ในช่วงเปลี่ยนผ่านสู่การทดสอบระบบ บริษัท นิวสกาย เอ็นเนอร์จี (แบงค็อก) จำกัด เตรียมเปิด “บ่อรับขยะมูลฝอยระบบปิด” ซึ่งถูกระบุว่าใหญ่ที่สุดในประเทศไทย ก่อนเริ่มรับขยะเข้าทดสอบในวันที่ 20 มีนาคม 2569 โดยมุ่งแสดงให้เห็นการทำงานจริงของระบบจัดการขยะและเทคโนโลยีควบคุมกลิ่น เพื่อยืนยันมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อม และลดข้อกังวลของชุมชนที่มีต่อโครงการ

“บ่อขยะระบบปิด” กำลังรองรับ 24,000 ตัน

เหอ หนิง ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท ซีแอนด์จี เอ็นไวรอนเมนทอล โปรเท็คชั่น (ประเทศไทย) จำกัด เปิดเผยว่า โครงการมีความคืบหน้าแล้ว 86.89% และอยู่ระหว่างเตรียมเข้าสู่ขั้นตอนทดสอบระบบ (Commissioning) โดยบ่อรับขยะซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของระบบ ถูกออกแบบให้เป็นระบบปิด (Closed System) รองรับขยะได้สูงถึงประมาณ 24,000 ตัน และทำหน้าที่เป็นทั้งพื้นที่พักและปรับสภาพขยะ โดยขยะจะถูกพักไว้ 3–5 วัน เพื่อลดความชื้นจากเฉลี่ยราว 55% เหลือประมาณ 30–35% ก่อนถูกลำเลียงเข้าสู่เตาเผา

ในเชิงเทคโนโลยี โครงการใช้เตาเผาแบบตะกรับ (Stoker Type) ที่เหมาะกับขยะชุมชนหลากหลายประเภท ควบคุมอุณหภูมิการเผาไหม้อยู่ที่ 850–1,100 องศาเซลเซียส พร้อมระบบอุ่นอากาศล่วงหน้าที่ 250 องศา เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเผาไหม้ พลังงานความร้อนที่ได้จะถูกนำไปผลิตไอน้ำแรงดันสูงเพื่อหมุนกังหันและผลิตไฟฟ้าได้ประมาณ 30 เมกะวัตต์ จำหน่ายเข้าระบบในอัตรา 3.66 บาทต่อหน่วย เป็นระยะเวลา 20 ปี

ระบบความดันลบ + รีไซเคิลกลิ่น แก้ปัญหากลิ่นตั้งแต่ต้นทาง

ขณะเดียวกัน ระบบควบคุมผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมถูกออกแบบให้ทำงานแบบบูรณาการ โดยใช้ “ระบบความดันลบ” ภายในอาคารบ่อขยะ เพื่อป้องกันไม่ให้กลิ่นและอากาศรั่วไหลออกสู่ภายนอก พร้อมนำอากาศและก๊าซที่เกิดขึ้นกลับมาใช้เป็นอากาศในกระบวนการเผาไหม้ นอกจากนี้ ยังติดตั้งเครื่องตรวจวัดกลิ่นแบบ E-nose จำนวน 4 เครื่อง ซึ่งใช้เซนเซอร์ตรวจจับสารระเหยและวิเคราะห์ด้วย AI ในรูปแบบ Odor Fingerprint เพื่อเฝ้าระวังและควบคุมกลิ่นได้แบบเรียลไทม์

ในมิติของโครงสร้างพื้นฐาน โครงการมีขีดความสามารถในการกำจัดขยะไม่ต่ำกว่า 1,000 ตันต่อวัน และรองรับได้สูงสุด 1,600 ตันต่อวัน ครอบคลุมพื้นที่กรุงเทพมหานครและสมุทรปราการ รวม 93 ชุมชน โดยตั้งอยู่บนพื้นที่ประมาณ 30 ไร่ ในซอยอ่อนนุช 86 เขตประเวศ กรุงเทพมหานคร มูลค่าการลงทุนราว 6,000 ล้านบาท ดำเนินงานในรูปแบบเอกชนร่วมลงทุน (BOT) และคาดว่าจะมีรถขนขยะเข้าสู่พื้นที่วันละ 300–400 คัน

เจาะระบบบำบัดไอเสียโรงไฟฟ้าขยะ ดักฝุ่นเล็กกว่า PM2.5

เหอ หนิง กล่าวว่า เป็นที่ทราบกันดีว่า ขั้นตอนการเผาไหม้จะทำให้เกิดก๊าซไอเสียตามธรรมชาติ โรงงานจึงติดตั้งระบบบำบัดหลายชั้น เริ่มจาก “หอปฏิกิริยา” สำหรับกำจัดก๊าซกรดและสารอันตราย ตามด้วยการฉีดสารดูดซับ เช่น ผงถ่านกัมมันต์และปูนขาว เพื่อดักจับสารพิษ ก่อนเข้าสู่ระบบถุงกรองฝุ่น (Bag Filter) ซึ่งถือเป็นเทคโนโลยีที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในการดักจับฝุ่นละอองขนาดเล็ก

ระบบดังกล่าวสามารถดักจับฝุ่นได้มากกว่า 86% และเพิ่มประสิทธิภาพเป็นกว่า 90% เมื่อใช้สารเคลือบช่วย โดยสามารถกรองอนุภาคขนาดเล็กถึงระดับ 0.1 ไมครอน ซึ่งเล็กกว่า PM2.5 ขณะที่ฝุ่นจากกระบวนการเผาไหม้ทั่วไปมักอยู่ในช่วง PM10 หรือใหญ่กว่า ส่งผลให้ค่าการปล่อยมลพิษของโรงงานต่ำกว่ามาตรฐานที่กฎหมายกำหนดอย่างชัดเจน โดยค่ามาตรฐานอยู่ที่ 70 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร แต่โรงงานสามารถควบคุมได้เพียงประมาณ 3 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร สะท้อนถึงประสิทธิภาพของเทคโนโลยีที่นำมาใช้

โจทย์ใหญ่ สร้างความเชื่อมั่นควบคู่การแก้ปัญหาขยะเมือง

อย่างไรก็ตาม แม้โครงการจะนำเสนอเทคโนโลยีควบคุมกลิ่นและมลพิษในระดับสูง แต่ “การยอมรับของชุมชน” ยังคงเป็นปัจจัยสำคัญ โดยผู้พัฒนาโครงการระบุว่าจะเดินหน้าสื่อสารและสร้างการมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่อง หลังจากที่ผ่านมาได้จัดเวทีรับฟังความคิดเห็นประชาชนรวมกว่า 3,000 คน เพื่อให้การดำเนินโครงการสามารถอยู่ร่วมกับชุมชนได้ในระยะยาว

โครงการเริ่มก่อสร้างเมื่อวันที่19 กุมภาพันธ์ 2567 และมีกำหนดแล้วเสร็จในเดือนพฤศจิกายน 2569 ใช้ระยะเวลาก่อสร้างประมาณ 1,000 วัน โดยถูกวางให้เป็นหนึ่งในโครงสร้างพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อมสำคัญของกรุงเทพมหานคร ที่มุ่งเปลี่ยน “ขยะ” ให้เป็น “พลังงาน” ควบคู่กับการยกระดับประสิทธิภาพการจัดการขยะของเมืองในระยะยาว ท่ามกลางความท้าทายด้านสิ่งแวดล้อมและความเชื่อมั่นของสังคม

นับตั้งแต่การออก พ.ร.บ.รักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง พ.ศ. 2560 และจัดตั้งคณะกรรมการกลางจัดการสิ่งปฏิกูลและมูลฝอย เพื่อคัดเลือกเอกชนร่วมลงทุนกับรัฐ มีหน่วยงานที่ดูแลกิจการพลังงานของประเทศเข้ามาร่วมทำงานด้วย ทั้งคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.), สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน, กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน

นอกจากนี้โครงการนี้ก็ได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) เมื่อ เดือนพฤษภาคม 2560 ให้รับซื้อไฟฟ้าจากขยะชุมชนในรูปแบบ ฟีด-อิน-ทารีฟ (FIT) สำหรับผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็ก (SPP) ปั่นไฟไม่เกิน 50 เมกะวัตต์ ในอัตรา 3.66 บาทต่อหน่วย โดยมีเอกชนผ่านกระบวนการคัดเลือกเข้า “โครงการกำจัดขยะเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้าขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น” รวม 23 โครงการ กำลังผลิตรวม 234.7 เมกะวัตต์

แต่จนถึงบัดนี้เข้าไตรมาสสุดท้ายของปี 2564 โครงการไม่สามารถเดินหน้าได้ โดยกกพ.ยังไม่มีการออกระเบียบรับซื้อไฟฟ้า และประกาศรับซื้อไฟฟ้าโครงการโรงไฟฟ้าขยะชุมชน ตามมติกพช. 31 พฤษภาคม 2560 และที่สำคัญกระทรวงพลังงานยังเตรียมรื้อกฎเกณฑ์ใหม่ทั้งหมด รวมถึงทบทวนราคารับซื้อใหม่

ส่งผลให้เจ้าภาพหลักของโครงการและภาคเอกชนแคลงใจหนัก เพราะโครงการนี้ได้ผ่านขั้นตอนการคัดเลือกมาแล้ว เพราะในการประกวดราคาดังกล่าว เอกชนทุกรายได้ใช้อัตรารับซื้อจำนวน 3.66 บาท บวกอัตราเงินเฟ้อเป็นฐานในการคำนวณแผนการลงทุนสำหรับใช้ประกวดราคา จนทำให้ได้รับการพิจารณา และเข้าทำสัญญากับกรุงเทพมหานครแล้ว ปัจจุบันอยู่ระหว่างขั้นตอนต่างๆก่อนเริ่มงานก่อสร้าง

การปรับอัตราการรับซื้อใหม่ จึงสร้างความไม่เป็นธรรมให้กับเอกชนที่ได้รับการคัดเลือก เพราะการเปลี่ยนแปลงหลักเกณฑ์ใดๆ โดยเฉพาะการปรับลดอัตรารับซื้อไฟฟ้า ควรนำมาใช้กับโครงการที่เกิดภายหลัง ซึ่งยังไม่ผ่านกระบวนการคัดเลือกเอกชนเข้ามาดำเนินการ

นอกจากนี้เอกชนยังสงสัยอีกประการ ในเรื่องอัตราการรับซื้อไฟฟ้าที่ 3.66 บาทต่อหน่วย ที่ประกาศออกมานั้น ก็มาจากผลการศึกษาต้นทุนของสถาบันวิจัยพลังงาน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่กระทรวงพลังงานให้ดำเนินการเอง ซึ่งได้นำอัตราการเก็บ และขนมูลฝอย รวมถึงกำจัดมูลฝอย ตามพ.ร.บ.รักษาความสะอาดฯ และประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่องการจัดการขยะมูลฝอย พ.ศ. 2560 มาประกอบการพิจารณา เป็นอัตราที่ทำให้การปั่นไฟฟ้าจากขยะ ไม่สร้างภาระเพิ่มเรื่องค่าจัดการขยะกับประชาชน จึงเป็นที่มาของการอุดหนุนค่าไฟฟ้าให้กับประชาชนในขณะเดียวกันก็ไม่ผลักภาระค่ากำจัดขยะให้กับประชาชนด้วย จึงกำหนดอัตราการรับซื้อไฟฟ้าในอัตรา 3.66 บาทซึ่งเป็นราคาที่เหมาะสมทั้งในส่วนของรายจ่ายการจัดเก็บขยะที่ประชาชนต้องจ่ายและความคุ้มค่าของการลงทุนของภาคเอกชนที่เข้ามาลงทุนรับจ้างดำเนินโครงการ

ขณะที่แนวทางการปรับราคารับซื้อไฟฟ้าใหม่ กระทรวงพลังงาน โดย สนพ.ได้ทำการศึกษาเองเป็นการภายใน โดยไม่มีการประกาศข้อมูลการศึกษาอย่างเปิดเผยต่อสาธารณะ

ความล่าช้าจนมาถึงการรื้อกฎเกณฑ์ต่างๆทั้งที่โครงการได้ผ่านขั้นตอน จนถึงเตรียมงานก่อสร้างนั้น ทำให้หลายหน่วยงาน และภาคเอกชน กำลังจับตาโครงการปั่นไฟฟ้าจากขยะ ว่าจะเดินหน้าอย่างไรต่อไป กระทรวงมหาดไทย ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักในการผลักดัน และขับเคลื่อนโครงการมาโดยตลอด เพื่อลดปริมาณขยะล้นเมือง จะผลักดันสำเร็จหรือไม่ อย่างไรก็ตามทุกภาคส่วนได้แต่หวังว่าทุกอุปสรรคจะถูกปลดล็อกโดยเร็ว และเห็นภาพกระทรวงมหาดไทยและกระทรวงพลังงานจับมือเดินหน้าโครงการอย่างลุล่วง

โครงการแก้ไขปัญหามลพิษสิ่งแวดล้อมและขยะชุมชนโดยเทคโนโลยีสะอาดในพื้นที่ของ วว. มีวัตถุประสงค์เพื่อรองรับแผนกลยุทธ์แห่งชาติว่าด้วยการเพิ่มประสิทธิภาพด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม (วทน.) ขององค์กร พร้อมสนับสนุนการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานและพลังงานทดแทน เพื่อมุ่งสู่ความเป็นเลิศของหน่วยงานวิจัยและพัฒนาด้านพลังงานทดแทนโดยเฉพาะพลังงานจากขยะและชีวมวล ที่มุ่งสู่ Green Technology ตามนโยบายรัฐบาล วว. จึงมีแนวคิดในการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี Gasification/Pyrolysis และเทคโนโลยีแก๊สชีวภาพ (Biogas) โดยใช้วัตถุดิบชีวมวลและขยะ เพื่อการผลิตพลังงานทดแทนประเภทพลังงานไฟฟ้าและความร้อน เพื่อรองรับความต้องการใช้พลังงานในประเทศและลดการปล่อยแก๊สเรือนกระจกซึ่งเป็นสาเหตุของภาวะโลกร้อน

สำหรับโครงการแก้ไขปัญหามลพิษสิ่งแวดล้อมและขยะชุมชนโดยเทคโนโลยีสะอาดในพื้นที่ของ วว. ประกอบด้วยชุดต้นแบบเทคโนโลยี 3 ชุด ได้แก่ 1.ชุดเทคโนโลยีคัดแยกขยะ 2.ชุดเทคโนโลยีควบคุมมลพิษและระบบอัตโนมัติสำหรับโรงไฟฟ้าขนาดเล็กกว่า 1 เมกะวัตต์ ด้วยเทคโนโลยีการผลิตแก๊สชีวภาพ และ3.ชุดเทคโนโลยีผลิตไฟฟ้าจากขยะและชีวมวล โดย วว. ได้ดำเนินการติดตั้งและทดสอบชุดต้นแบบเทคโนโลยี 3 ชุดดังกล่าวเป็นที่เรียบร้อยแล้ว และมีความพร้อมในการเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านพลังงานจากชีวมวลและขยะให้แก่ผู้สนใจ เพื่อประโยชน์อย่างยั่งยืนในการผลิตพลังงานทดแทนของประเทศต่อไป