโครงการอยู่ระหว่างก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ 2 แห่ง ประกอบด้วย อ่างเก็บน้ำคลองหางแมว ความจุ 80.70 ล้าน ลบ.ม. และ อ่างเก็บน้ำคลองพะวาใหญ่ ความจุ 68.10 ล้าน ลบ.ม. คาดว่าจะแล้วเสร็จภายในปีพ.ศ.2566

ส่วนโครงการ อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด เป็นอ่างเก็บน้ำที่ 4 มีความจุ 99.5 ล้านลบ.ม. อยู่ระหว่างการขอใช้พื้นที่จากกรมป่าไม้ และกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เมื่อก่อสร้างแล้วเสร็จจะทำให้อ่างเก็บน้ำทั้ง 4 แห่ง มีความจุรวมกัน 308.56 ล้าน ลบ.ม. สามารถส่งน้ำให้พื้นที่รับประโยชน์ทั้งสิ้น 267,800 ไร่ รองรับความต้องการน้ำเพื่อผลิตน้ำประปาได้อีกปีละ 45 ล้าน ลบ.ม. และผันน้ำส่วนเกินไปยังอ่างเก็บน้ำประแสร์ได้ถึงปีละประมาณ 70 ล้าน ลบ.ม. ซึ่งนอกจากจะเป็นเสริมแหล่งน้ำต้นทุนแล้ว ยังสนับสนุนพื้นที่เพาะปลูกสวนผลไม้ใน จ.ระยอง และแหล่งน้ำดิบสำรองที่สำคัญสำหรับอุตสาหกรรมในเขต จ.ระยอง และ จ.ชลบุรี

โครงการฯ แล้วเสร็จ จะมีปริมาณน้ำเพียงพอ
รองรับความต้องการใช้น้ำในพื้นที่ภาคตะวันออก

เกรียงศักดิ์ กล่าวว่า หลังจากการพัฒนาโครงการฯ แล้วเสร็จ ทำให้มีขีดความสามารถในการกักเก็บน้ำ ทั้งระบบ ที่ไหลจากเทือกเขา ใน อ.แก่งหางแมว ไหลผ่าน อ.นายายอาม และ ประตูระบายน้ำวังโตนด ที่มีพื้นที่ลุ่มน้ำประมาณ 1,839.1 ตร.กม.และยังมีปริมาณน้ำที่ไหลลงทะเลมากกว่าปีละ 1,000 ล้าน ลบ. ทำให้มีปริมาณน้ำเพียงพอในการกักเก็บเพื่อใช้ในการอุปโภคบริโภค ในจ.จันทบุรี รวมถึงการผันน้ำไปยังจ.ระยอง

“โครงการดังกล่าวมีการวางระบบท่อผันน้ำพร้อมอาคารประกอบจากคลองวังโตนด จ.จันทบุรี ไปยังอ่างเก็บน้ำประแสร์ จ.ระยอง โดยตั้งสถานีสูบน้ำพร้อมเครื่องสูบน้ำ อยู่บริเวณคลองวังโตนด บ้านวังประดู่ ต.สามพี่น้อง อ.แก่งหางแมว ใช้เครื่องสูบน้ำชนิด Horizontal Split Case สามารถสูบน้ำได้ รวม 5 ลบ.ม./วินาที จำนวน 9 เครื่อง พร้อมโครงข่ายระบบท่อส่งน้ำ โดยวางแนวท่อส่งน้ำขนาด 1.80 ม. ขนานไปตามทางถนน รวมความยาวทั้งสิ้น 45.7 กม. เพื่อป้อนน้ำเข้าสู่อ่างเก็บน้ำประแสร์ รองรับความต้องการใช้น้ำในพื้นที่ภาคตะวันออก” เกรียงศักดิ์ กล่าว

อ่างเก็บน้ำประแสร์ ต้นแบบการบริหารจัดการน้ำแบบครบวงจร
แก้ปัญหาขาดแคลนน้ำในจ.ระยอง

เฉลิมเกียรติ กล่าวว่า พื้นที่ลุ่มน้ำภาคตะวันออกมีความสำคัญ ถึงแม้ว่าจะมีน้ำต้นทุน แต่กรมชลประทานจะต้องบริหารจัดการน้ำไม่ให้ขาดแคลนและประสบปัญหาดังเช่นในปีพ.ศ.2548 เนื่องจากปัจจุบันมีการใช้น้ำมากขึ้นทั้งด้านการเกษตร โดยปลูกผลไม้ เช่น ทุเรียน มังคุด และเงาะ เป็นต้น อีกทั้งยังมีความจำเป็นในการดูแลภาคอุตสาหกรรมให้ใช้น้ำในการผลิต ทั้งนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จึงต้องมีการเตรียมการให้สอดคล้องกัน

อ่างเก็บน้ำประแสร์ จ.ระยอง มีความจุ 295 ล้านลบ.ม. ถือเป็นอ่างเก็บน้ำที่มีศักยภาพและ เป็นต้นแบบการบริหารจัดการน้ำแบบครบวงจร โดยสร้างการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในการพัฒนาโครงการ เพื่อให้สอดรับความต้องการใช้น้ำของทุกภาคส่วน รวมถึงการจัดแหล่งน้ำต้นทุนเพิ่ม เพื่อสร้างความมั่นคงให้เพียงพอ และแก้ปัญหาการขาดแคลนน้ำที่เคยเกิดขึ้นในอดีตเมื่อปี พ.ศ.2548 ซึ่งถือเป็นปัจจัยเสี่ยงที่เกิดขึ้น โดยสามารถถอดบทเรียนมาวางแผนการพัฒนาได้ทั้งระบบ

จากสภาพภูมิศาสตร์และภูมิอากาศ จ.ระยอง พบว่าจะมีปริมาณน้ำฝนที่น้อยในช่วงฤดูฝน เมื่อเทียบ จ.จันทบุรี-ตราด กรมชลประทานจึงได้ดำเนินการตามมติของคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 7 เมษายน 2552 ซึ่งมีมติให้ดำเนินโครงการผันน้ำจากพื้นที่ จ.จันทบุรี ป้อนน้ำเข้าอ่างเก็บน้ำประแสร์ จ.ระยอง เพื่อรองรับกิจกรรมการใช้น้ำในภาคต่าง ๆ ทั้งอุปโภค บริโภค การเกษตร อุตสาหกรรม รวมทั้งพื้นที่ EEC และการท่องเที่ยว ซึ่งเป็นการบริหารจัดน้ำโดยผันน้ำส่วนเกินมาสนับสนุนการสร้างน้ำต้นทุนให้เพิ่มขึ้นในจ.ระยอง

กรมชลฯ ลงพื้นที่พบปะชาวบ้านลุ่มน้ำวังโตนด
สร้างการมีส่วนร่วมโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด
เฉลิมเกียรติ กล่าวว่า อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด จากเดิมที่มีพื้นที่ทั้งหมด รวมทั้งหัวงานและถนน 12,000 ไร่ กรมชลประทานได้ปรับลดขนาดพื้นที่เหลือ 11,000ไร่ เท่ากับว่าลดลง 1,000 ไร่ โดยใช้พื้นที่หัวงานและถนนเพียง 1,632 ไร่จากเดิม 1,850 ไร่ สามารถลดพื้นที่น้ำท่วมได้ 1,750 ไร่ ปัจจุบันโครงการฯ ผ่านขั้นตอน EIA แล้ว แต่ยังต้องพิจารณาเพิ่มอีก 2-3 ประเด็น คือ ทรัพยากรธรรมชาติ ซึ่งทางคณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมต้องการให้คนในชุมชนมีส่วนร่วม กรมชลประทาน จึงจัดกิจกรรมในครั้งนี้เพื่อพบปะพูดคุยทั้งสองฝ่าย (Two Way Communication) ทั้งชาวบ้านวังโตนด ประแสร์ อีสท์ วอเตอร์ ประปาส่วนภูมิภาค ระยอง ชลบุรี เพื่อจัดทำรายงาน EHIA ฉบับสมบูรณ์ จากนั้นจะชี้แจงต่อคณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอีกประมาณ 2-3 ครั้ง หากไม่ทันในปีนี้ ก็จะยื่นขอต่อในปีพ.ศ.2566 คาดว่าจะเริ่มก่อสร้างในปีพ.ศ.2567 ด้วยงบประมาณราว 6,400 -6,500 ล้านบาท

“ผมบอกพี่น้องชาวลุ่มน้ำวังโตนดว่า การก่อสร้างโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด กระทบพื้นที่ 11,000 ไร่ ทางกรมชลประทาน จะปลูกป่าให้ 2 เท่า รวมทั้งสร้างฝายเล็กๆ เพื่อให้เป็นแหล่งน้ำสำหรับสัตว์ป่า เช่น ช้าง เป็นต้น” เฉลิมเกียรติ กล่าว

เผยปี’63 กลุ่มลุ่มน้ำวังโตนด จ.จันทบุรี
ผันน้ำ 10 ล้านคิว ช่วย EEC รอดวิกฤตภัยแล้ง

วุฒิชัย นรสิงห์ ผู้อำนวยการโครงการกรมชลประทาน จ.จันทบุรี กล่าวว่า ในปีพ.ศ.2563 กรมอุตุนิยมวิทยาคาดการณ์ว่าฝนจะล่าช้าประมาณเดือนมิถุนายน ทำให้พื้นที่ EEC อ่างเก็บน้ำประแสร์ จ.ระยองขาดแคลนน้ำ ทางกลุ่มลุ่มน้ำวังโตนด จึงดำเนินการผันน้ำ ตั้งแต่วันที่ 1 มีนาคม ถึง 25 มีนาคม 2563 ทั้งหมด 10 ล้านลบ.ม. จากสถานีสูบน้ำบ้านวังประดู่ จ.จันทบุรี ระยะทาง 46 ก.ม.ไปยัง EEC จ.ระยอง ทำให้ EEC รอดพ้นจากภัยแล้ง

อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด
ช่วยเพิ่มความมั่นคงทางน้ำในภาคตะวันออก

ผศ.เจริญ ปิยารมย์ ประธานคณะทำงานลุ่มน้ำวังโตนด จ.จันทบุรี กล่าวว่า ขณะนี้ “น้ำ” เป็นเรื่องระดับมหภาค การที่กรมชลประทานก่อสร้างอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด เราชาวลุ่มน้ำวังโตนดได้รับประโยชน์โดยตรง ทั้งนี้โครงการลุ่มน้ำวังโตนดเกี่ยวพันกับความแห้งแล้งของจังหวัดระยอง หลายคนพยายามมองแยกส่วน แต่เราอยู่ด้วยกันทั้งจันทบุรี ระยอง ชลบุรี ฉะเชิงเทรา มีการพัฒนาชัดเจน จึงสนับสนุนให้มีการสร้างอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด และควรสร้างให้เต็มศักยภาพ เพราะแสดงถึงความมั่นคงทางน้ำ

“การบริหารจัดการน้ำ เป็นการพึ่งพากัน จากเหตุการณ์ภัยแล้งในปีพ.ศ.2563 มีการผันน้ำ 10 ล้าน ลบ.ม. เพื่อช่วยพื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC) เป็นผลสำเร็จ ซึ่งโครงข่ายการบริหารจัดการน้ำช่วยให้เกิดความมั่นคงทางน้ำ ส่วนอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนดช่วยความมั่นคงทางน้ำในภาคตะวันออก เราตระหนักในเรื่องนี้ จึงพยายามช่วยผลักดันให้การสร้างอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนดประสบความสำเร็จ” อาจารย์เจริญ กล่าว

ด้านตัวแทนเกษตรกรจากลุ่มน้ำวังโตนด แสดงความคิดเห็นว่า พื้นที่อำเภอแก่งหางแมว จ.จันทบุรี ถือเป็นแหล่งผลิตทุเรียนขนาดใหญ่ที่สุดในโลก โดยผลิตปีละประมาณ 700 ล้านตัน สร้างรายได้ให้ประเทศปีละแสนล้านบาท การสร้างอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด ซึ่งใช้งบประมาณราวหมื่นล้านบาท นับว่าคุ้มค่ากับรายได้จากทุเรียนปีละแสนล้านบาท จึงเห็นด้วยกับการสร้างอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด

ทั้งนี้ หากอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนดได้รับไฟเขียวให้ก่อสร้าง ทางกรมชลประทานมีแผนพัฒนาเพื่อรองรับพื้นที่ EEC 10 ปี หนึ่งในแผนนั้น คือ โครงการสร้างผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำประแสร์ – หนองค้อ -บางพระ จ.ชลบุรี เพื่อเพิ่มปริมาณน้ำให้อ่างเก็บน้ำบางพระ จ.ชลบุรี ปีละประมาณ 80 ล้านลบ.ม. เพื่อผลิตน้ำประปา อุตสาหกรรม และการท่องเที่ยวในพื้นที่เศรษฐกิจ จ.ชลบุรี

นายเฉลิมเกียรติ คงวิเชียรวัฒน์ รองอธิบดีฝ่ายวิชาการกรมชลประทาน เปิดเผยว่า เมื่อเร็วๆนี้ ได้ร่วมกับภาคีเครือข่ายหน่วยงานรัฐ และ ชุมชน อาทิ หน่วยราชการในพื้นที่ องค์กรเอกชนด้านการคุ้มครองสิ่งแวดล้อม องค์การพัฒนาเอกชน สถาบันการศึกษา นักวิชาการอิสระ ผู้จัดทำรายงานและประชาชนทั่วไป จัด “กิจกรรมเข้าค่ายชุมชนสัมพันธ์” เพื่อสร้างความรู้ ความเข้าใจ และการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนในการพัฒนาโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด จ.จันทบุรี ให้เกิดประโยชน์สุงสุด ในการจัดหาแหล่งน้ำต้นทุน เพื่อให้สามารถบริหารจัดการน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ ในการกักเก็บน้ำเพื่อสำรองรองน้ำไว้ใช้ ในช่วงฤดูแล้ง และเพียงพอต่อความต้องการใช้น้ำของประชาชนในพื้นที่ ทั้งด้านอุปโภคบริโภค ภาคเกษตร และการป้องกันอุทุกภัย รวมทั้งแนวทางการดูแลและฟื้นฟูผืนป่า สัตว์ป่าและพันธุ์พืช เพื่อให้ระบบนิเวศกลับมาสมบูรณ์อีกครั้งครอบคลุมทั้งพื้นที่ภาคตะวันออก

ทั้งนี้ประชาชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทางการเกษตร โดยเฉพาะพืชเศรษฐกิจที่สำคัญ ไม่ว่าจะเป็นผลไม้ตามฤดูกาล ยางพารา ล้วนแล้วแต่มีความต้องการใช้น้ำอย่างต่อเนื่อง ซึ่งความก้าวหน้าของการดำเนินโครงการจัดการแหล่งน้ำของกรมชลประทาน จำเป็นต้องสร้างความรู้เข้าใจร่วมกันในการพัฒนาเป็นแหล่งน้ำที่สำคัญในพื้นที่ภาคตะวันออก โดยผ่านการนำเสนอควาบคืบหน้าของแผนการพัฒนาโครงการฯ ในวงกว้างเพื่อสร้างความรู้และความเข้าใจที่ถูกต้อง ควบคู่ไปกับการส่งเสริมและสนับสนุนการมีส่วนร่วมของชุมชน ภาคีเครือข่าย และผู้เกี่ยวข้องกับโครงการ เพื่อนำมาสู่ความเชื่อมั่นในแนวทางการพัฒนาโครงการที่ต้องมีการวางแผนร่วมกัน นำไปสู่ความร่วมมือต่อไปในปัจจุบัน และอนาคต เพื่อร่วมยกระดับคุณภาพชีวิต การขับเคลื่อนเศรษฐกิจ รวมถึงการดูแลด้านสิ่งแวดล้อมของจังหวัดให้เกิดความยั่งยืน

การจัดกิจกรรมในครั้งนี้ มีผู้เข้าร่วมจากพื้นที่ อ.หางแมว, อ.นายายอาม, อ.ท่าใหม่ และ อ.เขาคิชฌกูฎ ซึ่งประกอบด้วย 7 กลุ่มคือ 1. กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 3 กลุ่ม คือ กลุ่มผู้ได้รับผลกระทบที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกิน, กลุ่มผู้ได้รับผลประโยชน์ และกลุ่มผู้อ่อนไหว, 2. กลุ่มหน่วยงานราชการในพื้นที่, 3. องค์กรเอกชนด้านการคุ้มครองสิ่งแวดล้อม องค์การพัฒนาเอกชน สถาบันการศึกษาและนักวิชาการอิสระ, 4. ผู้จัดทำรายงาน, 5. ผู้พิจารณารายงาน, 6. รวมถึงสื่อมวลชน และ 7. ประชาชนทั่วไป

อย่างไรก็ตาม นอกจากการมีส่วนร่วมของภาคส่วนต่างๆในการพัฒนาโครงการ ยังเป็นกิจกรรมที่สร้างความสัมพันธ์ที่ดี ที่จะสามารถแสดงความคิดเห็นและข้อเสนอแนะต่อโครงการฯ ระหว่างหน่วยงานภาครัฐและ ภาคประชาชน และยังสามารถสะท้อนถึงบริบทของชุมชน ความเป็นอยู่ การดำรงชีพ การประกอบอาชีพที่สำคัญในพื้นที่ นำไปสู่การแลกเปลี่ยนเรียนรู้วัฒนธรรมชุมชนท้องถิ่น ที่ยังคงรักษาต่อไปได้โดยอาศัยทรัพยากรน้ำที่มีคุณค่าที่จะร่วมยกระดับคุณภาพชีวิตและสามารถนำไปพัฒนาและต่อยอดในการส่งเสริมอาชีพ และสร้างรายได้ที่เพิ่มขึ้นในอนาคต

เมื่อเร็วๆ นี้ เฉลิมเกียรติ คงวิเชียรวัฒน์ รองอธิบดีฝ่ายวิชาการ กรมชลประทาน ได้นำคณะสื่อมวลชนลงพื้นที่โครงการบริเวณฝายลำไตรมาศ ที่ตั้งหัวงานอ่างเก็บน้ำ และพื้นที่รับประโยชน์ของโครงการอ่างเก็บน้ำลำไตรมาศ โดยมีปริญญา สัคคะนายก ผู้อำนวยการสำนักชลประทานที่ 15 ทีมบริษัทที่ปรึกษา ส่วนราชการและผู้นำชุมชน ประกอบด้วยกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน และรองประธานบริหารจัดการน้ำลำไตรมาศ รวมทั้งผู้มีส่วนได้เสียเข้าร่วมงาน เพื่อรับฟังความก้าวหน้าของโครงการฯ

กรมชลฯ ศึกษา IEE สอดคล้องกับแนวทางของสผ.
พร้อมรวบรวมความเห็นประชาชนจัดทำรายงาน IEE

เฉลิมเกียรติ กล่าวว่า โครงการอ่างเก็บน้ำลำไตรมาศมีการดำเนินงานสำรวจและออกแบบรายละเอียดโครงการฯ แล้วเสร็จในปีพ.ศ.2553 แต่จากการตรวจสอบข้อมูลแผนที่ พบว่า เนื่องจากพื้นที่โครงการบางส่วนอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าเทือกเขาสูง ทางกรมชลประทานจึงได้ดำเนินโครงการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมเบื้องต้นอ่างเก็บน้ำลำไตรมาศ ตำบลบางเหรียง อำเภอทับปุด จังหวัดพังงา ให้เป็นไปตามข้อกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้อง และเป็นไปตามแนวทางของสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) เพื่อรวบรวมข้อมูล รับฟังความคิดเห็นจากประชาชนในพื้นที่ เพื่อนำไปประกอบในการจัดทำรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อมเบื้องต้น (Initial Environmental Examination : IEE) ในระหว่างการศึกษากรมชลประทานได้ดำเนินการขออนุญาตกรมป่าไม้ เพื่อเข้าไปทำการศึกษาหรือวิจัยทางวิชาการในเขตป่าสงวนแห่งชาติของกรมป่าไม้ และกรมป่าไม้ได้พิจารณาอนุญาตเมื่อวันที่ 8 เมษายน 2564 ที่ผ่านมา

หากโครงการดังกล่าวแล้วเสร็จ มีส่วนสำคัญในการแก้ปัญหาการขาดแคลนน้ำในฤดูแล้ง และบรรเทาความเสียหายจากอุทกภัย ซึ่งเป็นแหล่งน้ำต้นทุนที่สำคัญให้กับประชาชนในการใช้อุปโภค-บริโภค และเพาะปลูกสำหรับพื้นที่เกษตรกรรมได้ตลอดทั้งปี มีส่วนช่วยการส่งเสริมรายได้ และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนที่อยู่ในเขตพื้นที่โครงการและบริเวณใกล้เคียงให้ดีขึ้น รวมถึงเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่เป็นแลนด์มาร์กสำคัญของจังหวัดพังงาในอนาคต

อ่างเก็บน้ำลำไตรมาศ มีพื้นที่ราว 570 ไร่
ความจุสูงสุดกว่า 6 ล้าน ลบ.ม.
โครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำลำไตรมาศ มีพื้นที่โครงการประมาณ 570 ไร่ ตั้งอยู่ในพื้นที่ ตำบลบางเหรียง อำเภอทับปุด จังหวัดพังงา ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีศักยภาพและเหมาะสมทางด้านวิศวกรรม เศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม มีการออกแบบเป็นเขื่อนเก็บกักน้ำ ชนิดเขื่อนดิน ประกอบด้วยเขื่อนหลักและเขื่อนปิดเขาต่ำ โดยเขื่อนหลักมีสันเขื่อนกว้าง 9 เมตร ยาว 407 เมตร สูง 37 เมตร และเขื่อนปิดช่องเขาต่ำ มีสันเขื่อนกว้าง 9 เมตร ยาว 142 เมตร สูง 27 เมตร มีความจุอ่างเก็บน้ำระดับต่ำสุด 5.73 ล้าน ลบ.ม. และระดับสูงสุด 6.11 ล้าน ลบ.ม. โครงการฯ จะส่งน้ำผ่านอาคารท่อระบายน้ำลงลำน้ำเดิม เข้าสู่ระบบส่งน้ำเดิมที่ประกอบไปด้วย ฝายลำไตรมาศ และคลองส่งน้ำ 2 สาย คือ คลองส่งน้ำสายใหญ่ฝั่งซ้าย และ คลองส่งน้ำสาย 1 ซ้าย-สายใหญ่ฝั่งซ้าย รวมทั้งมีการวางท่อส่งน้ำชลประทานเพิ่มเติมบริเวณตำบลทับปุด ความยาวประมาณ 2.4 ก.ม. พร้อมทั้งติดตั้งเครื่องสูบน้ำบริเวณหนองกก หมู่ 4 บ้านลุ่มเกรียบ ตำบลทับปุด เพื่อรองรับพื้นที่รับประโยชน์ใหม่

มีพื้นที่รับประโยชน์ 6,350 ไร่
ส่งน้ำให้พื้นที่ชลประทานฤดูฝน 5,200 ไร่ – ฤดูแล้ง 1,500 ไร่
นอกจากนี้ ยังวางท่อส่งน้ำอุปโภคใหม่ไปยังพื้นที่ตำบลบางเหรียง ระยะทางความยาว 2.9 ก.ม. พร้อมทั้งติดตั้งเครื่องสูบน้ำเพิ่มแรงดัน จำนวน 2 แห่ง ที่บริเวณท้ายอ่างเก็บน้ำลำไตรมาศ และบริเวณแยกทางเข้าวัดบางเหรียง เพื่อแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ำเพื่ออุปโภคบริโภคของชาวบ้านตำบลบางเหรียง 500 ครัวเรือน

หากดำเนินการก่อสร้างแล้วเสร็จ จะทำให้มีพื้นที่รับประโยชน์ประมาณ 6,350 ไร่ โดยส่งน้ำให้พื้นที่ชลประทานฤดูฝน 5,200 ไร่ และฤดูแล้งประมาณ 1,500 ไร่ ครอบคลุมในพื้นที่ ตำบลโคกเจริญ ตำบลทับปุด อำเภอทับปุด โดยประชาชนในพื้นที่ชลประทานสามารถทำเกษตรทั้งในฤดูฝนและฤดูแล้งได้ตลอดทั้งปี และสามารถปรับเปลี่ยนรูปแบบในการเพาะปลูกพืชเพิ่มเติม นอกเหนือจากปาล์มและยางพารา ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจหลักของพื้นที่ โดยในอนาคตสามารถปลูกพืชชนิดอื่นเพิ่มขึ้น ประกอบด้วย ทุเรียน กาแฟ ฟ้าทะลายโจร รวมทั้งสนับสนุนน้ำด้านการอุปโภค-บริโภค ครอบคลุม ตำบลบางเหรียง อำเภอทับปุด ได้ประมาณ 50,000 ลบ.ม.ต่อปี

โครงการฯ เริ่มก่อสร้างในปี’66
ใช้ระยะเวลาก่อสร้าง 3 ปี
เฉลิมเกียรติ กล่าวว่า กรมชลประทานสำรวจรังวัดแบบก่อสร้าง 70-80% ในปีพ.ศ.2564 กรมชลประทานจะมาเปิดงานก่อน จากนั้นในปีพ.ศ.2565 จะจัดหาเครื่องมือ อุปกรณ์ โดยทำถนนและทำบ้านพักเจ้าหน้าที่ ส่วนในปีพ.ศ.2566 เริ่มก่อสร้าง จากนั้นในปีพ.ศ.2567 จะเห็นภาพชัดเจน โครงการดังกล่าวคาดว่าใช้ระยะเวลาก่อสร้าง 3 ปี ในปีพ.ศ.2570 นำน้ำในอ่างเก็บน้ำเชื่อมกับคลองส่งน้ำของกรมชลประทาน บนพื้นที่ 6,350 ไร่ และวางท่อต่อให้ประชาชนในตำบลบางเหรียงได้นำน้ำไปใช้ ทั้งนี้ขอฝากให้กลุ่มผู้บริหารจัดการน้ำใช้น้ำของอ่างเก็บน้ำลำไตรมาศช่วยกันพัฒนาและจัดการน้ำให้เกิดความยุติธรรม เข้มแข็ง เพื่อจะได้ไม่เกิดปัญหาต่อกัน และเป็นการยกระดับกลุ่มให้แข็งแกร่งยิ่งขึ้น

ผู้ได้รับผลกระทบ 60 ราย พื้นที่ทำกิน 78 แปลง
ล้วนเห็นความสำคัญของโครงการฯ

โครงการดังกล่าวใช้งบประมาณค่าก่อสร้างไม่รวมค่าชดเชยที่ดินและทรัพย์สิน ประมาณ 480 ล้านบาท ทั้งนี้มีผู้ได้รับผลกระทบจากการพัฒนาโครงการ จำนวน 60 ราย เป็นแปลงพื้นที่ทำกิน 78 แปลง และชาวบ้านในพื้นที่ที่ได้รับกระทบเห็นความสำคัญในการพัฒนาอ่างเก็บน้ำ เพื่อกักเก็บน้ำไว้ในใช้ฤดูแล้ง ล้วนเห็นด้วยกับโครงการฯ

“โชคดีที่พี่น้องตำบลทับปุด บางเหรียง และมีผู้นำกลุ่มใช้น้ำที่เข้มแข็ง รวมทั้งผู้นำส่วนราชการ เช่น นายอำเภอ สร้างความรู้ความเข้าใจให้ประชาชน มีพี่น้องที่อยู่ในพื้นที่ที่ก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ และมีการวางท่อผ่านบ้านชาวบ้าน โดยพี่น้องมีความเข้าใจและให้ความร่วมมือเป็นอย่างดี” เฉลิมเกียรติ กล่าว

อ่างเก็บน้ำช่วยให้ชาวบ้านปลูกทุเรียน กาแฟ พืชสมุนไพรได้
พร้อมเสนอให้กรมชลฯ เร่งสำรวจผลอาสิน

วิสุทธิ์ ทองเจิม กำนันตำบลบางเหรียง กล่าวว่า โครงการอ่างเก็บน้ำลำไตรมาศ ทางกรมชลประทานได้เดินท่อไปยังหมู่ 1,2,3 และ4 ส่วนหมู่ 5 อยู่บนพื้นที่สูง ซึ่งมีชาวบ้านตำบลบางเหรียงที่ได้รับประโยชน์ 500 ครัวเรือน ทั้งนี้ชาวบ้านส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทางการเกษตร โดยปลูกสวนปาล์มและยางพาราเป็นหลัก

มานะ สงวนพันธ์ ผู้ใหญ่บ้านตำบลทับปุด และประธานชมรมผู้ใหญ่บ้านทับปุด กล่าวว่า โครงการอ่างเก็บน้ำลำไตรมาศ เริ่มขึ้นตั้งแต่ปีพ.ศ.2536 โดยโครงการดังกล่าว นับเป็นโครงการขนาดใหญ่ในจังหวัดพังงา การมีอ่างเก็บน้ำดังกล่าวแทนที่ชาวบ้านจะปลูกแต่พืชเชิงเดี่ยว เช่น ปาล์ม ยางพารา เมื่อมีน้ำใช้ในการเกษตรสามารถปลูกทุเรียน กาแฟ โกโก้ รวมทั้งพืชสมุนไพร โดยส่วนตัวมั่นใจว่าโครงการนี้เกิดขึ้นอย่างแน่นอน พร้อมกันนี้อยากเสนอให้กรมชลประทานเร่งสำรวจผลอาสิน ทั้งที่มีโฉนดหรือไม่มีโฉนด

ชาวบ้านในพื้นที่ต้องการถนนใช้สัญจรไปมา
กรมชลฯ เตรียมแผนสร้างถนนรองรับ

ไพโรจน์ ชัยชนะ รองประธานกลุ่มบริหารจัดการน้ำลำไตรมาศ ในฐานะผู้มีส่วนได้เสีย กล่าวว่า ในฐานะผู้มีส่วนได้เสีย มีข้อกังวลว่าประชาชนที่มีสวนอยู่เหนือเขื่อนจะสามารถลำเลียงสินค้าเกษตรได้อย่างไร เนื่องจากยังไม่ได้รับความแน่ชัดของโครงการก่อสร้างถนนรอบอ่างเก็บน้ำ อีกทั้งในช่วงสถานการณ์ COVID-19 มีคนในพื้นที่ว่างงานและได้ลงทะเบียนกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจำนวนมาก จึงอยากเสนอให้นำแรงงานที่ตกงานและใช้เครื่องจักรในพื้นที่ ในส่วนของการปรับปรุงภูมิทัศน์ตำบลบางเหรียงให้เป็นแลนด์มาร์ค เสนอให้พิจารณาถึงผู้มีส่วนได้เสียที่จะได้รับประโยชน์ สามารถนำสินค้ามาวางจำหน่ายได้ เพื่อเพิ่มรายได้ให้คนในพื้นที่

สอดคล้องกับ อารี ณ นคร ชาวบ้านในพื้นที่ซึ่งมีส่วนได้เสีย ได้ฝากถึงกรมชลประทานให้มีการเวนคืนและย้ายผลอาสินให้แล้วเสร็จก่อนการสร้างอ่างเก็บน้ำลำไตรมาศ พร้อมทั้งเสนอแนะให้มีโครงการถนนรอบอ่างเก็บน้ำเพื่อให้ชาวบ้านได้สัญจรไปมาได้

ในเรื่องนี้ เฉลิมเกียรติ ชี้แจงว่า การก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ อาจทำให้ประชาชนในพื้นที่บางส่วนไม่สามารถสัญจรไปมาได้ กรมชลประทานมีแนวคิดที่สร้างถนนทดแทนเชื่อมอ่างเก็บน้ำ เพื่อความสะดวกในการเดินทาง รวมทั้งนำพันธุ์ปลาน้ำจืดมาปล่อยในอ่างเก็บน้ำ เพื่อให้ชาวบ้านที่ทำประมงน้ำจืด สามารถจับปลาไปบริโภคได้พร้อมทั้งปรับภูมิทัศน์อ่างเก็บน้ำ เพื่อพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวในอนาคต

กรมชลฯ จัดประชุมรับฟังความคิดเห็นประชาชนในพื้นที่
แก้ไขปัญหาขาดแคลนน้ำฤดูแล้ง – ป้องกันอุทกภัยได้อย่างยั่งยืน
นอกจากนี้ กรมชลประทานได้เห็นถึงความสำคัญของการมีส่วนร่วมของประชาชน ได้จัดประชุมรับฟังความคิดเห็น ร่วมกับหน่วยงาน องค์กรที่เกี่ยวข้อง และประชาชนผู้มีส่วนได้เสียอย่างต่อเนื่อง เพื่อสร้างการรับรู้ ความเข้าใจ แลกเปลี่ยนและนำข้อมูลที่ได้มาประกอบการวิเคราะห์หาแนวทางแก้ไขปัญหา ที่สามารถสนองตอบความต้องการของประชาชนมากที่สุด และสามารถแก้ไขปัญหาขาดแคลนน้ำในฤดูแล้ง และบรรเทาความเสียหายจากอุทกภัยได้อย่างยั่งยืน สอดคล้องกับบริบทในพื้นที่ โดยจัดปฐมนิเทศโครงการ ครั้งที่ 1 เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม 2563 ณ ศาลาประชาคมเทศบาลบตำบลทับปุด อำเภอทับปุด จังหวัดพังงา มีผู้เข้าร่วมประชุม 139 ราย และจัดประชุมกลุ่มย่อย ในวันที่ 19 ตุลาคม 2563 ณ ผู้เข้าร่วมประชุม 131 ราย ณ ศาลาประชาคมหมู่ที่ 3 บ้านตีนวัด ตำบลโคกเจริญ อำเภอทับปุด จังหวัดพังงา

ภายหลังจากการศึกษาผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมเบื้องต้น (IEE) แล้วเสร็จ ในเดือนมกราคม 2565 กรมชลประทานจะดำเนินการขอรับสนับสนุนงบประมาณ เพื่อดำเนินการก่อสร้างต่อไป

3 แผนหลักการบริหารจัดการน้ำในแม่น้ำจันทบุรี
ช่วยเก็บกักน้ำเพิ่มขึ้น 409 ล้านลบ.ม.

จากยุทธศาสตร์การพัฒนาจังหวัดจันทบุรี การแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ำ การบรรเทาอุทกภัย และการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ประกอบกับ ผลการศึกษาศักยภาพการพัฒนาแหล่งน้ำ การผันน้ำ การปรับปรุงอาคารบังคับน้ำในแม่น้ำจันทบุรี และการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ โดยผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับโครงการ นำไปสู่การจัดทำแผนหลักในการพัฒนาและการบริหารจัดการน้ำ ในลุ่มน้ำแม่น้ำจันทบุรี ที่มีความสอดคล้องกันอย่างเป็นระบบทั้งในระดับลุ่มน้ำและระดับท้องถิ่น และมุ่งเน้นให้เป็นไปตามความต้องการและเป็นที่ยอมรับของท้องถิ่นอย่างแท้จริง

โดยแผนหลักในการพัฒนาและการบริหารจัดการน้ำ ในลุ่มน้ำแม่น้ำจันทบุรี ประกอบด้วย 1.การก่อสร้างโครงการอาคารบังคับน้ำ (ฝาย) จำนวน 3 แห่ง ได้แก่ ฝายบ้านแตงเม ฝายท่าหลวงบน และฝายบ้านปึก (กรมพัฒนาที่ดิน) และปรับปรุงฝายเดิมตามลำน้ำแม่น้ำจันทบุรีอีก 12 ฝาย 2.การพัฒนาโครงการท่อผันน้ำจากลุ่มน้ำคลองวังโตนด 3 แนว ได้แก่ แนวผันน้ำตอนบน 1) โครงการแนวผันจากอ่างเก็บน้ำคลองหางแมวไปยังอ่างเก็บน้ำศาลทราย 2) แนวผันจากอ่างเก็บน้ำคลองหางแมวและอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนดไปยังอ่างเก็บน้ำศาลทราย และแนวผันน้ำตอนล่าง คือ (3) แนวผันจากคลองวังโตนดไปยังอ่างเก็บน้ำคลองโล่งโค่ง และ3.การพัฒนาโครงการอ่างเก็บน้ำขนาดกลางและขนาดใหญ่ในพื้นที่ลุ่มน้ำ 17 โครงการ

เมื่อดำเนินการตามแผนหลักโครงการระดับลุ่มน้ำ จะทำให้ในพื้นที่ศึกษาโครงการมีความจุเก็บกักน้ำเพิ่มขึ้นอีก ประมาณ 409 ล้านลบ.ม. สามารถพัฒนาพื้นที่ชลประทานเพิ่มขึ้นได้อีกประมาณ 280,376 ไร่ โดยใช้งบประมาณทั้งสิ้นประมาณ 12,244 ล้านบาท

อย่างไรก็ตาม จากผลการจัดลำดับความสำคัญของโครงการทั้งหมดแล้ว พบว่า โครงการที่มีความสำคัญเร่งด่วนและสามารถดำเนินการได้เป็นลำดับที่ 1 และ 2 คือ โครงการฝายบ้านแตงเม และฝายท่าหลวงบน ตามลำดับ

กรมชลฯ ลงพื้นที่ติดตามความคืบหน้า
โครงการฝายบ้านแตงเม – ฝายท่าหลวงบน

เฉลิมเกียรติ คงวิเชียรวัฒน์ รองอธิบดีฝ่ายวิชาการ กรมชลประทาน กล่าวภายหลังนำคณะสื่อมวลชนลงพื้นที่ติดตามโครงการอาคารบังคับน้ำฝายบ้านแตงเม และโครงการอาคารบังคับน้ำฝายท่าหลวงบน จังหวัดจันทบุรี ว่า สถานการณ์น้ำในลุ่มน้ำจันทบุรีตลอดหลายปีที่ผ่าน พบว่า ประชาชนและเกษตรกร มักประสบปัญหาการขาดแคลนน้ำในช่วงฤดูแล้ง และเกิดอุทกภัยในช่วงฤดูฝน ส่งผลให้ประชาชนที่อาศัยในพื้นที่ลุ่มน้ำส่วนใหญ่ที่ประกอบอาชีพทำสวนผลไม้โดยเฉพาะทุเรียน และมังคุด ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญ ได้รับความเสียหาย

สร้างอาคารบังคับน้ำฝายบ้านแตงเมแทนฝายเดิม
เก็บกักน้ำได้ 2.53 ล้าน ลบ.ม

กรมชลประทานจึงได้ศึกษาวางโครงการฯ เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าวพบว่าฝายบ้านแตงเมเป็นฝายคอนกรีตเสริมเหล็กความสูงประมาณ 3.50 เมตร ปัจจุบันไม่สามารถเก็บกักน้ำได้เต็มศักยภาพของลำน้ำ ทำให้ขาดแคลนน้ำเพื่อการเกษตรในช่วงฤดูแล้ง ดังนั้นจึงต้องก่อสร้างอาคารบังคับน้ำและฝายทดน้ำแทนฝายเดิมที่มีอยู่ โดยออกแบบให้เป็นฝายทดน้ำแบบคอนกรีตเสริมเหล็กสูง 3.00 เมตร พร้อมติดตั้งบานระบายแบบบานพับได้ขนาดความกว้าง ประมาณ 45 เมตร ความสูงของบานระบายแบบบานพับ 4.25 เมตร เมื่อโครงการก่อสร้างแล้วเสร็จจะสามารถเพิ่มความจุเก็บกักน้ำได้ประมาณ 2.53 ล้าน ลบ.ม. โดยมีสถานีสูบน้ำตั้งอยู่ที่บ้านวังแซ้ม สามารถสูบน้ำจากแม่น้ำจันทบุรี แล้วส่งน้ำเข้าท่อส่งน้ำโดยตรง เพื่อกระจายน้ำสู่พื้นที่รับประโยชน์ด้วยระบบท่อส่งน้ำรับแรงดัน รวมความยาวท่อส่งน้ำประมาณ 9.91 กิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 4,980 ไร่ ใน 7 หมู่บ้านของตำบลวังแซ้ม

สร้างอาคารบังคับน้ำฝายท่าหลวงบน
ความจุ 3.38 ล้านลบ.ม.

ขณะเดียวกันได้ออกแบบก่อสร้างอาคารบังคับน้ำฝายท่าหลวงบน เป็นการก่อสร้างฝายทดน้ำแห่งใหม่ ซึ่งอยู่ทางด้านท้ายน้ำของฝายวังจะอ้าย โดยเป็นฝายทดน้ำแบบคอนกรีตเสริมเหล็กสูง 3 เมตร พร้อมติดตั้งบานระบายแบบพับได้ ขนาดความกว้าง ประมาณ 50 เมตร ความสูงของบาน 4.45 เมตร เมื่อโครงการก่อสร้างแล้วเสร็จจะสามารถเพิ่มความจุเก็บกักน้ำได้ประมาณ 3.38 ล้านลบ.ม. โดยมีสถานีสูบน้ำบ้านท่าหลวงบนตั้งอยู่ที่บ้านท่าหลวงบน และสถานีสูบน้ำบ้านท่าหลวงล่างตั้งอยู่ที่บ้านท่าหลวงล่าง โดยสูบน้ำจากแม่น้ำจันทบุรีส่งน้ำเข้าท่อส่งน้ำโดยตรงเพื่อกระจายน้ำไปสู่พื้นที่รับประโยชน์ทั้งฝั่งซ้ายและฝั่งขวาด้วยระบบท่อส่งน้ำรับแรงดัน รวมความยาวท่อส่งน้ำประมาณ 14.35 กิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่รับประโยชน์ประมาณ 7,400 ไร่ ใน 8 หมู่บ้าน ของตำบลท่าหลวง และตำบลมะขาม

“กรมชลฯ วางแผนก่อสร้างอาคารบังคับน้ำในรูปแบบฝายทดน้ำแบบคอนกรีตเสริมเหล็ก พร้อมติดตั้งบานระบายแบบบานพับได้ เพื่อเพิ่มระดับเก็บกักให้สูงขึ้นจากระดับสันฝายคอนกรีตเสริมเหล็ก ส่วนในช่วงฤดูน้ำหลากสามารถพับตัวบานระบายให้ขนานกับสันฝายคอนกรีตเสริมเหล็ก เพื่อให้สามารถระบายน้ำได้ตามปกติ ซึ่งจะช่วยบริหารจัดการน้ำต้นทุนและเพิ่มระยะทางเก็บกักน้ำให้มีความจุน้ำเพิ่มขึ้น” เฉลิมเกียรติ กล่าว

ทั้งนี้ กรมชลประทานได้เล็งเห็นถึงความสำคัญของการมีส่วนร่วมของประชาชน ได้จัดประชุมรับฟังความคิดเห็นจากผู้มีส่วนได้เสีย เพื่อสร้างการรับรู้ ความเข้าใจ และนำข้อมูลที่ได้มาประกอบการวิเคราะห์หาแนวทางแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนที่เหมาะสม

สร้างฝายพร้อมช่วยกระจายน้ำให้ชาวบ้านสูบไปใช้
สร้างความมั่นคงทางน้ำ
เฉลิมเกียรติ กล่าวว่า สวนผลไม้ใช้น้ำ 500 บ้านลบ.ม. ปัจจุบันมีอ่างเก็บน้ำหลายแห่งที่สร้างเสร็จแล้ว เช่น อ่างเก็บน้ำเขื่อนพลวงของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และอ่างเก็บน้ำวังโตนด ซึ่งเก็บกักน้ำได้ 300 ล้านลบม.และฝายบ้านแตงเม ซึ่งเก็บกักน้ำได้ 98 บ้านลบ.ม. ยังขาดน้ำอีก 100 บ้านลบ.ม. ในอนาคตจะมีการสร้างอ่างเก็บน้ำอีก 17 แห่ง ขณะนี้ได้ทำการศึกษาและประเมินผลกระทบทางสิ่งแวดล้อม (EIA) เนื่องจากอยู่ในพื้นที่ป่า

ในส่วนของฝายท่าหลวงบน เป็นฝายแบบลมยาง อายุการใช้ยาวนาน 30 ปี หากสร้างแล้วเสร็จจะเก็บกักน้ำได้ 3-4 ล้านลบม. โดยกรมชลประทานจะช่วยกระจายน้ำ ด้วยการวางท่อเหล็กหรือท่อ TPE ให้เกษตรกรสูบไปใช้ในสวนทุเรียน เงาะและ มังคุด เพื่อสร้างความมั่นคงทางน้ำ ซึ่งจะมีความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจมากกว่าสร้างฝายเพียงอย่างเดียว โดยใช้เงินลงทุนไม่ต่ำกว่า 400-500 ล้านบาท

คาดอาคารบังคับน้ำ 2 แห่งแล้วเสร็จในปี 2570

ปกครอง สุดใจนาค ผู้อำนวยการสำนักงานก่อสร้างชลประทานขนาดใหญ่ที่ 6 รับผิดชอบพื้นที่ชลบุรี ระยอง จันทบุรีและตราด กล่าวว่า การสร้างฝายสามารถสร้างได้ โดยไม่ต้องจัดทำ EIA เนื่องจากไม่กระทบต่อสัตว์และป่าไม้มากมาย สำหรับฝายบ้านแตงเมพร้อมก่อสร้างในปีพ.ศ.2567-2568 ใช้เวลาก่อสร้าง 3 ปี เพราะมีงานระบบด้วยส่วนฝายท่าหลวงบนสำรวจเสร็จในปีพ.ศ.2565 และขออนุมัติงบประมาณจากกรมชลประทาน คาดว่าจะก่อสร้างได้ในปีพ.ศ.2568 ในปีพ.ศ.2570 โครงการน่าจะเสร็จสมบูรณ์แบบ

วิทวัฒน์ วันทนียกุล ผู้อำนวยการโครงการชลประทานจันทบุรี กล่าวว่า แม่น้ำจันทบุรีพยายามหาน้ำมากักเก็บในช่วงหน้าแล้ง ซึ่งปกติจะได้น้ำจากอ่างเก็บน้ำเขื่อนพลวง กรมชลประทานจึงดำเนินการก่อสร้างอาคารเก็บกักน้ำ และปรับปรุงฝายบ้านแตงเม และสร้างฝายท่าหลวงบนก่อน เพื่อหาน้ำต้นทุน รวมทั้งพัฒนาระบบกระจายน้ำ และสถานีสูบน้ำ เพื่อให้เกษตรกรมีน้ำใช้ในช่วงฤดูแล้ง

“ในวันที่ 12-13 ตุลาคมที่ผ่านมา แม่น้ำจันทบุรีมีปริมาณน้ำ 820 ล้านลบม./วินาที แต่น้ำไม่ท่วมตัวเมืองจันทบุรี เหมือนในปี พ.ศ.2542 ถึงแม้ว่าฝนจะตก แต่ก็ยังระบายน้ำได้ เพราะโชคดีที่มีคลองภักดีรำไพ โครงการพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชใช้สำหรับแก้ปัญหาอุทกภัยในชุมชนริมแม่น้ำจันทบุรี ทำหน้าที่ระบายน้ำจากแม่น้ำดังกล่าวลงสู่อ่าวไทย ทำให้น้ำไม่ท่วมตัวเมืองจันทบุรี” วิทวัฒน์ กล่าว

อาคารบังคับน้ำฝายท่าหลวงบน
ช่วยให้การจัดการน้ำเป็นระบบ

ดิลก บัวเกิด นายกเทศมนตรีตำบลมะขามเมืองใหม่ กล่าวว่า โครงการก่อสร้างอาคารบังคับน้ำฝายท่าหลวงบน ทำให้เห็นถึงความยั่งยืนด้านการจัดการน้ำเป็นระบบ แสดงถึงความมั่นคงทางเศรษฐกิจ เนื่องจากเกษตรกรในพื้นที่มีปัญหาภัยแล้ง ทำให้มั่นคงในอาชีพนอกจากการก่อสร้างอาคารบังคับน้ำแล้ว ยังต้องพิจารณาเรื่องที่เกษตรกร ซึ่งอยู่ห่างไกลจากแม่น้ำจันทบุรีต้องสูบน้ำมาใช้ด้วย

มุมมองผู้นำชุมชนต่อโครงการฝายบ้านท่าหลวงบน
พร้อมฝากข้อเสนอแนะไปยังกรมชลประทาน

ศักดิ์ณรงค์ หัสคุณ กล่าวว่า ความต้องการน้ำเป็นปัจจัยหลักชาวบ้าน หากมีการใช้พลังงานธรรมชาติ เช่น โซลาร์เซลล์ในส่วนของแนวท่อน้ำดิบ ทำให้ดูแลง่าย พร้อมทั้งเสนอให้พัฒนาอ่างน้ำหนองกะเพลิงให้สามารถเก็บกักน้ำได้มากขึ้น ซึ่งจะช่วยลดปัญหาการใช้น้ำ และเกิดความเท่าเทียมกัน หากทำได้จะเกิดประโยชน์ทั้งตำบลมะขาม และตำบลท่าหลวง

ประธานกลุ่มเกษตรกรผู้ใช้น้ำ ตำบลท่าหลวง กล่าวเสริมว่า ปัจจุบันพื้นที่ตำบลท่าหลวงมีผู้ใช้น้ำ 130 ราย โดยใช้น้ำจากอ่างเก็บน้ำหนองกะเพลิง พื้นที่ 500 ล้านไร่ ติดตั้งหัวสูบมอเตอร์ที่หนองกะเพลิง ในช่วงหน้าแล้งจะสูบน้ำจากแม่น้ำจันทบุรี โดยเริ่มสูบตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ เพื่อให้มีปริมาณเพียงพอต่อการเพาะปลูกและบริโภค หากสร้างฝายท่าหลวงบน ทำให้เกษตรกรได้รับประโยชน์มีน้ำใช้ในหน้าแล้ง

หากโครงการก่อสร้างอาคารบังคับน้ำแล้วเสร็จทั้ง 2 โครงการ จะมีพื้นที่ได้รับประโยชน์ กว่า12,380ไร่ ประชาชนมีแหล่งเก็บกักน้ำที่มั่นคงเพื่อใช้ในฤดูแล้งอย่างเพียงพอต่อความต้องการทั้งในด้านการอุปโภค-บริโภค ทำการเกษตร และเลี้ยงสัตว์ รวมถึงช่วยลดปัญหาอุทกภัยในเขตพื้นที่ จังหวัดจันทบุรีได้อีกด้วยนอกจากนี้ยังสามารถยกระดับไปสู่การเป็นแหล่งท่องเที่ยวแห่งใหม่ แหล่งประมงพื้นบ้าน เพื่อสร้างงาน สร้างรายได้สู่ท้องถิ่นอีกทางหนึ่ง เป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ของประชาชนให้ดีขึ้น

เฉลิมเกียรติ คงวิเชียรวัฒน์ รองอธิบดีฝ่ายวิชาการ กรมชลประทาน เปิดเผยว่า เมื่อเร็วนี้ ได้ลงพื้นที่ จ.ลพบุรี หนึ่งใน 3 จังหวัด (นครสวรรค์ ลพบุรี และสระบุรี) ที่อยู่พื้นที่พัฒนาโครงการคลองระบายน้ำหลากชัยนาท-ป่าสัก ซึ่งโครงการดังกล่าวมีระยะทาง 88 กิโลเมตร เริ่มอ.ตาคลี จ.นครสวรรค์ สิ้นสุด แม่น้ำป่าสักบริเวณ ต.เริงราง อ.เสาไห้ จ.สระบุรี มีเป้าหมายเพื่อการแก้ไขปัญหาอุทุกภัยลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่างที่ อยู่ใน 9 แผนหลัก เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำ โดยเฉพาะช่วงฤดูน้ำหลากของลุ่มน้ำเจ้าพระยา ซึ่งขณะนี้โครงการดังกล่าว อยู่ระหว่างการรวบรวมความคิดเห็นของประชาชน ควบคู่ไปกับการศึกษาออกแบบทางวิชาการโดยเฉพาะ เพื่อนำไปสู่การจัดทำแผนรองรับการพัฒนาโครงการได้อย่างสมบูรณ์

“ด้วยสถานการณ์อุทุกภัยที่เกิดขึ้นในหลายพื้นที่ในขณะนี้ จ.ลพบุรี เป็นอีกพื้นที่ได้รับผลกระทบจากอุทุกภัยน้ำท่วม ส่งผลต่อปริมาณน้ำที่เอ่อล้นเข้าท่วมบ้านเรือนประชาชนในหลายแห่ง และหลายจังหวัดในพื้นที่ภาคกลาง กรมชลฯ ได้พยายามเข้าช่วยเหลือในการเร่งระบายน้ำโดยด่วน พร้อมกันนี้ได้มอบสิ่งของ
อุปโภค-บริโภค เพื่อให้ประชาชนไม่สามารถสัญจรออกจากพื้นที่ได้ ประกอบด้วย น้ำดื่ม 45 แพ็ค บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป 8 ลัง นมกล่องพร้อมดื่ม 10 ลัง ไข่ไก่ 30 แผง แก่ประชาชน ต.พุคา อ.บ้านหมี่ จ.ลพบุรี เพื่อช่วยบรรเทาความเดือดร้อนในเบื้องต้นได้ทันท่วงที” เฉลิมเกียรติกล่าว

ในส่วนแผนการแก้ไขปัญหาหาระยะยาว กรมชลประทาน ได้มีการทำการศึกษา โครงการคลองระบายน้ำหลากชัยนาท-ป่าสัก เพื่อบรรเทาและแก้ไขปัญหาอุทกภัยในพื้นที่จังหวัดลพบุรี และพื้นที่ใกล้เคียง ขณะนี้ โครงการอยู่ระหว่างการสำรวจและออกแบบในการเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำในพื้นที่ท้ายน้ำ เพื่อเร่งระบายน้ำในช่วงฤดูน้ำหลาก ที่จะเพิ่มประสิทธิภาพระบายน้ำได้ถึง 2,800 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อวินาที ซึ่งเชื่อว่าจะช่วยบรรเทาผลกระทบจากอุทุกภัยให้ประชาชนได้มากขึ้น

อย่างไรก็ตาม ความคืบหน้าการพัฒนาโครงการ ได้มีการออกแบบและสำรวจ การจัดทำโครงการเป็นที่เรียบร้อยแล้ว อยู่ระหว่างการรวบรวมรับฟังความคิดเห็นจากประชาชน ที่นำไปสู่การแผนพัฒนาโครงการที่สมบูรณ์ ก่อนนำเสนอต่อรัฐบาลเพื่อพิจารณาอนุมัติในการเริ่มก่อสร้างโครงการ ในปี 2566 ซึ่งจะสร้างผลดีต่อประชาชน และเศรษฐกิจในภาพรวม ในการเพิ่มพื้นที่ชลประทานเพื่อการเพาะปลูกผลผลิตทางการเกษตร 868,697 ไร่ รวมถึงยังเป็นแหล่งกักเก็บน้ำเพื่อการอุปโภค-บริโภค

กรมชลประทานติดตามความก้าวหน้าอ่างเก็บน้ำคลองสีสุกฯ

เฉลิมเกียรติ คงวิเชียรวัฒน์ รองอธิบดีฝ่ายวิชาการ กรมชลประทาน พร้อมคณะผู้บริหาร จัดกิจกรรมสื่อสัญจรลงพื้นที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี เพื่อติดตามความคืบหน้า โครงการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมเบื้องต้น อ่างเก็บน้ำคลองสีสุก อันเนื่องมาจากกระราชดำริ จังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยเปิดโอกาสให้สื่อมวลชน ผู้นำชุมชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้รับทราบข้อมูล รวมทั้งพูดคุยกับประชาชนในพื้นที่อย่างใกล้ชิด

โครงการอ่างเก็บน้ำคลองสีสุกฯ เกิดขึ้นเนื่องจากประชาชนในพื้นที่ตำบลคลองชะอุ่น อำเภอพนม จังหวัดสุราษฎร์ธานี ประสบปัญหาขาดแคลนน้ำอุปโภค บริโภค และน้ำใช้เพื่อการเกษตรไม่เพียงพอโดยเฉพาะในช่วงที่มีฝนทิ้งช่วงติดต่อกันเป็นเวลานานและในฤดูแล้ง และเพื่อบรรเทาความเสียหายจากน้ำป่าไหลหลากและน้ำท่วม ผู้นำชุมชนตำบลคลองชะอุ่น จึงได้มีหนังสือขอพระราชทานพระมหากรุณาธิคุณในการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำคลองสีสุก และเมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม 2534 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รับโครงการอ่างเก็บน้ำคลองสีสุก ไว้เป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ

ศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมเบื้องต้นครอบคลุม 4 ด้าน มุ่งเน้นให้ประชาชนมีส่วนร่วม

เฉลิมเกียรติ คงวิเชียรวัฒน์ รองอธิบดีฝ่ายวิชาการ กรมชลประทาน กล่าวถึงการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมเบื้องต้น โครงการอ่างเก็บน้ำคลองสีสุก อันเนื่องมาจากพระราชดำริว่า จะทำการศึกษาครอบคลุมมิติสิ่งแวดล้อม 4 ด้าน ทั้งกายภาพ ชีวภาพ คุณค่าต่อการใช้ประโยชน์ และคุณค่าต่อคุณภาพชีวิต ซึ่งประกอบด้วยการศึกษาสภาพสิ่งแวดล้อมในปัจจุบัน การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม ที่อาจเกิดขึ้นทั้งระยะก่อสร้างและระยะการดำเนินการ รวมทั้งการเสนอมาตรการป้องกันและแก้ไขผลกระทบสิ่งแวดล้อม และมาตรการติดตามตรวจสอบที่เหมาะสม เพื่อนำไปสู่การออกแบบการก่อสร้างต่อไป

“ โครงการดังกล่าวมีพื้นที่บางส่วนอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ป่าย่านยาว ป่าเขาวง และป่ากระชุม ซึ่งเป็นป่าอนุรักษ์เพิ่มเติม (ป่าโซน ซี) หน่วยงานของรัฐจึงต้องเสนอรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อมเบื้องต้นให้เป็นไปตามมติคณะรัฐมนตรี (ครม.) วันที่ 26 เมษายน 2554 รวมทั้งการจัดทำมาตรการป้องกันและแก้ไขผลกระทบสิ่งแวดล้อมและมาตรการติดตามตรวจสอบผลกระทบสิ่งแวดล้อม การศึกษาจึงมุ่งเน้นให้ประชาชนและทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วมเพื่อให้เกิดการยอมรับ” เฉลิมเกียรติ กล่าว

พัฒนาเป็นอ่างเก็บน้ำขนาดกลาง ความจุเก็บกักสูงสุด 4.56 ล้านคิว

โครงการอ่างเก็บน้ำคลองสีสุกฯ พร้อมอาคารประกอบ ระบบชลประทาน ถนนเข้าหัวงาน ถนนทดแทน และถนนรอบอ่างเก็บน้ำ รวมทั้ง ค่าทดแทนที่ดิน สิ่งปลูกสร้าง และไม้ผลไม้ยืนต้น ใช้งบประมาณก่อสร้างรวมทั้งสิ้น 450.51 ล้านบาท

สำหรับที่ตั้งหัวงานโครงการ ระดับเก็บกัก รูปแบบเขื่อน และระบบส่งน้ำชลประทานที่เหมาะสมของโครงการอ่างเก็บน้ำคลองสีสุกฯ ตั้งอยู่ ณ หมู่ที่ 7 บ้านบางเตย ตำบลคลองชะอุ่น อำเภอพนม จังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยออกแบบให้เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดกลาง ความจุเก็บกักสูงสุด 4.56 ล้านลูกบาศก์เมตร ความสูงเขื่อนประมาณ 23 เมตร ความยาวเขื่อนประมาณ 160 เมตร พื้นที่เก็บกัก 480 ไร่ และระบบส่งน้ำให้แก่พื้นที่รับประโยชน์โดยระบบท่อส่งน้ำและส่งลงลำน้ำเดิม

สรุปความเห็นระดับเก็บกักสูงสุดของอ่างเก็บน้ำตรงกันที่ +78 มร.ทก.

จากผลการศึกษารายละเอียดเพิ่มเติมทางด้านวิศวกรรม และผลกระทบสิ่งแวดล้อม รวมถึงจำนวนประชาชนที่ได้รับผลกระทบ ที่ดิน สิ่งปลูกสร้าง และไม้ผลไม้ยืนต้นบางส่วน ซึ่งจะถูกน้ำท่วมจากการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำคลองสีสุกฯ พบว่า ระดับเก็บกักของอ่างเก็บน้ำ ที่เหมาะสมที่สุด คือที่ระดับเก็บกักปกติ +77 ม.รทก. และที่ระดับน้ำสูงสุด +78 ม.รทก. โดยมีระดับสันเขื่อนดิน +84 ม.รทก. ซึ่งเป็นพื้นที่น้ำท่วม

“กรมชลประทานและที่ปรึกษา รวมทั้งชาวบ้าน สรุปตัวเลขตรงกันที่ +78 ม.รทก. ใช้ฝายพับได้ มีการออกแบบตามวิศวกรรมชลประทาน เพื่อสำรวจว่าใช้พื้นที่ส่วนใดบ้าง” เฉลิมเกียรติ กล่าว

ส่วนระบบท่อส่งน้ำแรงดันโน้มถ่วงและการส่งน้ำลงในลำน้ำเดิม เป็นระบบชลประทานแบบผสมผสาน การออกแบบระบบชลประทานเป็นระบบท่อส่งน้ำเหมือนโครงการอ่างเก็บน้ำบางทรายนวล อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ซึ่งตั้งอยู่บริเวณใกล้เคียงกัน โดยจะวางท่อตามแนวถนนหรือเส้นทางคมนาคม เพื่อความสะดวกในการบำรุงรักษาและไม่เกิดผลกระทบต่อที่ดิน และทรัพย์สิน มีความยาวของท่อหลัก และท่อสายรอง รวมประมาณ 13.11 กิโลเมตร

อ่างเก็บน้ำคลองสีสุกฯ สร้างความมั่นคงทางด้านน้ำให้ชาวบ้านในพื้นที่

การสร้างอ่างเก็บน้ำคลองสีสุก ฯ ทำให้มีความมั่นคงทางด้านน้ำ มีน้ำต้นทุนเพียงพอสำหรับพื้นที่รับประโยชน์โดยตรงจากอ่างเก็บน้ำ 4,300 ไร่ สามารถบรรเทาปัญหาขาดแคลนน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภค และการเกษตรในฤดูแล้งได้ นอกจากนี้ ยังได้สร้างฝายตามลำน้ำ 3 แห่ง ได้แก่ ฝายบ้านตาวรรณ์ ฝายบ้านแสนสุข และฝายบ้านถ้ำลอด ตามลำน้ำคลองชะอุ่น อีก 4,150 ไร่ จำนวน 962 ครัวเรือน

เมื่อโครงการพัฒนาเสร็จจะมีพื้นที่รับประโยชน์ที่เพิ่มขึ้น จากอ่างเก็บน้ำคลองสีสุก ทั้งหมด 3 หมู่บ้านในตำบลคลองชะอุ่น ได้แก่ บ้านแสนสุข บ้านบางเตย และบ้านทับคริสต์ รวมพื้นที่ 4,300 ไร่ จำนวน 996 ครัวเรือน และจากฝายในลำน้ำอีก 3 แห่ง ได้แก่ ฝายบ้านตาวรรณ์ ฝายบ้านแสนสุข และฝายถ้ำลอด รวมพื้นที่รับประโยชน์ 4,150 ไร่ และ 962 ครัวเรือน คิดเป็นพื้นที่รับประโยชน์รวม 8,450 ไร่ ประชาชนได้รับประโยชน์รวม 1,958 ครัวเรือน สามารถบรรเทาปัญหาขาดแคลนน้ำในฤดูแล้ง และช่วยบรรเทาความรุนแรงจากภัยน้ำท่วมได้ระดับหนึ่ง ช่วยเพิ่มมูลค่าผลผลิตให้แก่เกษตรกรในพื้นที่โครงการ ได้แก่ ตำบลต้นยวนและตำบลคลองชะอุ่น ทำให้เกิดแหล่งท่องเที่ยวแห่งใหม่ของชุมชน

สร้างถนนทดแทน 3 เส้นทาง ให้ชาวบ้านสัญจร – เข้าถึงพื้นที่เกษตรกรรม

จากสภาพการใช้ประโยชน์ที่ดินในปัจจุบัน พื้นที่หัวงานและอ่างเก็บน้ำของโครงการ และบริเวณโดยรอบ ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่เกษตรกรรมและชุมชน มีโครงข่ายถนนเชื่อมต่อระหว่างหมู่บ้านและเข้าสู่พื้นที่เกษตรกรรม ซึ่งการพัฒนาโครงการอ่างเก็บน้ำคลองสีสุกฯ จะส่งผลกระทบต่อโครงข่ายถนนดังกล่าวข้างต้น ทำให้ไม่สามารถเดินทางติดต่อกันระหว่างชุมชนต่างๆ และการเข้าถึงพื้นที่เกษตรกรรมได้

ในการประชุมปรึกษาหารือ ครั้งที่ 1 เมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ 2564 ณ ห้องประชุม องค์การบริหารส่วนตำบลต้นยวน ตำบลต้นยวน อำเภอพนม จังหวัดสุราษฎร์ธานี ระหว่างเจ้าหน้าที่กรมชลประทาน บริษัทที่ปรึกษา ผู้นำท้องถิ่นและตัวแทนประชาชนในพื้นที่ที่คาดว่าจะได้รับผลกระทบจากโครงการอ่างเก็บน้ำคลองสีสุกฯ ได้เสนอแนะให้ก่อสร้างถนนทดแทนเป็นเส้นทางคมนาคมที่เชื่อมระหว่างตำบล และระหว่างหมู่บ้าน และถนนบริเวณรอบอ่างเก็บน้ำ โดยได้พิจารณาถนนสำหรับโครงการเป็น 3 แนวเส้นทาง ดังนี้ 1) ถนนเข้าหัวงาน เป็นเส้นทางเข้าสู่หัวงานโครงการในระหว่างก่อสร้าง สำหรับเจ้าหน้าที่ใช้ในการเข้า-ออกโครงการ เพื่อดูแลบำรุงรักษาและบริหารอ่างเก็บน้ำ และเป็นเส้นทางในการสัญจรเชื่อมต่อกับถนนทดแทน โดยจะปรับปรุงเส้นทางเดิมที่มีอยู่ในปัจจุบัน ขนาดความกว้าง 9 เมตร ยาว 1.40 กิโลเมตร 2) ถนนทดแทน เส้นทางเดิมที่ผ่านพื้นที่หัวงานและอ่างเก็บน้ำของโครงการ จะถูกน้ำท่วม ทำให้เส้นทางที่เชื่อมต่อกันระหว่างหมู่บ้านในตำบลคลองชะอุ่นและตำบลต้นยวนถูกตัดขาด แม้ว่าจะมีเส้นทางอื่นที่สามารถใช้ได้ แต่ต้องใช้เวลาเดินทางเพิ่มขึ้น เนื่องจากเป็นถนนที่อ้อมเขา จึงต้องก่อสร้างถนนทดแทน เพื่อใช้เป็นเส้นทางเชื่อมต่อระหว่างหมู่บ้านและตำบล และการเข้าถึงพื้นที่เกษตรกรรม ขนาดความกว้าง 6 เมตร ยาว 2.41 กิโลเมตร และ 3) ถนนรอบอ่างเก็บน้ำ เส้นทางเดิมที่ผ่านพื้นที่หัวงานและอ่างเก็บน้ำของโครงการ จะถูกน้ำท่วมทำให้เกษตรกรรอบอ่างเก็บน้ำไม่สามารถเข้าถึงพื้นที่เกษตรกรรมได้ จึงจำเป็นต้องก่อสร้างถนนสายสั้นและขนาดเล็กตามขอบอ่างเก็บน้ำ เพื่อช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบจากโครงการ ให้สามารถเข้าถึงพื้นที่เกษตรกรรมได้สะดวกขึ้น ขนาดความกว้าง 6 เมตร ยาว 5.31 กิโลเมตร

จัดประชาพิจารณ์ร่วมกับท้องถิ่นให้ใช้เส้นทางเดิม พัฒนาเส้นทางที่ชาวบ้านใช้ให้ยั่งยืน

ธงคม รัตนเสถียร รองผู้อำนวยการสำนักงานชลประทานที่ 15 กล่าวถึง แนวทางการลดผลกระทบที่ประชาชนอาจจะไม่ได้รับความสะดวกขณะก่อสร้างว่า ทางกรมชลประทานได้วางแผนดำเนินการเป็นกระบวนการ ในขั้นเริ่มต้นโครงการ มีการประชาพิจารณ์ร่วมกับท้องถิ่นให้สามารถใช้เส้นทางเดิมได้ รวมทั้งพัฒนาเส้นทางที่ชาวบ้านใช้ให้ยั่งยืน

แม้โครงการนี้จะเก็บน้ำได้เพียงบางส่วน บางส่วนต้องปล่อยทิ้งออกไป แต่ได้พิจารณาปริมาณน้ำ โดยใช้เทคโนโลยีโทรมาตรในการพยากรณ์น้ำฝนและน้ำท่า และกำหนดระดับน้ำ มีฝายควบคุม ในช่วงปลายฤดูฝนจะยกกดฝายลง จะเก็บน้ำเพิ่มได้อีก เพื่อทดแทนพื้นที่ที่เกษตรกรได้รับผลกระทบในช่วงแรก ชาวบ้านจะใช้ประโยชน์อย่างไรให้ประหยัด โดยเก็บน้ำได้เพียง 1 ใน 7 ใช้ระบบท่อ และจะใช้ระบบสปริงเกอร์ เพราะในอนาคตพื้นที่แห่งนี้จะนำไปสู่แหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศ พืชที่ปลูกเป็นหลัก คือ พืชเศรษฐกิจ ใช้ระบบน้ำหยด ชาวบ้านจะใช้น้ำน้อย สามารถแบ่งปันได้หลายพื้นที่ตรงกลางน้ำ ส่วนปลายน้ำ บริเวณคลองชะอุ่นที่มีปริมาณน้ำหลากไหลมา กรมชลประทานมองว่าถ้ามีการทดน้ำโดยฝายทดน้ำแล้วชาวบ้านสูบไปใช้บริเวณฝายใกล้เคียง ได้แก่ ฝายบ้านตาวรรณ์ ฝายบ้านแสนสุข และฝายถ้ำลอด จะได้กว่า 2,000 ไร่ รวมกับของเดิมอีก 4,300 ไร่

“การบริหารจัดการโครงการนี้ เป็นความท้าทายของกรมชลประทานที่อยู่ในพื้นที่ คือ โครงการชลประทาน จังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งรับมอบหมายมาจากกรมชลประทาน และสำนักงานกรมชลประทานที่ 15 ในช่วงน้ำหลากก็ใช้ระบบโทรมาตรพยากรณ์น้ำหลาก พอน้ำจะหมด ใช้เครื่องมือนี้เปิดบานเก็บน้ำเพิ่มขึ้น และบริหารจัดการน้ำโดยระบบท่อ ส่วนฝาย 3 แห่งนี้ใช้เครื่องสูบน้ำ เพื่อให้เกิดความสมบูรณ์และความชุ่มชื้น ในส่วนของระบบนิเวศ ได้มีการประสานบูรณาการกับกรมป่าไม้ ในพื้นที่ที่ใช้เป็นพื้นที่อ่างเก็บน้ำให้เกิดเป็นความชุ่มชื้น ส่วนหนึ่งเป็นความชุ่มชื้นบริเวณอ่างเก็บน้ำ ส่วนหนึ่งใช้พื้นที่ป่าไป เราจะชดเชยโดยการปลูกป่า 3 เท่าของพื้นที่ป่าที่ใช้ คิดเป็นจำนวนมากกว่า 900 ไร่ และจะพัฒนาพื้นที่นี้เป็นต้นน้ำลำธาร” ธงคม กล่าว

ใช้เวลาเจรจา 30 ปี เน้นก่อสร้างให้คุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์

เฉลิมเกียรติ กล่าวว่า นับตั้งแต่ปีพ.ศ.2534 ชาวบ้านได้ถวายฎีกาพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 ขอให้ก่อสร้างอ่างเก็บน้ำคลองสีสุกฯ วันนี้ (27 ก.ย. 2564) ถือเป็นโครงการที่ประสบความสำเร็จโครงการหนึ่ง ภายใต้การนำของผู้นำชุมชน นายอำเภอ นายกเทศมนตรี กำนัน และผู้ใหญ่บ้าน โดยใช้เวลาเกือบ 30 ปี ในการคุยเจรจาให้เข้าใจกัน ซึ่งโครงการนี้จะต้องสร้างให้คุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์

“ เดิมทีหลายท่านกังวลว่าการสร้างอ่างเก็บน้ำ น้ำจะท่วมวัด โรงเรียน หมู่บ้านจะหายไปหมด แต่ถ้าเราไม่เก็บน้ำไว้ จะเกิดปัญหาทางการเกษตร ในช่วงนี้สภาพภูมิอากาศโลกเปลี่ยนแปลงไป บางทีภาคใต้ฝนไม่ตก สวนทุเรียน และผลไม้ต่างๆ มังคุด ปาล์มน้ำมัน และยางเป็นพืชที่ต้องการน้ำ ทำให้ภาคการเกษตรมีปัญหามาก การมีอ่างเก็บน้ำความจุ 5 ล้านลูกบาศก์เมตร ช่วยประชาชนได้ 4,300 ไร่ ด้านอุทกภัยมีน้ำหลาก เวลามีน้ำป่าแรงมาก ถนนตัดผ่านจะจมน้ำ การสร้างอ่างเก็บน้ำ คือ การชะลอน้ำ สามารถป้องกันอุทกภัยได้อีกทางหนึ่ง” เฉลิมเกียรติ กล่าว

ในปีพ.ศ.2565 กรมชลประทานจะเตรียมการก่อสร้าง และออกแบบให้ชัดเจน ในส่วนของฝายบ้านตาวรรณ์มีการออกแบบก่อสร้าง สามารถจะของบประมาณได้ในปีงบประมาณ 2565 จากสำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (กปร.) คาดว่าปีพ.ศ.2565 จะสามารถสร้างฝายบ้านตาวรรณ์เป็นฝายแรก พื้นที่ 2,000 ไร่ ส่วนในปีพ.ศ.2566 จะเริ่มก่อสร้างได้ โดยจะขอเงินสนับสนุนจากกองทุนกปร. ซึ่งใช้เวลาก่อสร้าง 3 ปี คาดว่าในปีพ.ศ.2568 จะเก็บน้ำได้

นอ.พนม หารือกรมชลฯ ได้ข้อสรุปตรงกันใน 2 ประเด็นสำคัญ

วิจารณ์ จันทวิจิตร นายอำเภอพนม กล่าวว่า โครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำคลองสีสุกฯ จัดตั้งขึ้นตั้งแต่ปีพ.ศ.2534 แต่ลากยาวจนถึงปัจจุบัน รวมระยะเวลา 30 ปี ส่วนใหญ่ประชาชนที่นี่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ผลไม้ ทุเรียน และปาล์มน้ำมัน ถ้ามีอ่างเก็บน้ำเพื่อเก็บน้ำไว้ใช้ในการเกษตร สวนปาล์มและทุเรียนจะดีมาก รวมทั้งส่งเสริมการท่องเที่ยว สามารถเดินทางไปเขื่อนรัชชประภา หรือเขื่อนเชี่ยวหลาน ถ้ามาจากภูเก็ต ให้มาทางเขาหลักได้

“ประเด็นที่ฝากถึงกรมชลประทาน คือ ระดับสันเขื่อน ที่คาดการณ์ว่าจะน้ำท่วมถึงระดับไหน ซึ่งได้ข้อสรุปร่วมตรงกันที่ระดับน้ำสูงสุด +78 ม.รทก.และถนนที่ชาวบ้านสัญจรไปมา โดยชาวบ้านต้องการให้สร้างถนนทดแทน เพื่อจะได้สัญจรไปมาระหว่างหมู่บ้านได้ ซึ่งกรมชลประทานยืนยันจะทำตามที่ชาวบ้านร้องขอ” วิจารณ์ กล่าวย้ำ

อ่างเก็บน้ำคลองสีสุกฯ ช่วยเพิ่มผลผลิตทางการเกษตร พัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวในชุมชน

ไพฑูรณ์ คงเดิม นายกเทศมนตรีตำบลคลองชะอุ่น อำเภอนครพนม กล่าวว่า โครงการนี้เกิดขึ้นจากความต้องการของประชาชนที่อยู่ในพื้นที่ หากโครงการก่อสร้างแล้วเสร็จมีการตั้งผู้ใช้น้ำและการบริหารจัดการแล้วคิดว่าไม่มีปัญหา เพราะเกษตรกรที่ปลูกสวนปาล์ม ผลไม้ สามารถสูบน้ำไปใช้ได้ โดยได้ทำการทดสอบปริมาณปาล์มน้ำมันที่อ่างเก็บน้ำบางทรายนวลฯ พบว่าถ้าไม่รดน้ำจะได้ผลผลิต 3 ตันต่อปีต่อไร่ ในช่วงหน้าแล้งผลิตได้ 1 ตันต่อปีต่อไร่ แต่ถ้ามีน้ำจะช่วยเพิ่มผลผลิตทางการเกษตรได้

ด้านการท่องเที่ยว ที่นี่มีป่าธรรมชาติ โฮมสเตย์ สามารถล่องแพที่นี่แล้วไปเที่ยวต่อที่เขื่อนเชี่ยวหลานได้ และยังเป็นเส้นทางผ่านจากจังหวัดกระบี่ไปยังเขื่อนเชี่ยวหลานได้

มนัส จันทร์วิไล ประธานกลุ่มบริหารการใช้น้ำบาดาลบางทรายนวล โครงการอ่างเก็บน้ำบางทรายนวล อันเนื่องมาจากพระราชดำริ กล่าวว่า อ่างเก็บน้ำบางทรายนวลฯ เป็นโครงการที่เกษตรกรมีส่วนร่วมในการใช้น้ำทั้งหมด 100 % เพื่อใช้ในการเพาะปลูก ทุเรียน ลองกอง และปาล์มน้ำมันที่ใช้น้ำมากที่สุด เป็นเวลากว่า 10 ปี โดยจะเก็บเงินเกษตรกรไร่ละ 50 บาท เพื่อนำไปซื้ออุปกรณ์ซ่อมแซมอ่างเก็บน้ำที่ทรุดโทรมตามกาลเวลา

ความโดดเด่นของอ่างเก็บน้ำบางทรายนวลฯ คือ ให้ชาวบ้านทุกคนมีสระน้ำของตัวเอง โดยเฉลี่ยมีพื้นที่รับน้ำ1,500-1,200 ลูกบาศก์เมตร บนพื้นที่ประมาณ 25-30 ไร่ ปัจจุบันชาวบ้านแบ่งพื้นที่ให้ลูกหลาน เหลือพื้นที่ 10 ไร่

โครงการอ่างเก็บน้ำสีสุก อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จะสำเร็จได้อยู่ที่ความร่วมแรงร่วมใจของหน่วยที่งานที่รับผิดชอบอย่างกรมชลประทาน ที่ปรึกษา ผู้นำชุมชน นายอำเภอ นายกเทศมนตรี กำนัน และผู้ใหญ่บ้าน รวมทั้งชาวบ้านที่จะผลักดันให้โครงการเกิดขึ้นได้อย่างเป็นรูปธรรม โดยตั้งอยู่บนประโยชน์ของประชาชนในพื้นที่ และความคุ้มค่าในการก่อสร้างตามหลักเศรษฐศาสตร์เป็นสำคัญ

เฉลิมเกียรติ คงวิเชียรวัฒน์ รองอธิบดีฝ่ายวิชาการกรมชลประทาน เปิดเผยว่า เมื่อวันที่ 9 ก.ย.64 กรมฯได้จัดการประชุมในพื้นที่ และผ่านระบบออนไลน์เสนอผลการพิจารณารายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมสำหรับโครงการ กิจการหรือการดำเนินการที่อาจมีผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติ คุณภาพสิ่งแวดล้อม สุขภาพ อนามัย คุณภาพชีวิต ของประชาชนในชุมชนอย่างรุนแรง (EHIA) ของโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด อำเภอแก่งหางแมว จังหวัดจันทบุรี จากการรับฟังความเห็นของ ชุมชน ผู้นำชุมชน และหน่วยงานในท้องถิ่น ทุกภาคส่วนเห็นความสำคัญต่อการพัฒนาโครงการดังกล่าวที่จะเป็นอ่างเก็บน้ำแห่งที่ 4 ของลุ่มน้ำวังโตนดสามารถเก็บน้ำได้ 99.5 ล้านลูกบาศก์เมตรแก้ไขปัญหาขาดแคลนน้ำช่วงฤดูแล้งให้กับชาวบ้านได้มีน้ำอุปโภคบริโภคอย่างมั่นคงในระยะยาว

“หลังจากที่คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติเห็นชอบ EHIA กรมฯได้เปิดรับฟังความเห็นจากทุกภาคส่วนเพื่อนำไปสรุปและปรับปรุงเพื่อประกอบการพิจารณาของ คณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (กนช.) และเสนอคณะรัฐมนตรีอนุมัติต่อไปตามลำดับ โดยตามแผนงานกรอบระยะเวลาของกรมชลประทานจะเริ่มดำเนินโครงการก่อสร้างในปีพ.ศ.2566” เฉลิมเกียรติ กล่าว

อย่างไรก็ตามจากเวทีรับฟังความเห็นชาวบ้านบางส่วนยังมีข้อกังวลเกี่ยวกับค่าชดเชยที่ดินและทรัพย์สินในเรื่องนี้ กรมฯ ชี้แจงว่าได้เสนอคณะกรรมการกำหนดราคาค่าทดแทนทรัพย์สินเพื่อการชลประทานที่เกี่ยวข้องอีกครั้ง เตรียมจัดการดูแลค่าชดเชยที่ดินให้กับประชาชน ประมาณ 455 ครัวเรือน ในส่วนของการอนุรักษ์สัตว์ป่าและพันธุ์พืช โดยเฉพาะช้างป่าที่อาศัยอยู่ในพื้นที่เขตอุทยานแห่งชาติเขาสิบห้าชั้น และเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าขุนซ่อง จังหวัดจันทบุรี ได้ร่วมกับกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ในการพัฒนาแหล่งอาหาร และแหล่งน้ำ ให้กับสัตว์ป่าในพื้นที่อุทยานกลับมามีระบบนิเวศที่ดีและมีความอุดมสมบูรณ์มากขึ้น

“ตลอดเวลาที่ผ่านมาเราให้ความสำคัญกับทุกภาคส่วนโดยมีการหารือและแก้ไขปัญหาอย่างใกล้ชิดร่วมกันโดยเฉพาะเรื่องของการประเมินราคาที่ดินเพื่อคำนวณค่าชดเชยที่เน้นความเป็นธรรมให้กับชาวบ้าน และยังได้ประสานไปยัง กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) เพื่อดำเนินการจัดทำโครงการบ้านมั่นคงชนบท ให้กับชุมชนที่ได้รับผลกระทบ พร้อม เยียวยาในด้านอื่นๆ เพิ่มเติม ได้แก่ การส่งเสริมอาชีพ และการส่งเสริมการเกษตรอย่างต่อเนื่อง” เฉลิมเกียรติ กล่าว

แม้ว่าจังหวัดจันทบุรี จะเป็นพื้นที่ที่มีปริมาณฝนตกมากในแต่ละปีแต่ยังขาดแหล่งกักเก็บน้ำขนาดใหญ่รองรับสำรองไว้ใช้อย่างมั่นคงยังไม่เพียงพอ โดยเฉพาะในพื้นที่ลุ่มน้ำคลองวังโตนด ที่มีอ่างเก็บน้ำอยู่เดิมเพียง 3 แห่ง ได้แก่ อ่างเก็บน้ำคลองประแกด อ่างเก็บน้ำพะวาใหญ่ อ่างเก็บน้ำคลองหางแมว โดยอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด จะเป็นแห่งที่ 4 ซึ่งจะช่วยเพิ่มต้นทุนน้ำในพื้นที่ รวมทั้งสิ้น 308.56 ล้านลูกบาศก์เมตร ซึ่งจะทำให้สามารถส่งน้ำในระบบชลประทาน ครอบคลุมพื้นที่ทั้งสิ้น 267,800 ไร่ โดยอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด มีศักยภาพในการส่งน้ำให้พื้นที่ชลประทานได้ถึง 87,700 ไร่

นอกจากนี้กรมชลฯ ยังได้มีแผนการบริหารจัดการน้ำในอนาคต ที่ช่วยพื้นที่จังหวัดใกล้เคียง โดยเฉพาะในพื้นที่โครงการพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) จะมีการผันน้ำไปช่วยเหลือ ในช่วงฤดูน้ำหลาก เข้าอ่างประแสร์ จังหวัดระยอง และอ่างบางพระ จังหวัดชลบุรี ทั้งนี้ต้องผ่านความเห็นชอบของคณะกรรมการ และภาคประชาชนในพื้นที่เพื่อพิจารณาความเหมาะสมและเห็นชอบร่วมกันในปริมาณที่จัดสรรในพื้นที่อื่น ๆโดยคำนึงถึงความต้องการใช้น้ำในพื้นที่เป็นหลัก

ด้าน เดช จินโนรส นายกองค์การบริหารส่วนตำบลขุนซ่อง จังหวัดจันทบุรี กล่าวว่า จังหวัดจันทบุรี เป็นพื้นที่ที่มีศักยภาพในการผลิตผลไม้ตามฤดูกาลของประเทศ ซึ่งน้ำคือต้นทุนสำคัญของเกษตรกรในการยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในพื้นที่ให้มีรายได้เพิ่มขึ้นและมีงานทำตลอดทั้งปี แต่ที่ผ่านมาทุกปีเกษตรกรมักประสบกับปัญหาการขาดแคลนน้ำในช่วงฤดูแล้ง มีน้ำใช้ในภาคเกษตรไม่เพียงพอ ดังนั้นการมีอ่างเก็บน้ำในเขตพื้นที่ลุ่มน้ำคลองวังโตนด จะช่วยให้เกษตรกรสามารถเพาะปลูกพืชชนิดต่างๆมีผลผลิตที่มีคุณภาพมากยิ่งขึ้น และมีต้นทุนการผลิตที่ลดลงโดยเฉพาะการปลูกทุเรียน และสวนยางพารา

การสร้างอ่างเก็บน้ำดังกล่าว ยังมีส่วนสำคัญในการช่วยฟื้นฟูความอุดมสมบรูณ์ของผืนป่า และเป็นรั้วธรรมชาติในการป้องกันช้างลงมาสู่พื้นที่การเกษตร เพราะที่ผ่านมาช้างที่อาศัยในป่าเสื่อมโทรมได้เข้ามาหากินในพื้นที่ทำการเกษตร เนื่องจากความแห้งแล้ง ทำให้ช้างขาดแหล่งน้ำ จึงขยายอาณาเขตหากิน เพื่ออาศัยแหล่งน้ำที่ชาวบ้านขุดเพื่อการเกษตร และกินพืชผลทางการเกษตร ซึ่งปัจจุบันชุมชน ได้จัดตั้งกลุ่มเคลื่อนที่เร็วในการดูแล และป้องกันช้างเข้าพื้นที่ทำการเกษตรเพื่อผลักดันให้ช้างกลับเข้าสู่ผืนป่า ดังนั้นการมีอ่างเก็บน้ำสามารถจำกัดเส้นทางเดินเข้าพื้นที่ทำกินของเกษตรกรได้อย่างมีประสิทธิภาพ

นอกจากนี้ กรมชลฯ และกรมอุทยานแห่งชาติ ร่วมกันจัดทำแนวทางการเข้าไปดูแลช้างในด้านต่างๆ ทั้งการปลูกป่าทดแทน การสร้างแหล่งน้ำและแหล่งสำรองอาหารสำหรับสัตว์ป่า เช่น กล้วย หน่อไม้ รวมถึงการจัดทำโปร่งเทียม และจัดทำฝายชะลอน้ำ เป็นต้น
พิรุฬห์ เชื้อแขก คณะกรรมการป่ารอยต่อภาคประชาชน และคณะกรรมการลุ่มน้ำคลองวังโตนด กล่าวว่า การทำโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด ทำให้ผืนป่ากลับมีความชุ่มชื้น และสามารถช่วยเพิ่มแหล่งน้ำใต้ดินในพื้นที่อำเภอหางแมว เนื่องจากที่ผ่านมาชาวบ้านได้มีการขุดเจาะบ่อบาดาลลึก 100 เมตร ไม่พบแหล่งน้ำใต้ดินทำให้ต้องไปซื้อน้ำจากที่อื่นมาใช้เพื่อทำเกษตร ส่วนเรื่องของช้างยอมรับว่าเป็นพื้นที่ที่มีช้างป่าอาศัยอยู่กว่า 100-200 ตัว แต่ช้างกับน้ำก็เป็นของคู่กันเวลาเข้าฤดูแล้งแหล่งน้ำในป่าหมดช้างก็จะมาหาแหล่งน้ำในพื้นราบ เมื่อมีอ่างเก็บน้ำช้างก็จะลงมาแค่ชายขอบของแหล่งน้ำ ทำให้ช้างไม่เข้าไปในพื้นที่ของเกษตรกร และมีการเฝ้าระวังได้มากยิ่งขึ้น ซึ่งมั่นใจว่าหากการสร้างอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด เกิดขึ้นจะช่วยแก้ไขปัญหาและสร้างความอุดมสมบูรณ์ให้กับคนในพื้นที่

สำหรับแผนการดำเนินโครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด จะดำเนินการก่อสร้างได้ภายหลังคณะรัฐมนตรีผ่านความเห็นชอบ โดยคาดว่าในปีพ.ศ. 2565 จะเข้าพื้นที่เพื่อสำรวจในการปักหลักเขต และทำรังวัด พร้อมตรวจสอบทรัพย์สินของพื้นที่ และจะเริ่มดำเนินการก่อสร้างโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนดได้ในปีพ.ศ.2566-2569 ควบคู่ไปกับการจัดทำระบบกระจายน้ำในปีพ.ศ. 2568 -2571 ซึ่งการจัดทำระบบดังกล่าว ถือเป็นอีกหนึ่งแนวทางที่จะช่วยเพิ่มศักยภาพในการวางระบบการกระจายน้ำไปยังพื้นที่ตำบลต่างๆ ที่อยู่ปลายน้ำ เช่น ตำบลช้างข้าม ตำบลกระแจะ และตำบลท่าใหม่ ให้มีน้ำใช้สำหรับการอุปโภคและบริโภค รวมถึงการทำการเกษตรที่เพียงพอในทุกช่วงฤดูกาลต่อไป