โกเมศ พุทธสอน รองอธิบดีกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า โครงการศูนย์เรียนรู้ชุมชนเคซี 1 ถือเป็นต้นแบบของ ‘ชุมชนจัดการตนเอง’ ที่มีส่วนร่วมแก้ปัญหาโลกร้อน ตั้งแต่ระดับครัวเรือน ซึ่งกรมฯ มีแผนจะขยายโครงการเพื่อส่งเสริมให้เกิดความร่วมมือในลักษณะนี้ในพื้นที่อื่น ๆ เพื่อสร้างประเทศให้มีภูมิคุ้มกันต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศด้วยการมีส่วนร่วมของประชาชน ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลเชิงนโยบายและส่งเสริมภาคี ขอขอบคุณ บริษัท บ้านปู จำกัด (มหาชน) และชุมชนหมู่บ้านเคซี1 ที่สนับสนุนการขับเคลื่อนการปฏิบัติงานด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของไทย

ภายใต้การดำเนินงานโครงการฯ ในระยะเวลา 8 เดือน บ้านปูได้สนับสนุนงบประมาณและองค์ความรู้ในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ด้วยการติดตั้งระบบผลิตไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์บนหลังคา (Solar Rooftop) ขนาด 5 กิโลวัตต์ สามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ประมาณ 2,400 กิโลกรัมคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปี ควบคู่ไปกับการจัดตั้งจุดสาธิตจัดการขยะอินทรีย์จากครัวเรือนด้วยนวัตกรรมถังหมักเศษอาหาร และชุดสาธิตการกำจัดเศษอาหารด้วยหนอนแมลงวันลาย (BSF) ซึ่งจะช่วยลดปริมาณขยะอินทรีย์ นำไปสู่การลดก๊าซเรือนกระจกที่บ่อฝังกลบได้ในที่สุด และส่งเสริมการเป็นพี่เลี้ยงด้านเทคนิควิชาการในการขับเคลื่อนกิจกรรมในพื้นที่

จิรเมธ อัชชะ ผู้ช่วยประธานเจ้าหน้าที่บริหาร – บริหารและพัฒนาองค์กร บริษัท บ้านปู จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า บ้านปูยินดีที่ได้ร่วมขับเคลื่อนโครงการของกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม เพื่อส่งเสริมการใช้พลังงานหมุนเวียน โครงการนี้สอดคล้องกับความตั้งใจด้านการลดคาร์บอนและการร่วมสร้างสังคมให้ดีขึ้นของบ้านปู   ชุมชนเคซี 1 เป็นชุมชนที่มีความเข้มแข็ง สามัคคี เราหวังว่าทุกคนจะได้ใช้ประโยชน์จากทั้งโซลาร์และจุดกำจัดขยะอินทรีย์อย่างเต็มที่”

โครงการชุมชนคาร์บอนต่ำ คลองสามวา สามารถช่วยลดภาระค่าไฟฟ้าส่วนกลางของศูนย์เรียนรู้ฯ ได้เฉลี่ยกว่า 24,000 บาทต่อปี ทำให้มีงบประมาณเหลือไปจัดสรรเป็นสวัสดิการดูแลผู้สูงอายุและการฝึกอาชีพกลุ่มแม่บ้าน อสม. และประชาชนรอบพื้นที่ โดย เบญจพร เมืองอินทร์ ประธานเครือข่าย ทสม. เขตคลองสามวา กล่าวว่า สำหรับโครงการนี้ นอกเหนือจากไฟฟ้าและเครื่องปรับอากาศที่สามารถใช้ทำกิจกรรมภายในศูนย์ฯ ที่มาจากพลังงานสะอาดแล้ว ขยะเศษอาหารจากครัวเรือนยังไม่ต้องถูกส่งไปฝังกลบให้เกิดก๊าซเรือนกระจก แต่กลายมาเป็นปุ๋ยหมักชีวภาพชั้นดีที่ช่วยลดค่าใช้จ่ายในการทำเกษตรกรรมในเมือง ชุมชนสะอาดขึ้น สุขภาพดี สามัคคีกันมากขึ้น และทุกคนรู้สึกภูมิใจที่ได้เป็นส่วนหนึ่งในการช่วยลดโลกร้อน

ความร่วมมือของทั้ง 3 ภาคส่วนในการพัฒนา “ชุมชนคาร์บอนต่ำ คลองสามวา” นอกจากจะเป็นการเสริมพลังการขับเคลื่อนเพื่อต่อสู้กับภาวะโลกร้อนในภาคประชาชนแล้วยังเป็นการยกระดับพื้นที่ศูนย์เรียนรู้ชุมชนหมู่บ้านเคซี 1 เขตคลองสามวา ให้เป็นพื้นที่ต้นแบบการบริหารจัดการพลังงานสะอาดและการจัดการขยะอินทรีย์ ณ แหล่งกำเนิดอีกด้วย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการสนับสนุนแผนแม่บทการมุ่งสู่ความเป็นกลางทางคาร์บอนและการพัฒนาเมืองยั่งยืนของประเทศไทย

ทั้งนี้ ได้มีการบรรยายเชิงปฏิบัติการในหัวข้อ “บทบาทชุมชนต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในเขตพื้นที่ EEC” โดย นางสาวรุจิรา ชัยศิริถาวรกุล นักวิชาการสิ่งแวดล้อมชำนาญการพิเศษ พร้อมด้วยทีมนักวิชาการสิ่งแวดล้อม กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม (สส.) เพื่อให้ความรู้และแนวทางการปรับตัวของชุมชนต่อผลกระทบจาก Climate Change ตลอดจนแนวทางการป้องกันความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจากภัยพิบัติเพื่อเตรียมความพร้อมรับต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศให้กับผู้เข้าร่วมกิจกรรม

นอกจากนี้ ยังมีการจัดกิจกรรมร่วมคิด “IDEA Connect : ร่วมลดโลกร้อนในเขตพื้นที่ EEC” เพื่อเปิดเวทีระดมความคิดเห็น วิเคราะห์จุดเสี่ยง และนำเสนอแนวทางการปรับตัวในระดับชุมชน พร้อมทั้งการถ่ายทอดองค์ความรู้เรื่อง “กลไกลดก๊าซเรือนกระจก ด้วย T-VER & LESS” โดย นางสาวศิริพร วิริยะตั้งสกุล ผู้จัดการสำนักรับรองคาร์บอนเครดิต องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (อบก.) ซึ่งถือเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยสนับสนุน ให้วิสาหกิจชุมชน ผู้ประกอบการ และเยาวชน สามารถเข้าถึงองค์ความรู้และเครื่องมือด้านคาร์บอนเครดิต เพื่อการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างเป็นระบบและมีประสิทธิภาพ

สำหรับกิจกรรมในครั้งนี้เป็นเวทีสำคัญในการแลกเปลี่ยนความรู้เพื่อสร้างความเข้าใจร่วมกันในการขับเคลื่อน “ชุมชนคาร์บอนต่ำ” ตามแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) โดยสะท้อนถึงความมุ่งมั่นของทุกภาคส่วนในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ที่พร้อมขับเคลื่อนการพัฒนาอย่างสมดุลทั้งด้านสังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม เพื่อสร้างความยั่งยืนในพื้นที่ EEC ให้กับประชาชนต่อไป

โครงการดังกล่าวดำเนินงานภายใต้แผนงาน Inclusive and Sustainability Research โดยคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มจธ. มีวัตถุประสงค์เพื่อลดการปล่อยคาร์บอนจากผู้ประกอบการและวิสาหกิจขนาดย่อม (SMEs) ส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและวัฒนธรรมของชุมชนเมืองเกษตรริมน้ำ ทั้งนี้ยังสอดคล้องกับกรอบยุทธศาสตร์การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของกรุงเทพมหานคร (พ.ศ. 2565) ที่กำหนดโดยกองจัดการคุณภาพอากาศและเสียง สำนักสิ่งแวดล้อม กรุงเทพมหานคร

ดร.กัญจนีย์ พุทธิเมธี รองคณบดีฝ่ายวิจัยและบริการวิชาการ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มจธ. ในฐานะหัวหน้าโครงการ ได้กล่าววัตถุประสงค์การจัดโครงการ และ รศ.ดร.ยศพงษ์ ลออนวล ผู้ช่วยอธิการบดีฝ่ายพัฒนาความยั่งยืน มจธ.กล่าวถึงความสำเร็จของโครงการที่ได้ร่วมกับ 8 ผู้ประกอบการ คือ บ้านเขียนวาดและภาพพิมพ์, ตลาดมดตะนอย, เซฟติสท์ฟาร์ม (SAFETIST FARM), บ้านสวนป้าดา, วิสาหกิจชุมชนอารยะคลองบางมดสร้างสรรค์, ArtLab , S’More Town, และบ้านเรียนนิทานศิลป์  ซึ่งได้ผลลัพธ์เป็น 12 เส้นทางการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ คือในเขตทุ่งครุ 6 เส้นทาง และเขตบางขุนเทียน 6 เส้นทาง

หนึ่งในตัวแทนผู้ประกอบการในพื้นที่ นำโดยวิไลวรรณ ประทุมวงศ์ ประธานวิสาหกิจชุมชนอารยะคลองบางมดสร้างสรรค์ กล่าวแสดงความมุ่งมั่นของภาคประชาชนที่ร่วมมือกันขับเคลื่อนโครงการอย่างเข้มแข็ง โดยตลอดระยะเวลาดำเนินโครงการ มีการจัดประชุมเชิงนโยบายร่วมกับภาคประชาชน ภาครัฐ และภาคเอกชน จนนำไปสู่การยื่นข้อเสนอนโยบายการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำต่อกรุงเทพมหานครอย่างเป็นรูปธรรม

หนึ่งในไฮไลท์ของกิจกรรมครั้งนี้ คือการเปิดตัว “ศิลปะบนกำแพง (Low Carbon Art)” โดยรูปแบบความร่วมมือเป็นการทำงานร่วมกันระหว่าง ชุมชน (8 ผู้ประกอบการที่เข้าร่วมโครงการฯ) สถาบันการศึกษา (มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี และมหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี) และ ภาครัฐ โดยถ่ายทอดเรื่องราวของชุมชน และวิถีการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน แสดงให้เห็นถึงแนวทางใหม่ของการสร้างสรรค์ศิลปะที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อมทุกขั้นตอน โดยการใช้สีที่มีการคำนวณการปล่อยคาร์บอน ตามการรับรองขององค์การบริหารการจัดการก๊าซเรือนกระจก (อบก.) ที่ปลอดภัย ไม่มีกลิ่น และผลิตด้วยกระบวนการลดคาร์บอน ส่งเสริมการ Reuse & Upcycling โดยนำภาชนะเก่าจากชุมชนมาทำความสะอาดและใช้ซ้ำ ลดของเสียด้วยการผสมสีเท่าที่จำเป็นและจำกัดการใช้น้ำ เลือกทำงานกลางวันเพื่อลดการใช้ไฟฟ้า พร้อมเก็บข้อมูลคาร์บอนฟุตพริ้นท์ตั้งแต่การเดินทางของทีมงานด้วยรถยนต์ไฟฟ้าไปจนถึปริมาณน้ำเสียเพื่อประเมินผลกระทบและโอกาสในการปรับปรุง รวมถึงทดลองมอสกราฟฟิตี้ เพื่อเตรียมพื้นที่สำหรับงานศิลปะมีชีวิต ซึ่งงานศิลปะบนกำแพงชิ้นนี้ถือได้ว่าเป็นสัญลักษณ์ของการเริ่มต้น “ชุมชนคาร์บอนต่ำ” ของชุมชนคลองบางมด (ทุ่งครุ-บางขุนเทียน)

โดย ดร.สุมาลี เม่นสิน และคณะ จากสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) ได้ทำการค้นคว้าและเรียบเรียงข้อมูล ได้ว่า “วิกฤตการณ์ภาวะโลกร้อนและภัยพิบัติธรรมชาติ…ส่งผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งมีชีวิตทั่วโลก” ไม่ว่าจะเป็นการละลายของน้ำแข็งขั้วโลก น้ำท่วม ฤดูกาลแปรปรวน ขาดแคลนน้ำ ไฟไหม้ป่า ภูเขาไฟระเบิด ดินถล่ม และการเกิดพายุ แม้กระทั่งการระบาดของโรคชนิดใหม่

“ใครทำให้เกิด” คำตอบคือ มนุษย์ เป็นผู้สร้างและปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่ทำลายชั้นบรรยากาศจนทำให้อุณหภูมิของโลกสูงขึ้น โดยเฉพาะ

• ควันพิษจากการเผาไหม้เชื้อเพลิง เผาป่า และเผากองขยะ
• การทำเกษตรที่ผิดวิธี เช่น ปศุสัตว์และนาข้าว การใช้ที่ดินในพื้นที่ชุ่มน้ำ รวมถึงการรั่วไหลระหว่างขนส่งก๊าซและน้ำมันเชื้อเพลิง การหมักของกองขยะหรือบ่อบำบัดสิ่งโสโครก
• การใช้สารคลอโรฟลูโอโรคาร์บอน (CFCs) ในตู้เย็นและเครื่องปรับอากาศ
• การใช้ก๊าซฮาลอน (halon) ในระบบถังดับเพลิงและกระบวนการผลิตของโรงงานอุตสาหกรรม
• การใช้ปุ๋ยและฉีดพ่นสารเคมีเกษตรมากเกินความจำเป็น

“ใครแก้ไข” คำตอบคือ มนุษย์ ต้องร่วมกันลดกิจกรรมที่ก่อให้เกิดก๊าซเรือนกระจก ควบคู่ไปกับการปลูกป่าและต้นไม้ภายในชุมชนเพื่อช่วยเก็บกักก๊าซเรือนกระจกไม่ให้สะสมในบรรยากาศสูงจนสูญเสียสมดุลทางธรรมชาติ ซึ่งสอดคล้องกับข้อตกลงปารีสที่หลายประเทศให้คำมั่นสัญญาร่วมลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลงเพื่อลดการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิโลกให้ต่ำกว่า 2 องศาเซลเซียส หรือไม่ให้เกิน 1.5 องศาเซลเซียส (เทียบกับช่วงก่อนปฏิวัติอุตสาหกรรม) นอกจากนี้ยังตรงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน ลำดับที่ 13 ซึ่งกำหนดให้มีการดำเนินการอย่างเร่งด่วนเพื่อต่อสู้กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและผลกระทบที่เกิดขึ้นด้วยเช่นกัน

“ชุมชนคาร์บอนต่ำกับภารกิจระดับประเทศ” ประเทศไทยมีเป้าหมายลดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลงเหลือร้อยละ 20-25 ของการปล่อยในกรณีปกติภายในปี 2573 ตามกรอบแนวทางดำเนินงานสำคัญของยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2560-2579) ด้านการสร้างการเติบโตบนคุณภาพชีวิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ดังนั้นความร่วมมือจากทุกภาคส่วนจึงเป็นปัจจัยสำคัญที่จะทำให้ประเทศไทยบรรลุเป้าหมายภายใต้กรอบการพัฒนาชุมชนคาร์บอนต่ำที่มุ่งพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมอย่างยั่งยืน เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในระดับชุมชนและขยายผลไปยังทุกสังคมทั่วประเทศ

“คนบนดอยช่วยลดโลกร้อนอย่างไร” มูลนิธิโครงการหลวง และ สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) มีเป้าหมายพัฒนาคุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ของชาวเขาทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยยึดหลักการพัฒนาแบบองค์รวมบนฐานความรู้ที่สอดคล้องกับภูมิสังคม หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง การสร้างความเข้มแข็งของคนและชุมชน การบูรณาการระหว่างหน่วยงาน จึงร่วมกับมหาวิทยาลัยมหิดลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จัดทำตัวชี้วัดการพัฒนาชุมชนบนพื้นที่สูงคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืนและสนับสนุนให้ชุมชนโครงการหลวงและชุมชนโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงดำรงชีวิตแบบ “ชุมชนคาร์บอนต่ำ สามารถอยู่ร่วมกับสิ่งแวดล้อมบนพื้นที่สูงได้อย่างยั่งยืน” ประกอบด้วย

1.  การทำเกษตรที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เช่น เพาะปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์ตามกระบวนการของมาตรฐานอาหารปลอดภัย
2.  การฟื้นฟูและอนุรักษ์ป่าไม้ เช่น ปลูกป่าชาวบ้าน ป่าต้นน้ำลำธาร การวางแผนบริหารจัดการการใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางชีวภาพของพรรณพืชบนพื้นที่สูง
3. การจัดการสิ่งแวดล้อมภายในชุมชน เช่น ปรับปรุงสภาพสิ่งแวดล้อมภายในชุมชนให้สวยงาม และน่าอยู่อาศัย เช่น ความสะอาด ของเสีย (ขยะมูลฝอย น้ำทิ้ง ควันไฟ) และการประหยัดพลังงาน
4. ความเข้มแข็งของชุมชนในการรองรับการเปลี่ยนแปลง เช่น วางแผนและดำเนินการพัฒนาชุมชนอย่างต่อเนื่องและครอบคลุมทุกด้านตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

“ตัวอย่างชุมชนบนพื้นที่สูงคาร์บอนต่ำ” ผลสำเร็จจากความร่วมมือของชุมชนและหน่วยงานสนับสนุนกว่า 3 ปี ศูนย์วิจัยตรวจประเมินและให้การรับรองมาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อม คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ให้การรับรองชุมชนโครงการหลวง 12 แห่ง เป็นชุมชนบนพื้นที่สูงคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืน เมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2562 แบ่งเป็น ระดับดีเยี่ยม 11 แห่ง และระดับดีมาก 1 แห่ง ได้แก่ (1) บ้านปางบง ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงป่าเมี่ยง (2) บ้านป๊อก ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงตีนตก (3) บ้านเหล่า ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงม่อนเงาะ (4) บ้านห้วยน้ำกืน ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงห้วยโป่ง (5) บ้านห้วยห้อม ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่ลาน้อย (6) บ้านดง ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่ลาน้อย (7) บ้านแม่ขนิลเหนือ ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงทุ่งเริง (8) บ้านป่าเกี๊ยะ ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่แฮ (9) บ้านห้วยข้าวลีบ ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่สะป๊อก (10) บ้านขอบด้ง สถานีเกษตรหลวงอ่างขาง (11) บ้านหนองหล่ม สถานีเกษตรหลวงอินทนนท์ และ (12) บ้านหนองหอยเก่า ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหนองหอย

ปัจจัยแห่งความสำเร็จ” ประกอบด้วย

การพัฒนาคน : 1.สร้างความเข้าใจให้สมาชิกในชุมชนเห็นความสำคัญ และพร้อมที่จะทำร่วมกัน 2.ให้สมาชิกมีส่วนร่วม “คิดวางแผน ดำเนินการ ตรวจสอบ และปรับปรุงงาน” และ 3.ส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพกลุ่มผู้นำชุมชนที่มีความเข้มแข็งและเสียสละ

การพัฒนางาน : 1.กำหนดกิจกรรมที่เหมาะสมกับสภาพความเป็นอยู่และลักษณะพื้นที่ 2.เริ่มทำสิ่งที่จำเป็นตามความต้องการของชุมชนก่อนด้วยวิธีการที่ประหยัดและไม่ยุ่งยากซับซ้อน และ 3.มีแผนการพัฒนางานที่ชัดเจนและต่อเนื่อง

การบริหารจัดการงบประมาณ : 1.จัดหาแหล่งเงินทุนสนับสนุนการพัฒนาหมู่บ้านจากสมาชิกภายในชุมชนและหน่วยงานสนับสนุน และ 2.จัดระบบการใช้จ่ายงบประมาณให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อชุมชน

โดยผู้ที่สนใจสามารถเข้าไปดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ https://www.hrdi.or.th/Articles/Detail/54