ยุโรปเดือดเกินรับมือ ผู้เสียชีวิตพุ่ง หลายเมืองทำลายสถิติความร้อน

เท็ดรอส อัดฮานอม กีเบรเยซุส ผู้อำนวยการใหญ่องค์การอนามัยโลก (WHO) เปิดเผยว่า นับตั้งแต่วันที่ 21 มิถุนายนที่ผ่านมา มียอดผู้เสียชีวิตจากสภาพอากาศที่ร้อนจัดแล้วมากกว่า 1,300 ราย โดยกลุ่มผู้เสียชีวิตส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุที่มีอายุตั้งแต่ 65 ปีขึ้นไป ทั้งยังพบสถิติการเสียชีวิตภายในที่พักอาศัยเพิ่มสูงขึ้นถึง 40%

ปัจจุบันยุโรปกำลังกลายเป็นทวีปที่มีอุณหภูมิสูงขึ้นที่เร็วที่สุดในโลก ประชาชนหลายล้านคนจึงต้องเผชิญกับคลื่นความร้อนจัด ซึ่งกระทบต่อชีวิตประจำวัน สถานศึกษาหลายแห่งจำเป็นต้องปิดการเรียนการสอน รวมถึงสถานที่ทำงานที่ต้องปิดชั่วคราว ทั้งยังส่งผลต่อความต้องการใช้ไฟฟ้าที่สูงมากขึ้น ความเสียหายที่เกิดขึ้นได้กระทบเป็นวงกว้างไปถึงสุขภาพกาย ส่งผลให้ประชาชนเกิดความเครียดสะสมจากอากาศที่ร้อนจัด

ฝรั่งเศสวิกฤติหลายเมือง ประกาศเตือนภัยสีแดง 54 พื้นที่

หนึ่งในประเทศที่ได้รับผลกระทบจากคลื่นความร้อนนี้มากที่สุดอย่างประเทศฝรั่งเศส ไม่ว่าจะเป็นเมืองปัวตีเยที่ทุบสถิติอุณหภูมิเฉลี่ยสูงที่สุดนับตั้งแต่เริ่มเก็บข้อมูลในปี 1947 ด้วยอุณหภูมิสูงถึง 41.2 องศาเซลเซียส เมืองเลส์ แอร์บิเยร์ ทางตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศ มีอุณหภูมิสูงถึง 43 องศาเซลเซียส เช่นเดียวกับเมืองปิสโซส์ ทางตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศ ที่วัดอุณหภูมิสูงสุดของวันได้ 44.3 องศาเซลเซียส และกรุงปารีสมีโอกาสแตะ 40 องศาเซลเซียส ภายในสัปดาห์นี้ อุณหภูมิที่เพิ่มสูงขึ้นในหลายเมืองของฝรั่งเศส ส่งผลให้ทางกรมอุตุนิยมวิทยาต้องประกาศเตือนภัยระดับสีแดงกว่า 54 พื้นที่ทั่วประเทศ

“Omega Block” ตัวเร่งอุณหภูมิความร้อน

คลื่นความร้อนครั้งนี้ถือเป็นปรากฏการณ์ “โดมความร้อน” (Heat Dome) หรือที่เรียกว่า “Omega Block” ซึ่งเป็นบริเวณความกดอากาศสูงขนาดใหญ่ที่ปกคลุมพื้นที่เป็นเวลานาน ทำหน้าที่เสมือนฝาหม้อกักเก็บความร้อนไม่ให้ระบายออก แม้โดมความร้อนจะเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นได้ในช่วงฤดูร้อนของยุโรป แต่อุณหภูมิที่สูงผิดปกติในครั้งนี้ได้รับอิทธิพลจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งเกิดจากการเผาไหม้เชื้อเพลิงฟอสซิล เช่น น้ำมัน ถ่านหิน และก๊าซธรรมชาติ ทำให้อุณหภูมิพื้นฐานของโลกสูงขึ้น ส่งผลให้ทุกคลื่นความร้อนรุนแรงกว่าเดิม

ขณะที่ปรากฏการณ์เอลนีโญก็กำลังเริ่มก่อตัวในมหาสมุทรแปซิฟิกเขตร้อน ซึ่งโดยปกติจะเพิ่มโอกาสเกิดคลื่นความร้อนทั่วโลก อย่างไรก็ตาม นักวิทยาศาสตร์มองว่า เอลนีโญในขณะนี้ยังมีอิทธิพลต่อคลื่นความร้อนครั้งนี้น้อยมาก แต่มีแนวโน้มจะทำให้ฤดูร้อนปีหน้ารุนแรงยิ่งขึ้น

เบื้องหลังคลื่นความร้อน เมื่อหลายปัจจัยเร่งให้ยุโรปเดือด

เบื้องหลังคลื่นความร้อนที่ทวีความรุนแรงในยุโรป ไม่ได้เป็นเพียงปรากฏการณ์อากาศสุดขั้วชั่วคราว แต่เป็นผลจากหลายปัจจัยที่ทำงานร่วมกันภายใต้ภาวะโลกร้อน หนึ่งในสาเหตุสำคัญคือ ยุโรปมีพื้นที่บางส่วนเชื่อมต่อกับเขตอาร์กติก ซึ่งเป็นภูมิภาคที่อุณหภูมิเพิ่มขึ้นเร็วที่สุดในโลก เมื่อหิมะและน้ำแข็งละลาย พื้นผิวสีเข้มที่อยู่ด้านล่างจะดูดซับพลังงานจากแสงอาทิตย์ได้มากกว่าพื้นผิวสีขาวของน้ำแข็ง ส่งผลให้โลกกักเก็บความร้อนเพิ่มขึ้น และเร่งให้การละลายของน้ำแข็งเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง เกิดเป็นวงจรที่ยิ่งทำให้โลกร้อนเร็วขึ้น

อย่างไรก็ตาม แม้มาตรการลดมลพิษทางอากาศของยุโรปจะช่วยยกระดับคุณภาพอากาศและลดความเสี่ยงด้านสุขภาพของประชาชน แต่การที่อนุภาคฝุ่นขนาดเล็กในชั้นบรรยากาศลดลง ก็ทำให้ “เกราะสะท้อน” พลังงานแสงอาทิตย์ตามธรรมชาติลดลงไปด้วย ส่งผลให้พื้นผิวโลกดูดซับความร้อนได้มากกว่าเดิม ประกอบกับการเปลี่ยนแปลงของรูปแบบการหมุนเวียนของบรรยากาศ ทำให้ปรากฏการณ์ “โดมความร้อน” (Heat Dome) เกิดบ่อยขึ้นและปกคลุมพื้นที่ได้นานกว่าในอดีต จนคลื่นความร้อนกลายเป็นภัยที่รุนแรงและยืดเยื้อมากขึ้นเรื่อย ๆ สอดคล้องกับข้อมูลของ Copernicus Climate Change Service ที่ระบุว่า นับตั้งแต่ทศวรรษ 1980 ยุโรปมีอัตราการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิเร็วกว่าอัตราเฉลี่ยของโลกถึง 2 เท่า

“ยุโรป” ทวีปที่ไม่ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อทนร้อน

สาเหตุที่ยุโรปได้รับผลกระทบหนักเกิดจากอาคาร บ้านเรือน โรงเรียน และสำนักงานจำนวนมากถูกออกแบบมาตั้งแต่ยุคที่สภาพอากาศเย็นกว่าปัจจุบันในสหราชอาณาจักร อาคารจำนวนมากถูกสร้างขึ้นเพื่อกักเก็บความอบอุ่นในฤดูหนาว ส่งผลให้เมื่อเกิดคลื่นความร้อน ภายในอาคารกลับสะสมความร้อนและระบายออกได้ยาก

ขณะที่เครื่องปรับอากาศอาจไม่ใช่คำตอบที่แก้ปัญหาได้ทันที เพราะในฝรั่งเศส การติดตั้งเครื่องปรับอากาศยังเป็นประเด็นถกเถียงด้านนโยบาย ส่วนในสหราชอาณาจักร ค่าไฟฟ้าที่สูงทำให้หลายครัวเรือนไม่สามารถใช้งานเครื่องปรับอากาศได้อย่างแพร่หลาย แม้แต่ในเมืองแถบเมดิเตอร์เรเนียน ซึ่งในอดีตนิยมออกแบบบ้านให้รับมืออากาศร้อนด้วยลานกลางบ้าน บานเกล็ดไม้ และผนังหินสีอ่อน แต่สิ่งปลูกสร้างสมัยใหม่จำนวนไม่น้อยกลับใช้รูปแบบการก่อสร้างที่กักเก็บความร้อนมากขึ้น

หากความร้อนเช่นนี้เกิดขึ้นที่ประเทศไทย ทุกคนคงเปิดแอร์เพื่อระบายความร้อนอย่างง่ายดาย แต่ในยุโรปกลับพบว่ามีบ้านเรือนเพียงประมาณ 20% เท่านั้นที่ติดตั้งเครื่องปรับอากาศ เนื่องจากในอดีต ยุโรปแทบไม่จำเป็นต้องใช้เครื่องปรับอากาศ โดยเฉพาะในยุโรปเหนือที่บ้านส่วนใหญ่ถูกออกแบบมาเพื่อกักเก็บความอบอุ่นในช่วงฤดูหนาว ทำให้เมื่อเกิดคลื่นความร้อน ความร้อนจะสะสมอยู่ภายในอาคารและระบายออกได้ยาก

เหตุการณ์ครั้งนี้ไม่ใช่เพียง “อากาศร้อนผิดปกติ” แต่เป็นภาพสะท้อนที่ชัดเจนว่า วิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกำลังกลายเป็นความเสี่ยงด้านเศรษฐกิจ สังคม และความมั่นคงของมนุษย์ ที่ทุกประเทศต้องเร่งปรับตัวก่อนที่สภาพอากาศสุดขั้วจะกลายเป็นเรื่องปกติใหม่ในอนาคต

ที่มา : Aljazeera, CNBC, CNN, The New York Times

อากาศร้อนที่กำลังเกิดขึ้นในยุโรป เกิดจากความกดอากาศสูงที่เข้าปกคลุมชั้นบรรยากาศเหนือพื้นที่ยุโรปตอนใต้ ซึ่งนอกจากทำให้เกิดความกดอากาศสูงและอุณหภูมิที่อุ่นขึ้นแล้ว ยังมีผลทำให้มีเมฆปกคลุมน้อยลง ทำให้รังสีจากดวงอาทิตย์ส่องถึงพื้นได้มากขึ้น ซึ่งส่งผลให้ผิวโลกร้อนขึ้นอย่างมาก และความร้อนจากพื้นดินจะสะท้อนกลับสู่ชั้นบรรยากาศ ประกอบกับช่วงกลางวันที่มีระยะเวลายาวนาน และกลางคืนที่สั้นลงในช่วงฤดูร้อนของยุโรป ทำให้เกิดเอฟเฟกต์ที่เป็นปัจจัยให้ความร้อนยิ่งเพิ่มขึ้นถึงขีดสุด

ขณะที่ กำลังลมขนาดใหญ่ ที่พัดพาลมร้อน เช่น จากแอฟริกาตอนเหนือเข้าสู่ยุโรป ก็อาจเป็นอีกนึงปัจจัยที่กระตุ้นให้เกิดความร้อนได้เช่นกัน แต่จากคลื่นความร้อนในปัจจุบัน ดูเหมือนปัจจัยนี้ จะถูกให้มีความสำคัญน้อยลง

นอกจากนั้นแล้ว อิทธิพลจากคลื่นความร้อนในมหาสมุทรแอตแลนติก ที่รายงานโดย Copernicus Climate Change Service เมื่อต้นเดือนที่ผ่านมา ได้แสดงให้เห็นว่าในช่วงเดือนมิถุนายนและเดือนกรกฏาคม มหาสมุทรแอตแลนติกมีอุณหภูมิที่อุ่นขึ้นกว่าค่าเฉลี่ย โดยเฉพาะในบริเวณอเมริกาเหนือและยุโรป และแม้ความผิดปกติของอุณหภูมิพื้นผิวน้ำทะเลทางตะวันออกของมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือได้ลดลงแล้วหลังทำจุดสูงสุดในเดือนมิถุนายน แต่คลื่นความร้อนในทะเลจะยังคงมีต่อไปในบางส่วนของภูมิภาค

และหากคลื่นความร้อนที่ปกคลุมนี้ ไม่หยุดชะงัก หรือการไหลเวียนของบรรยากาศไม่มีการเปลี่ยนแปลง เป็นไปได้ว่า ยุโรปอาจจะต้องเผชิญกับความร้อนไปอีกหลายช่วงในฤดูร้อนนี้

ความร้อนนอกจากจะส่งผลต่อสิ่งแวดล้อมแล้ว สิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนไป ทั้งอุณหภูมิ ความชื้น ความเร็วลม และปัจจัยอื่นๆ นั่น มีผลกระทบต่อร่างกายมนุษย์ด้วย โดยก่อให้เกิดความเครียด

สำหรับฤดูร้อนปี 2023 จนถึงวันที่ 15 กรกฎาคม แสดงให้เห็นว่าชาวยุโรปในพื้นที่ส่วนใหญ่ทางตอนใต้ ได้เผชิญกับความเครียดจากความร้อนที่รุนแรงมากนี้ มานานกว่า 10 วันแล้ว ในขณะที่ในบางสวนในพื้นที่ทางตอนใต้ของสเปน อาจจะต้องประสบกับความเครียดจากความร้อนที่รุนแรงมาก และนานกว่า 30 วัน ซึ่งจากข้อมูลในหน้าร้อนปีที่ผ่านมา สเปนเผชิญกับความเครียดจากความร้อนรุนแรงมากเป็นเวลา 50-60 วัน และในพื้นที่เล็กๆ บางพื้นที่ตัวเลขอาจยาวนานถึง 70 วัน ตลอดฤดูร้อน

และทั่วยุโรป มีแนวโน้มที่จะมีจำนวนวันในฤดูร้อนเพิ่มขึ้น ซึ่งความเครียดจากความร้อนสูงสุด จะอยู่ในระดับ “แรง” และ “แรงมาก” และในยุโรปตอนใต้ มีจำนวนวันที่ “ความเครียดจากความร้อนสูง” เพิ่มขึ้นเช่นกัน โดยในฤดูร้อนปี 2022 มีจำนวนวันที่ “ความเครียดจากความร้อนสูงมาก” สุดสูงเป็นประวัติการณ์นับตั้งแต่ปี 1950

ในระยะยาว เมื่อสภาพอากาศอุ่นขึ้น ยุโรปจะมีจำนวนวันในฤดูร้อนที่เพิ่มขึ้น พร้อมๆ กับที่ ความเครียดจากความร้อนที่รุนแรงมาก ซึ่ง “ความเครียดจากความร้อนสูง” ที่เพิ่มมากขึ้นนี้ ส่งผลกระทบต่อผู้คน และทำให้กว่า 60,000 คนในยุโรป ต้องเสียชีวิตจากคลื่นความร้อนจัดที่เกิดขึ้นในฤดูร้อนปีที่ผ่านมา

นอกจากนี้ ลักษณะสภาพอากาศดังกล่าว ยังส่งผลต่อโอกาสในการเกิดไฟป่าได้เช่นกัน ดังที่เคยเกิดอัคคีภัยไฟป่าช่วงหน้าร้อนปีที่ผ่านมา ซึ่งถือเป็นเหตุการณ์ไฟป่าขนาดใหญ่เป็นอันดับสองในประวัติการณ์ของยุโรป และได้เผาไหม้พื้นที่ในหลายประเทศทั่วยุโรป ไปกว่า 9000,000 เฮกตาร์

ที่มา: https://climate.copernicus.eu/

โดยคลื่นความร้อนที่กำลังจะเกิดขึ้นดังกล่าว คาดว่าจะมีความรุนแรงที่สุดในรอบ 16 ปี นับตั้งแต่ในปี 2003 ซึ่งเคยมีอุณหภูมิสูงสุดถึง 44.1 องศาเซลเซียส คลื่นความร้อนในครั้งนั้นส่งผลกระทบต่อผู้คนในฝรั่งเศส และคร่าชีวิตผู้คนไปมากถึง 15,000 คน ซึ่งผู้เสียชีวิตส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ

สำหรับคลื่นความร้อนที่คลื่นเข้าสู่ยุโรปตะวันตกในครั้งนี้ คาดว่าจะทำให้ประเทศฝรั่งเศลมีอุณภูมิสูง 39 องศาเซลเซียส โดยเฉพาะในพื้นที่กรุงปารีส อาจมีอุณหภูมิสูงที่สุด โดยอาจสูงถึง 45 องศาเซลเซียส ส่วนกรุงเบอร์ลิน เยอรมันนีอาจมีอุณสูงสูงสุด 39 องศาเซลเซียส ส่วนสเปนอาจมีอุณหภูมิอย่างน้อย 36 องศาเซลเซียส สูงสุด 38 องศาเซลเซียส สวิตเซอร์แลนด์คาดอุณหภูมิสูงกว่า 30 องศาเซลเซียส และอาจสูงถึง 37 องศาเซลเซียส โปแลนด์คาดอุณหภูมิ 35-40 องศาเซลเซียส ประเทศโปรตุเกสอุณหภูมิ 30 องศาเซลเซียส และอาจสูงสุดได้ถึง 40 องศาเซลเซียส

สำหรับปรากฏการคลื่นความร้อนที่เพิ่มสูงขึ้นนี้ เป็นผลมาจากภาวะโลกร้อน จากการเกิดก๊าซเรือนกระจกที่เพิ่มขึ้นจากการเผาไหม้ของ ถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซ และสถานะการณ์คลื่นความร้อนเช่นนี้ จะยังคงทวีความรุนแรงเพิ่มขึ้น หากประเทศต่างๆ ไม่ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

Source: https://www.businessinsider.my/europe-heatwave-france-germany-spain-dangerous-temperature-2019-6/
ภาพ อุณหภูมิผิดปกติทั่วยุโรป – TropicalTidbits.com