ดังนั้นการนำเทคโนโลยีระบบกักเก็บพลังงานที่เป็นหนึ่งในทางเลือกการบริหารจัดการภาระต้นทุนการต่อเชื่อมกับสายส่ง (Grid connection costs) จากไฟฟ้าที่ได้จากการผลิตไฟฟ้าด้วยพลังงานหมุนเวียน อาทิเช่น พลังงานแสงอาทิตย์ พลังงานลม ที่มีความผันผวน ทางเลือกอื่นของสร้างความยืดหยุ่นของระบบไฟฟ้า ได้แก่ การจัดการระบบโครงข่ายไฟฟ้า (Grid) การจัดการด้านการใช้ไฟฟ้า (Demand Side Management) และ การจัดการด้านการผลิตไฟฟ้า (Supply Side Management)

การนำระบบกักเก็บพลังงานมาใช้ร่วมในภาคการผลิตไฟฟ้าแบบผสมผสานระหว่างพลังงานหมุนเวียนกับเชื้อเพลิงฟอสซิล จึงเป็นความท้าทายกอปรกับกุญแจปลดล็อคสู่ความมั่นคงของพลังงานแห่งอนาคต จึงถือเป็นหัวใจสำคัญที่ช่วยในการบริหารจัดการพลังงานหมุนเวียนที่ไม่สามารถผลิตไฟฟ้าได้ตลอดเวลา ให้สามารถสั่งจ่ายไฟฟ้าได้ตลอด 24 ชั่วโมง ช่วยลดความผันผวนของกระแสไฟฟ้าที่ผลิตจากพลังงานทดแทนให้มีความเสถียรมากขึ้น และยังเปรียบเสมือนพลังงานสำรอง เข้าเสริมระบบเมื่อมีความต้องการใช้ไฟฟ้าเพิ่มขึ้น

1. การใช้ระบบกักเก็บพลังงานเพื่อเพิ่มมูลค่าให้พลังงานหมุนเวียน

เราสามารถเพิ่มมูลค่าให้กับพลังงานหมุนเวียน โดยเก็บไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนในช่วงที่มีมูลค่าต่ำ (ความต้องการใช้ไฟฟ้าต่ำ Off Peak) ไว้ใช้ในช่วงที่มีมูลค่าสูง (ความต้องการใช้ไฟฟ้าสูง Peak)

จากรูปแสดงให้เห็นว่าผู้ดูแลระบบไฟฟ้าสามารถบรรเทาการเกิดรูปเป็ด (Duck Curve) ที่เกิดจากไฟฟ้าที่ผลิตจากพลังงานแสงอาทิตย์ Solar PV ในช่วงเวลากลางวัน ลดความจำเป็นในการสำรองไฟฟ้าและลดต้นทุนในการผลิตไฟฟ้าช่วงค่ำ/กลางคืน

2. รูปแบบต่างๆ ของระบบกักเก็บพลังงาน

รูปแบบเทคโนโลยีของระบบการเก็บสะสมทางพลังงานนั้นมีหลากหลายรูปแบบ ซึ่งขึ้นอยู่กับแหล่งพลังงานตั้งต้นกับการนำไปประยุกต์ใช้ ปัจจุบันประเทศไทยมีการนำเทคโนโลยีระบบกักเก็บเข้มาใช้ อาทิ ระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่ (Battery Energy Storage System : BESS) โรงไฟฟ้าพลังน้ำแบบสูบกลับ (Pumped-Storage) ระบบกักเก็บพลังงานด้วยเซลล์เชื้อเพลิงร่วมกับพลังงานลม (Wind Hydrogen Hybrid System) เป็นต้น

Compressed – Air Energy storage technology (CAES) เทคโนโลยี CAES นำมาใช้อย่างแพร่หลายในยุโรป เอเชีย และอเมริกา เทคโนโลยีการผลิต CAES มีหลักการ คือ อัดอากาศโดยใช้พลังงานไฟฟ้าส่วนเกินที่มีอยู่จากระบบไฟฟ้าในช่วง off-peak อากาศจะถูกอัดเก็บไว้ในถ้ำใต้ดิน (Cavern) เมื่อช่วงที่มีความต้องการใช้พลังงานไฟฟ้า พลังงานที่จัดเก็บจะแปลงกลับไปเป็นพลังงานไฟฟ้า เทคโนโลยี CAES มีประสิทธิภาพเหนือกว่าเทคโนโลยีอื่นๆ และเทคโนโลยีการกักเก็บอากาศอัดสามารถลดค่าใช้จ่ายโดยตรงและอาจส่งผลในการเสริมสร้างประสิทธิภาพของโรงไฟฟ้า นอกจากการนำพลังงานไฟฟ้าที่เหลือใช้จากความต้องการแล้ว ยังสามารถนำพลังงานไฟฟ้าส่วนเกินที่ผลิตจากแหล่งพลังงานหมุนเวียนในช่วงที่ศักยภาพสูง เช่น ไฟฟ้าที่ผลิตจากพลังงานแสงอาทิตย์ในช่วงเวลากลางวัน หรือจากพลังงานลมในช่วงเวลากลางคืน ไปกักเก็บด้วยเทคโนโลยี CAES ได้อีกด้วย

3. นโยบายแรงจูงใจด้านเศรษฐกิจ

การบริหารจัดการที่ดีจากหน่วยงานที่เกี่ยวในการนำนโยบายพลังงานหมุนเวียนไปปฏิบัติเป็นสิ่งจำเป็นและยังเป็นการลดความเสี่ยงต่อความล้มเหลวของโครงการ ซึ่งในการจัดการก็จะประกอบไปด้วยมุมมองที่หลากหลายดังต่อไปนี้ ประการแรกคือการบริหารจัดการข้อมูลด้านความต้องการพลังงานเป็นสิ่งที่ท้าทายหน่วยงานภาครัฐอย่างมากมายเพราะว่าการคาดการณ์ที่ผิดพลาดจะนำไปสู่การผลิตพลังงานหมุนเวียนที่มากเกินกว่าความต้องการและนำไปสู่ความสิ้นเปลืองในการลงทุน ประการที่สองการพัฒนาโมเดลธุรกิจที่เหมาะสมต่อตลาดก็เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในหลาย ๆ ประเทศในแถบยุโรป การพิจารณาขนาดที่เหมาะสมของระบบกักเก็บพลังงาน ศักยภาพระบบไฟฟ้า ระดับแรงดันไฟฟ้าที่เชื่อมต่อ และแหล่งพลังงานหมุนเวียนต้นทาง

และด้วยระบบกักเก็บพลังงานสามารถใช้เพื่อรักษาเสถียรภาพของระบบไฟฟ้าและลดต้นทุนในการใช้โรงไฟฟ้าเพื่อรักษาเสียรภาพ ที่เกิดผลประโยชน์โดยภาพรวมของพลังงานของประเทศ ดังนั้น ประการต่อมา คือ การบริหารจัดการจัดสรรเงินสนับสำหรับระบบกักเก็บพลังงาน มาตรการในรูปแบบแรงจูงใจทางเศรษฐกิจเพื่อกระตุ้นผู้ประกอบการให้เกิดการความสนใจลงทุน และการกำหนดราคาการรับซื้อไฟฟ้าจากระบบกักเก็บพลังงาน อาทิเช่น การกำหนดค่าธรรมเนียมพิเศษของราคากระแสไฟฟ้าที่ผลิตจากพลังงานหมุนเวียนร่วมกับระบบกักเก็บพลังงาน (Renewable and ESS electricity surcharge) ที่อยู่ในระดับที่จูงใจผู้ประกอบการหรือนักลงทุน หรือการนำนโยบาย “Pricing and costs sharing management policies” ทีกำหนดมาตรการสนับสนุนทางการเงินต่อโครงการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนร่วมกับระบบกักเก็บพลังงาน

Source: คอลัมน์ Green Focus โดย คุณนรินพร มาลาศรี รองกรรมการผู้จัดการใหญ่ สายบริหาร บริษัท เอสพีซีจี จำกัด (มหาชน)

1. สาระสำคัญของ EERS (Energy Efficiency Resource Standards)

EERS เป็นกลยุทธ์ในแผนอนุรักษ์พลังงาน เพื่อเป็นมาตรการบังคับใช้เกณฑ์มาตรฐานอนุรักษ์พลังงานสำหรับผู้ผลิตและผู้จำหน่ายพลังงาน โดยมีเป้าหมายเพื่อลดการใช้พลังงานในภาพรวมของประเทศ ลดการสูญเสียทรัพยากรธรรมชาติและลดภาวะโลกร้อน

การดำเนินงานแบ่งออกเป็น 2 ช่วง ช่วงแรกเป็นโครงการนำร่อง ในระหว่างปี 2561-2565 ให้การไฟฟ้าทั้ง 3 แห่ง ศึกษาถึงแนวทางหรือมาตรการการลดการใช้ไฟฟ้า รวมถึงการทดลองปฏิบัติ โดยมีเป้าหมายร่วมกันคือ ลดการใช้พลังงานไฟฟ้าในภาพรวมของประเทศให้ได้รวม 206 GWh ช่วงที่สอง ในระหว่างปี 2566-2579 ซึ่งปีแรกคือปี 2566 กระทรวงพลังงานได้วางเป้าหมายไว้ที่ 210 GWh มาตรการ EERS ทั้ง 3 ด้าน มีแนวทางการดำเนินงาน ดังนี้

1) มาตรการให้คำปรึกษา โดยให้คำแนะนำเกี่ยวกับการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานไฟฟ้าในกลุ่มผู้ใช้ไฟฟ้า
2) มาตรการใช้แรงจูงใจทางการเงิน โดยสนับสนุนการเงินแก่กลุ่มเป้าหมายที่มีความต้องการปรับปรุงประสิทธิภาพการใช้พลังงาน
3) มาตรการลักษณะภาพรวม (Mass) การรณรงค์ใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีฉลากเบอร์ 5

ซึ่งมาตรการ EERS ที่ประเทศไทยดำเนินการอยู่จะเน้นเฉพาะมาตรการลดการใช้พลังงานไฟฟ้าจากการเพิ่มประสิทธิภาพ ปรับปรุงประสิทธิภาพ เพื่อการประหยัดพลังงาน (Reductions for Energy Use : MWh) แต่ในต่างประเทศ เช่น ประเทศสหรัฐอเมริกา จะใช้มาตรการลดความต้องการไฟฟ้า (Peak Demand : MW) หรือใช้ทั้งสองมาตรการควบคู่กัน โดยการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ที่ติดตั้งบนหลังคา (Solar PV Rooftop) จะจัดเป็นมาตรการประหยัดพลังงานและมาตรการลดความต้องการไฟฟ้าใน EERS

ดังนั้น หากหน่วยงานรัฐมีความต้องการจะสนับสนุนส่งเสริมให้เกิดการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานทางเลือกที่เป็นพลังงานสีเขียวหรือพลังงานสะอาด เช่น พลังงานแสงอาทิตย์ การนำมาตรการเชิงกลยุทธ์ EERS ทั้งการเพิ่มประสิทธิภาพและปรับปรุงประสิทธิภาพแล้ว ยังน่าจะมีการเชื่อมโยงกับการลดความต้องการไฟฟ้า จากการนำพลังงานทางเลือกที่เป็นพลังงานสะอาด อาทิ พลังงานแสงอาทิตย์พลังงานลม แบตเตอรี่กักเก็บพลังงาน

2. EERS ในต่างประเทศ

ในต่างประเทศ ยกตัวอย่างกรณีของเมืองซานตาโมนิกา ประเทศสหรัฐอเมริกา ที่มีการนำมาตรการเชิงกลยุทธ์ EERS พลังงานสีเขียว และมาตรการลดความต้องการใช้ไฟฟ้า หรือ Demand Response มาใช้เป็นเครื่องมือบริหารจัดการระบบไฟฟ้า โดยผ่านกลไกราคาที่จูงใจให้ผู้ใช้ไฟฟ้ามีส่วนร่วมในการลดใช้พลังไฟฟ้าในช่วงที่มีความต้องการสูงสุด เพื่อลดต้นทุนการผลิตและสำรองไฟฟ้า ลดความจำเป็นในการสร้างโรงไฟฟ้ารองรับความต้องการใช้ไฟฟ้าสูงสุด รวมทั้งช่วยบริหารจัดการความต้องการพลังไฟฟ้าให้สอดรับกับปริมาณพลังไฟฟ้าที่ผลิตจากโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียน ซึ่งหน่วยงานรัฐ องค์กรภาครัฐ เป็นผู้ทำการรวมภาระการใช้ไฟฟ้าของอาคารทั้งหมดของเทศบาลเมือง เพื่อรับซื้อไฟฟ้าจากแหล่งพลังงานทดแทนการรวบรวมแบบพลังงานสีเขียว (Green Power Aggregation) ผู้บริโภคสามารถมารวมกันไม่เพียงเพื่อการต่อรองราคาเท่านั้น แต่อาจมีวัตถุประสงค์เพื่อการใช้พลังงานที่ถูกกว่าและสะอาดกว่า โดยทั่วไปแล้วการรวบรวมโหลดจะถูกส่งเสริมเพื่อนำไปสู่การใช้ไฟฟ้าที่ถูกลง แต่อีกบทบาทที่สำคัญอาจรวมถึงการสร้างตลาดใหม่สำหรับพลังงานทดแทน

การรวบรวมพลังงานสีเขียวไม่ได้เป็นรูปแบบที่แปลกใหม่ ในความเป็นจริงแล้ว การรวบรวมโหลดที่กล่าวมาแล้วข้างต้นสามารถนำมาซื้อพลังงานสีเขียวได้ พลังงานสีเขียวถูกกำหนดเป็นกระแสไฟฟ้าที่มีทั้งการทดแทนและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม พลังงานสีเขียว เช่น พลังงานลม พลังงานที่มาจากแบตเตอรี่กักเก็บพลังงาน ยังคงมีปริมาณจำกัดในประเทศสหรัฐอเมริกาและยังมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าการผลิตไฟฟ้าแบบดั้งเดิม แต่สำหรับราคาพลังงานสีเขียวจากพลังงานแสงอาทิตย์กลับมีราคาที่ถูกกว่าการผลิตไฟฟ้าแบบดั้งเดิม

โดยการรวบรวมแบบพลังงานสีเขียว จัดเป็นกลไกของ Demand Response ที่มีแนวโน้มจะขยายตัวและเป็นเทรนด์ที่จะได้รับความยอมรับและนิยมกันต่อจากนี้ไป ทำให้สามารถเร่งการพัฒนาของตลาดพลังงานสีเขียวใน 3 วิธีที่สำคัญ ประการแรก เนื่องจากการรวมตัวกันสามารถลดราคาของพลังงานสีเขียว มันยังสามารถทำให้ผลิตภัณฑ์ทดแทนเป็นที่น่าสนใจแก่ผู้บริโภคในวงกว้าง การขยายฐานลูกค้าจะเป็นกุญแจสำคัญที่จะกระตุ้นให้เกิดการลงทุนขนาดใหญ่ในสิ่งอำนวยความสะดวกที่ก่อให้เกิดพลังงานทดแทน ประการที่สอง การดำรงอยู่อย่างมั่นคงของกลุ่มสมาชิกในการรวบรวมโหลดเพื่อซื้อจัดหาพลังงานสีเขียวแสดงให้เห็นถึงความต้องการของตลาดหรือกระตุ้นการผลิตผลิตภัณฑ์สีเขียวมากขึ้น ประการที่สาม การจัดซื้อขนาดใหญ่ เช่น การรวบรวมโหลดโดยมีความ
สำคัญในระยะยาวและมีเสถียรภาพของความต้องการใช้พลังงานสีเขียว ซึ่งสิ่งนี้เป็นเรื่องยากมากที่จะชักจูงบุคคลในครัวเรือนเข้าสู่ระบบ

3. ปัจจัยสู่ความสำเร็จของโซลาร์ประชาชน

นโยบายรัฐบาลที่ชัดเจนและสามารถตอบโจทย์เพื่อบรรลุเป้าหมายของโครงการโซลาร์ประชาชน 100 เมกะวัตต์ ปี 2562 อาจจะไม่ใช่แค่เพียงราคารับซื้อไฟฟ้าส่วนเกินจากประชาชนในราคา 1.68 บาทต่อหน่วยเท่านั้น นโยบายที่จะส่งเสริมให้เกิดการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานทางเลือกหรือพลังงานสะอาดที่มาจากประชาชน ด้วยมาตรการจูงใจให้ภาคประชาชนสนใจมาทำโครงการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ที่ติดตั้งบนหลังคาบ้านอยู่อาศัย โดยนโยบายรัฐบาลที่ให้นำมาตรการเชิงกลยุทธ์ EERS ให้ผู้ผลิตและผู้จำหน่ายพลังงาน ลงมาเป็นผู้ดำเนินการขับเคลื่อน ผลักดันและสนับสนุนมาตรการลดความต้องการไฟฟ้า (Peak Demand : MW) ดังเช่นประเทศสหรัฐอเมริกา ก็จะเป็นการช่วยประชาชนประหยัดพลังงานไฟฟ้า ช่วยให้ประเทศสามารถลดค่าพลังไฟฟ้าสูงสุดช่วงกลางวันและยังช่วยลดความจำเป็นในการสร้างโรงไฟฟ้ารองรับความต้องการใช้ไฟฟ้าสูงสุดได้อีกด้วย

Source: นิตยสาร Green Network ฉบับที่ 96 พฤศจิกายน-ธันวาคม 2562 คอลัมน์ GREEN Focus
โดย นรินพร มาลาศรี รองกรรมการผู้จัดการใหญ่ สายบริหารบริษัท เอสพีซีจี จำกัด (มหาชน)

การส่งเสริมระบบไฟฟ้าให้มีเสถียรภาพสามารถรองรับการผลิตไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์และลมได้มากที่สุดและมีประสิทธิภาพสูงสุด ซึ่งในปัจจุบันพลังงานลมและพลังงานแสงอาทิตย์กำลังเปลี่ยนสัดส่วนพลังงานทั่วโลกอย่างรวดเร็ว ดังนั้นจึงต้องการความยืดหยุ่นของระบบเพื่อที่จะบูรณาการในแบบที่ปลอดภัยและคุ้มค่าต่อราคา รวมทั้งเพื่อมุ่งเน้นการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เป็นสาเหตุของปัญหาโลกร้อน การนำ 2 ประเด็นหลักมาบูรณาการกันจึงถือว่าเป็นการเปลี่ยนจาก “ความท้าทาย” มาเป็น “โอกาส”

การไฟฟ้าทั้ง 3 แห่งมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนาและสร้างความยืดหยุ่นให้สามารถตอบสนองได้รวดเร็ว เพื่อรองรับการเข้ามาของพลังงานหมุนเวียนกับเชื้อเพลิงหลัก เพื่อเสริมความมั่นคงให้กับระบบไฟฟ้า ซึ่งระบบไฟฟ้าไทยในปัจจุบันเป็นระบบแบบรวมศูนย์ แต่ในอนาคตจะมีกระจายแหล่งผลิตไฟฟ้าและศูนย์ควบคุมระบบไฟฟ้าไปสู่ชุมชน รวมถึงมีสัดส่วนการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน (Renewable Energy) เพิ่มมากขึ้นด้วย ดังนั้นการเดินหน้าของอุตสาหกรรมไฟฟ้าในยุคเทคโนโลยีเปลี่ยนโลกต้องรองรับการเข้ามาของพลังงานหมุนเวียน คือการสร้างความยืดหยุ่นของระบบไฟฟ้า โดยโรงไฟฟ้าต้องมีความยืดหยุ่นสามารถเริ่มเดินเครื่องได้รวดเร็วส่วนในระบบส่งและจำหน่ายไฟฟ้าจะต้องพัฒนาสู่ระบบสมาร์ทกริด ทำงานผ่านรีโมตมอนิเตอร์สามารถเรียกดูข้อมูลและสั่งการจากศูนย์ควบคุม และพยากรณ์ความต้องการใช้ไฟฟ้าในอนาคตได้ ส่วนพลังงานหมุนเวียนที่ยังมีข้อจำกัดเรื่องความไม่เสถียรควรถูกพัฒนาในรูปแบบของการผสมผสานระหว่างพลังงานหมุนเวียนกับเชื้อเพลิงหลัก (RE Hybrid Firm) เพื่อลดความผันผวน สามารถผลิตไฟฟ้าได้อย่างมีเสถียรภาพมากขึ้น เช่น โซลาร์เซลล์กับโรงไฟฟ้าพลังน้ำ พลังงานลมกับเซลล์เชื้อเพลิง เชื้อเพลิงชีวมวลกับโซลาร์เซลล์ ซึ่งจะกลายเป็นทางเลือกสำคัญสำหรับการพัฒนาพลังงานหมุนเวียนในอนาคต ควบคู่กับการพัฒนาระบบกักเก็บพลังงานเพื่อช่วยให้การจ่ายไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนมีเสถียรภาพ

1. หลักการ 4 ด้าน เพื่อความยืดหยุ่นของระบบโครงข่ายไฟฟ้า

1.1 การเชื่อมโยงไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน (Grid) เพื่อให้เกิดความมั่นคงและเสถียรภาพ
1.2 ด้านประสิทธิภาพและการอนุรักษ์พลังงาน (Demand Side Integration) เช่น การปรับพฤติกรรมการใช้ไฟฟ้า การบริหารจัดการการใช้ไฟฟ้า การเปลี่ยนมาใช้อุปกรณ์ประสิทธิภาพสูง
1.3 ระบบกักเก็บพลังงาน (Storage) เช่น แบตเตอรี่กักเก็บพลังงาน
1.4 การสั่งเดินเครื่องโรงไฟฟ้า (Dispatchable Generation) การสร้างสมดุลของโรงไฟฟ้าพลังความร้อนที่ใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล โรงไฟฟ้าพลังน้ำ

2. สาระสำคัญของการประชุม 37th SOME (ASEAN Senior Officials Meeting on Energy Meeting) และนโยบายรัฐบาล

2.1 “โครงการซื้อขายไฟฟ้า สปป.ลาว-ไทย-มาเลเซีย (LTM on Power Integration Project)” 300 เมกะวัตต์ เนื่องจากประเทศมาเลเซียมีความต้องการไฟฟ้าจาก สปป.ลาว มากขึ้น โดยไทยจะเป็นจุดเชื่อมต่อการซื้อขายไฟฟ้าระหว่าง 2 ประเทศ
2.2 การเพิ่มการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพของอาเซียนเพิ่มขึ้นให้ถึง 30% ในปี พ.ศ. 2573
2.3 การเชื่อมโยงไฟฟ้าจากพลังงานทดแทนระหว่างประเทศอาเซียนให้เกิดประโยชน์สูงสุด ด้วยการเชื่อมโยงไฟฟ้าจากพลังงานทดแทนให้เกิดการใช้อย่างมีประสิทธิภาพและการซื้อขายไฟฟ้าระหว่างกันมากขึ้นในอนาคต
2.4 มติ กพช. เห็นชอบนโยบายพลังงานเพื่อเศรษฐกิจฐานราก สนับสนุนให้เกิดการจัดตั้งโรงไฟฟ้าชุมชนทั่วประเทศในพื้นที่ที่มีศักยภาพด้านพืชพลังงานและพลังงานหมุนเวียนจากแสงอาทิตย์

โดยโครงการดังกล่าวที่เป็นผลจากการประชุม SOME และนโยบายของรัฐบาลจะเป็นสิ่งที่ช่วยส่งเสริมและสนับสนุนให้เกิดความยืดหยุ่นของระบบโครงข่ายไฟฟ้ารวมถึงทำให้นโยบายการรับซื้อไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนเกิดได้เร็วขึ้นและมากขึ้น จากเดิมที่มีนโยบายหยุดรับซื้อไฟฟ้าเนื่องจากปริมาณการผลิตไฟฟ้ามีเพิ่มขึ้นในอัตรามากกว่าความต้องการใช้ไฟฟ้า ทำให้สถานการณ์ไฟฟ้าในปัจจุบันอยู่ในภาวะ Oversupply โดยมีปริมาณสำรองไฟฟ้าอยู่สูงกว่า 30% (เทียบกบั ระดบั ปกติ 15%) แต่จะค่อยๆ ลดลงมาอยู่ที่ 15% ซึ่งเป็นระดับปกติภายหลังปี พ.ศ. 2569 เป็นต้นไป

3. โรงไฟฟ้าชุมชนของไทย

โครงสร้างการจัดตั้งโรงไฟฟ้าชุมชนจะมาจากความร่วมมือทุกภาคส่วนทั้งภาครัฐ เอกชน และชุมชน ตั้งบนพื้นที่ที่มีศักยภาพพลังงานหมุนเวียน ระบบไฟฟ้ารองรับได้ ได้รับงบประมาณสนับสนุนจากกองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงานและกองทุนพัฒนาไฟฟ้า โดยราคารับซื้อไฟฟ้าจะกระทบต่อราคาค่าไฟฟ้าน้อยที่สุด ก่อให้เกิดการหมุนเวียนของเศรษฐกิจในชุมชน ซึ่งจะมีรูปแบบใกล้เคียงกับ Feldheim : Germany’s Renewable Village จะแตกต่างกันที่ค่าไฟฟ้าของที่นั่นจะเกิดขึ้นจากการตกลงร่วมกันระหว่างผู้ใช้พลังงานในท้องถิ่น เทศบาล และผู้ให้บริการสาธารณูปโภคท้องถิ่น

4. ปัจจัยสู่ความสำเร็จของการสร้างความยืดหยุ่นของระบบโครงข่ายไฟฟ้า

ความชัดเจนของนโยบายรัฐบาลที่จะส่งเสริมให้เกิดการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนที่กระจายแหล่งผลิตไฟฟ้าและศูนย์ควบคุมระบบไฟฟ้าไปสู่ชุมชน ทำให้การบริหารจัดการระบบไฟฟ้าและการจัดวางระบบโครงสร้างไฟฟ้าที่สามารถบริหารจัดการตามพื้นที่แบบแบ่งเป็น NODE ที่จะพัฒนาระบบโครงข่ายไฟฟ้าไปสู่ระบบไมโครกริดและระบบสมาร์ทกริดของประเทศไทยต่อไป

Source: นิตยสาร Green Network ฉบับที่ 95 กันยายน-ตุลาคม 2562 คอลัมน์ GREEN Focus
โดย นรินพร มาลาศรี รองกรรมการผู้จัดการใหญ่ สายบริหารบริษัท เอสพีซีจี จำกัด (มหาชน)

ภาพการผลิตไฟฟ้าด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ในประเทศไทย

การส่งเสริมผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ (โซลาร์เซลล์) ในสัดส่วนมากที่สุด หรือเพิ่มขึ้นอยู่ที่ 12,725 เมกะวัตต์ แบ่งเป็นโครงการโซลาร์รูฟท็อปภาคประชาชนที่เปิดรับซื้อปีละ 100 เมกะวัตต์ ต่อเนื่อง 10 ปี รวม 1,000 เมกะวัตต์ โครงการโซลาร์ฟาร์มแบบทุ่นลอยนํ้าร่วมกับพลังนํ้าของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) อยู่ที่ 2,725 เมกะวัตต์ ส่วนที่เหลืออีก 9,000 เมกะวัตต์ ภายใต้โครงการโซลาร์ (On Grid) จะเปิดกว้างสำหรับโซลาร์เซลล์ในหลายรูปแบบ ซึ่งขึ้นอยู่กับนโยบายและพัฒนาการของเทคโนโลยีในอนาคตด้วย

ตัวแปรสำคัญที่นำมาใช้กับโครงการการผลิตไฟฟ้าด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ในประเทศไทยในระยะเวลา 10 ปี

วันนี้ หากจะพูดถึงการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์สำหรับบ้านอยู่อาศัย ก็หนีไม่พ้นที่ต้องคุยกันเรื่องของมิเตอร์ไฟฟ้าหรือเครื่องวัดหน่วยไฟฟ้าที่จะทำหน้าที่บันทึกข้อมูลไฟฟ้าที่เครื่องแปลงกระแสไฟฟ้าจ่ายกำลังไฟฟ้าที่ผลิตได้ออกมาเป็น kWh ซึ่งจะทำให้เราทราบว่าใน 1 วัน หรือ 1 เดือน สามารถผลิตไฟฟ้ารวมได้เท่าไร มิเตอร์ไฟฟ้านี้จะติดตั้งไว้ที่กล่องแสดงสภาวะของระบบ มิเตอร์ไฟฟ้าจะทำหน้าที่บันทึกข้อมูลที่ได้จากปริมาณการใช้ไฟฟ้าที่เหลือใช้ภายในบ้าน และที่ส่งขายผ่านระบบจำหน่ายของการไฟฟ้า ซึ่งข้อมูลที่มิเตอร์ไฟฟ้าจัดเก็บจะใช้ในการติดตาม ตรวจสอบ บันทึกข้อมูลไฟฟ้าที่ไหลเข้าและออก เพื่อการจัดการบัญชีการจ่ายเงินระหว่างการไฟฟ้าและลูกค้า

นอกจากนี้ ข้อมูลที่บันทึกไว้ยังสามารถนำมาวิเคราะห์และใช้ในการบริหารจัดการพลังงานได้อีกด้วย จากรูปแบบมาตรการสนับสนุนที่แตกต่างกัน อาทิ Net Metering, Net Billing, Self-Consumption Support Schemes มาตรการสนับสนุนการผลิตเองใช้เอง เป็นต้น จึงมีรูปแบบการติดตั้งมิเตอร์ไฟฟ้ากับระบบผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ที่แตกต่างกันตามลักษณะรูปแบบมาตรการสนับสนุน รายละเอียดสามารถสรุปได้ ดังนี้

รูปแบบที่ 1 มิเตอร์หมายเลข 1 จะบันทึกหน่วยไฟฟ้า (kWh) ที่รับจากกริดหรือระบบการไฟฟ้า และมิเตอร์หมายเลข 2 จะบันทึกหน่วยไฟฟ้าที่จ่ายเข้าสู่ระบบการไฟฟ้า ซึ่งปริมาณไฟฟ้าที่สามารถผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ทั้งหมดจะจ่ายเข้าสู่ระบบการไฟฟ้า โดยนำไปใช้กับอัตรารับซื้อไฟฟ้า (Feed-in-Tariff : FiT)

รูปแบบที่ 2 เป็นลักษณะของ Net Metering โดยมิเตอร์สามารถเก็บข้อมูลหน่วยไฟฟ้าที่จ่ายเข้าสู่ระบบการไฟฟ้า และรับจากระบบการไฟฟ้า (Import-Export (Bi-Directional) Meter) โดยหักลบกลบหน่วยไฟฟ้าภายในหรือข้ามรอบบิล

รูปแบบที่ 3 คล้ายกับรูปแบบที่ 2 เป็นลักษณะของ Net Metering โดยมิเตอร์หมายเลข 2 สามารถเก็บข้อมูลหน่วยไฟฟ้าที่ผลิตจากพลังงานแสงอาทิตย์ และมิเตอร์หมายเลข 1 เก็บข้อมูลหน่วยไฟฟ้าที่จ่ายเข้าสู่ระบบการไฟฟ้าและรับจากระบบการไฟฟ้า (Import-Export Meter)

รูปแบบที่ 4 เป็นลักษณะของ Metering สำหรับ 3 เฟส มิเตอร์หมายเลข 1 จะบันทึกหน่วยไฟฟ้า (kWh) ที่รับจากกริดหรือระบบการไฟฟ้า และมิเตอร์หมายเลข 2 จะบันทึกหน่วยไฟฟ้าที่จ่ายเข้าสู่ระบบการไฟฟ้า โดยนำไปใช้กับอัตรารับซื้อไฟฟ้า (Feed-in-Tariff : FiT)

ปัจจัยสู่ความสำเร็จ

ด้วยนโยบายรัฐบาลสนับสนุนให้ประชาชนเข้ามามีบทบาทและร่วมในการผลิตไฟฟ้าใช้เองและหากมีส่วนเกินสามารถจำหน่ายให้กับการไฟฟ้า ในรูปแบบของการผลิตไฟฟ้าด้วยเซลล์แสงอาทิตย์ที่ติดตั้งบนหลังคา (Solar PV Rooftop) ซึ่งเชื่อมต่อกับระบบไฟฟ้าของการไฟฟ้าฝ่ายจำหน่าย ในระบบจำหน่ายด้านแรงตํ่า 380/220 โวลต์ ผลจากการเชื่อมต่อระบบไฟฟ้าด้วยเซลล์พลังงานแสงอาทิตย์เข้ากับระบบจำหน่ายของการไฟฟ้าฝ่ายจำหน่ายมีส่วนทำให้อุปกรณ์ในระบบจำหน่ายและคุณภาพไฟฟ้ากำลัง (Power Quality) ในระบบมีแนวโน้มที่จะเปลี่ยนแปลงไปทั้งในทิศทางที่ดีขึ้นหรือแย่ลงกว่าเดิม หากการไฟฟ้ามีการปรับปรุง พัฒนา หรือนำเทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ามาใช้ร่วมกับการวางแผนพัฒนาระบบไฟฟ้าของตนเอง เพื่อลดผลกระทบทางเทคนิคต่อระบบไฟฟ้าและทางการเงิน (รายได้) ของการไฟฟ้า อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเป็นสิ่งที่ภาคนโยบายควรนำไปบริหารจัดการทั้งทางเทคนิคและการกำหนดโครงสร้างค่าไฟฟ้าที่เหมาะสม ตามบริบทของการเปลี่ยนแปลงอุตสาหกรรมพลังงานที่ประเทศต่างๆ ทั่วโลกก็ต้องรับมือกับการเปลี่ยนแปลงนี้เช่นกัน

ดังนั้นระบบข้อมูล Data Monitoring System จากมิเตอร์ไฟฟ้าหรือเครื่องวัดหน่วยไฟฟ้าจะเป็นกลไกสำคัญที่จะช่วยเก็บข้อมูลการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์จากทุกระบบที่เชื่อมต่อกับการไฟฟ้า ควบคู่ไปกับการออกนโยบายส่งเสริม เพื่อให้ กฟน. และ กฟภ. สามารถวางแผนปรับปรุงระบบจำหน่าย และเพื่อให้ สนพ. และ กฟผ. สามารถคาดการณ์ความต้องการใช้ไฟฟ้าและบริหารจัดการ System Load Curve ซึ่งจะนำไปสู่การวางแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (Power Development Plan) ของประเทศไทย และการพัฒนาระบบโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ (Smart Grid) ที่เหมาะสมต่อไปในอนาคตได้ โดยสามารถบูรณาการระหว่างการส่งเสริมพลังงานหมุนเวียนและการลงทุนปรับปรุงระบบไฟฟ้า จะทำให้การเพิ่มขึ้นของโซลาร์รูฟท็อปไม่เป็นภาระต่อระบบไฟฟ้าทั้งในด้านทรัพยากรบุคคลและเงินลงทุน และเป็นโครงข่ายไฟฟ้าที่ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและสื่อสารมาบริหารจัดการควบคุม การผลิต ส่ง และจ่ายพลังงานไฟฟ้า สามารถรองรับการเชื่อมต่อระบบผลิตไฟฟ้าจากแหล่งพลังงานทางเลือกสะอาด ที่กระจายอยู่ทั่วไปและระบบบริหารการใช้สินทรัพย์ให้เกิดประโยชน์สูงสุด

Source: นิตยสาร Green Network ฉบับที่ 94 กรกฎาคม-สิงหาคม 2562 คอลัมน์ GREEN Focus
โดย นรินพร มาลาศรี ผู้ชำนาญการพิเศษ ฝ่ายแผนและกำกับการจัดหาพลังงาน สำนักงาน กกพ.

ผู้ใช้พลังงานประเภทครัวเรือนขนาดเล็กภายในประเทศจะกลายเป็นผู้ผลิตไฟฟ้าผ่านเทคโนโลยีการผลิตไฟฟ้าด้วยพลังงานแสงอาทิตย์แบบติดตั้งบนหลังคา (โซลาร์รูฟท็อป) เพื่อใช้เอง (Self-Consumption) ก่อนนำส่วนที่เหลือใช้ส่งขายการไฟฟ้าฝ่ายจำหน่าย (การไฟฟ้านครหลวงและการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค) ภายใต้กรอบกำลังผลิตติดตั้งครัวเรือนละไม่เกิน 10 กิโลวัตต์ (kWp) อัตราราคารับซื้อไฟฟ้าที่ 1.68 บาทต่อหน่วย ที่ระยะเวลารับซื้อไฟฟ้ารวม 10 ปี โดยมีสาระสำคัญโดยสรุปดังนี้

สาระสำคัญของระเบียบและประกาศ

1. ผู้ยื่นต้องเป็นบุคคลหรือนิติบุคคล ที่ระบุชื่อในใบแจ้งค่าใช้ไฟฟ้า ต้องเป็นผู้ใช้ไฟฟ้าประเภทที่ 1 ตามประกาศอัตราค่าไฟฟ้าของการไฟฟ้าฝ่ายจำหน่าย ติดตั้งไม่เกิน 10 kWp ต่อครัวเรือน
2. จะพิจารณาแบบเรียงลำดับก่อนหลังตามความพร้อม (First Come, First Served)
3. อัตรารับซื้อไฟฟ้ากำหนดไว้ไม่เกิน 1.68 บาท/หน่วย ภายใต้อายุสัญญาซื้อขายไฟฟ้า 10 ปี
4. ผู้ยื่นต้องมีแบบแผงวงจรไฟฟ้า (Single Line Diagram) รวมทั้ง รายละเอียดอุปกรณ์ติดตั้งตามมาตรฐานที่การไฟฟ้าฝ่ายจำหน่ายกำหนด โดยมีวิศวกรไฟฟ้าที่มีใบประกอบวิชาชีพลงนามรับรอง
5. ผู้ยื่นต้องมีรายการคำนวณความแข็งแรงของโครงสร้างหลังคาโดยมีวิศวกรโยธาที่มีใบประกอบวิชาชีพลงนามรับรอง (*เมื่อได้รับการพิจารณาเข้าร่วมโครงการแล้ว ให้ยื่นรายการคำนวณฯ แจ้งสำนักงานโยธาธิการในแต่ละท้องถิ่นเพื่อทราบ)
6. ให้ผู้ยื่นลงทะเบียนโครงการโซลาร์ภาคประชาชนออนไลน์ ผ่าน 2 ช่องทาง MEA : https://spv.mea.or.th, PEA : https://ppim.pea.co.th
7. รอการแจ้งผลการพิจารณาตามลำดับการยื่นและความครบถ้วนของเอกสารจากการไฟฟ้าฝ่ายจำหน่าย ผ่านทาง E-mail และเว็บไซต์ของการไฟฟ้า ตั้งแต่มิถุนายน 2562 เป็นต้นไป
8. เมื่อผ่านการพิจารณา ให้ชำระค่าใช้จ่ายและลงนามในสัญญาซื้อขายไฟฟ้า โดยมีค่าใช้จ่ายด้านเครื่องวัดหน่วยไฟฟ้าตลอดระยะเวลาสัญญาซื้อขายไฟฟ้า 10 ปี
9. จากนั้นให้ยื่นขอจดแจ้งยกเว้นไม่ต้องขอรับใบอนุญาตการผลิตไฟฟ้าต่อสำนักงาน กกพ. ผ่านระบบออนไลน์

โดยมีกำหนดจ่ายไฟฟ้าเข้าระบบเชิงพาณิชย์ ภายในปี พ.ศ. 2562 เงินลงทุนประมาณ 30,000-50,000 บาทต่อ kWp ขนาดพื้นที่เริ่มต้นที่จะติดตั้งไม่น้อยกว่า 7 ตารางเมตรต่อ kWp

ผู้สนใจยื่นข้อเสนอเข้าร่วมโครงการควรศึกษาข้อมูลที่เกี่ยวข้องอย่างละเอียดถี่ถ้วน โดยเฉพาะผลประโยชน์ที่จะได้รับ คำนึงถึงความคุ้มทุนที่จะเกิดขึ้นดูจากพฤติกรรมการใช้ไฟฟ้าในครัวเรือนเป็นหลัก เปรียบเทียบกับปริมาณความต้องการและช่วงเวลาในการใช้ไฟฟ้าในบ้านของตนเองก่อน เช่น หากมีปริมาณการใช้ไฟฟ้าช่วงกลางวันมาก ระยะเวลาในการคุ้มทุน ย่อมเร็วกว่า กล่าวคือ เน้นผลิตเองใช้เอง ก็เหมือนไม่ต้องซื้อไฟฟ้าได้ประหยัดค่าไฟประมาณ 3.80 บาทต่อหน่วย

สิ่งที่ควรทำก่อนเริ่มโครงการการผลิตไฟฟ้าด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ในประเทศไทย

อันดับแรก ควรออกแบบตัวอาคารบ้านพักอาศัยให้ใช้พลังงานน้อย ปรับปรุงอาคารให้รับความร้อนจากแสงอาทิตย์เข้ามาสู่ภายในให้น้อยที่สุด ทิศทางและปริมาณกระแสลมที่ไหลผ่านตัวอาคารต้องทำหน้าที่ถ่ายเทความร้อนภายในบ้านอย่างเหมาะสม เบื้องต้นสามารถทำได้ง่ายๆ เช่น ติดตั้งฟิล์มกันความร้อนที่กระจก มู่ลี่ Shading ปรับปรุงภูมิทัศน์ โดยการปลูกต้นไม้เพื่อลดอุณหภูมิบริเวณอาคาร และเป็นการช่วยกรองอากาศและฝุ่น

อันดับสอง ติดตั้งและปรับปรุงอุปกรณ์เครื่องใช้ไฟฟ้าให้มีประสิทธิภาพสูง เช่น หลอดแสงสว่าง LED เครื่องปรับอากาศเบอร์ 5 HIGH EER

เมื่อพิจารณาดำเนินการดังรายละเอียดข้างต้นแล้ว จึงมุ่งเน้นไปที่ติดตั้งเทคโนโลยีการผลิตพลังงานด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ใช้ในอาคารบ้านพักอาศัย เพื่อช่วยกันประหยัดพลังงานสำหรับโลกอนาคต ซึ่งในต่างประเทศการลงทุนลงเงินเพื่อผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน พลังงานสะอาด ในกรณีพลังงานจากเซลล์แสงอาทิตย์ สิ่งสำคัญที่ต้องคำนึงถึงอย่างแรก คือการเลือกอุปกรณ์เครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีประสิทธิภาพสูง (High Energy Efficiency) เพื่อให้เกิดการบริหารจัดการพลังงานในภาพรวมของประสิทธิภาพพลังงานสูงที่สุด (DSM) ลดการสูญเสียในระยะยาว

ปัจจัยสู่ความสำเร็จของโครงการโซลาร์ภาคประชาชนสำหรับผู้ยื่น

• ผู้ยื่นต้องผลิตไฟฟ้าเพื่อใช้เองเป็นหลัก
• ผู้ยื่นควรมีความรู้เบื้องต้นในการบำรุงรักษา เพื่อการใช้ไฟฟ้าที่มีประสิทธิภาพ
• ผู้ยื่นต้องมีความเข้าใจในลักษณะการผลิตกระแสไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ในแต่ละช่วงเวลาทั้งกลางวันและกลางคืน
• ผู้ยื่นต้องมีโครงสร้างหลังคาที่แข็งแรงสามารถรองรับน้ำหนักของแผงและน้ำหนักจากพนักงานที่ขึ้นไปซ่อมบำรุงได้

การปรับใช้กับประเทศไทย

ในประเทศไทยมีศักยภาพด้านพลังงานแสงอาทิตย์ค่อนข้างดี แต่มีความหลากหลายด้านสภาวะแวดล้อม เช่น บริเวณที่มีแสงอาทิตย์อุณหภูมิสูง บริเวณที่มีความชื้นสูง บริเวณที่มีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่หนาแน่น จึงควรเลือกอุปกรณ์ที่มีมาตรฐาน และติดตั้งระบบป้องกันการเสื่อมถอยของอุปกรณ์และการถูกรุกรานจากสิ่งมีชีวิตในบริเวณที่มีความเสี่ยงเพื่อป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นได้ อีกทั้งจะเกิดภาพลักษณ์ที่ไม่ดีต่อการผลิตพลังงานแสงอาทิตย์ในอนาคตด้วย

Source: นิตยสาร Green Network ฉบับที่ 93 พฤษภาคม-มิถุนายน 2562 คอลัมน์ GREEN Focus
โดย นรินพร มาลาศรี ผู้ชำนาญการพิเศษฝ่ายแผนและกำกับการจัดหาพลังงาน สำนักงาน กกพ.

นโยบายด้านพลังงานของประเทศเยอรมนี German Renewable Energy Sources Act (Erneuerbare-Energien-Gesetz : EEG) ให้การผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนเข้าสู่ระบบไฟฟ้าเป็นลำดับแรก ซึ่งประเทศเยอรมนีเป็นประเทศที่มีการพัฒนาและทดลองเพื่อการบริหารจัดการพลังงานทดแทนให้มีความเสถียร (Firm Renewable Energy) เนื่องจากพลังงานทดแทนนั้นถือว่าเป็นพลังงานที่ไม่เสถียร (Non-Firm) อาทิ พลังงานแสงอาทิตย์ หรือพลังงานลม ซึ่งแสงอาทิตย์มีความไม่เสถียร แปรผันตาม สภาพภูมิอากาศและฤดูกาล พลังงานน้ำแปรผันตามปริมาณฝน หรือพลังงาน ชีวมวลแปรผันตามผลผลิตทางการเกษตร พลังงานทดแทนจึงยังไม่สามารถนำมาทดแทนพลังงานฟอสซิลได้ทั้งหมด ดังนั้น เพื่อที่จะรองรับการเป็น เชื้อเพลิงในการผลิตพลังงานไฟฟ้าได้ตลอดเวลา จึงมีแนวทางบริหารจัดการ พลังงานทดแทนให้มีความเสถียรมากขึ้น โดยมีทั้งรูปแบบ โครงการผสมผสาน พลังงานทดแทนและพลังงานฟอสซิล ได้แก่ โครงการผสมผสานพลังงาน แสงอาทิตย์และเครื่องกำเนิดไฟฟ้าดีเซล (PV-Diesel-Hybrid System) และ นำอุปกรณ์ควบคุมอัตโนมัติ ระบบไอทีและระบบสารสนเทศที่ทันสมัยเข้ามาใช้ ในการพยากรณ์ ควบคุม สั่งการและบริหารจัดการเดินเครื่องจักรและระบบ ได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

AGPV-Diesel Hybrid System © Renewables Academy (RENAC) AG

และอีกรูปแบบที่ดำเนินการเป็น ต้นแบบการบริหารจัดการพลังงาน ทดแทนให้มีความเสถียร คือ Germany’s First Energy Self-Sufficient Village เป็นโครงการที่ริเริ่มโดย Energiequelle GmbH สหกรณ์การเกษตร และคนในชุมชน หมู่บ้าน Feldheim เป็นโครงการที่มีการผสมผสานพลังงาน หมุนเวียนหลายประเภทเข้าด้วยกัน ประกอบด้วย พลังงานลม พลังงาน แสงอาทิตย์ พลังงานชีวมวล และพลังงานก๊าซชีวภาพ รวมถึงเทคโนโลยีระบบ กักเก็บพลังงาน ที่นี่เมื่อไม่มีแดด ไม่มีลม ก็จะสร้างความเชื่อมโยงให้สามารถ นำพลังงานจากชีวมวลและพลังงานจากก๊าซชีวภาพมาเสริมเป็นเชื้อเพลิง ทดแทน Feldheim เป็นต้นแบบของเมืองที่มีการพึ่งพาพลังงานที่ผลิตขึ้นจาก หมู่บ้านตนเอง โดยมีแหล่งผลิตพลังงานไฟฟ้าและพลังงานความร้อนที่ชุมชน เป็นผู้จัดหาพลังงานทดแทนในท้องถิ่น ซึ่งเป็นแนวคิดที่เรียกว่า “Hybrid” ที่จะทำให้พลังงานทดแทนสามารถทดแทนพลังงานดั้งเดิมได้ หมู่บ้านนี้ แสดงให้เห็นถึงรูปแบบการเปลี่ยนแปลงพลังงานสำหรับชุมชนขนาดเล็กมีประชากร 130 คน ประกอบด้วย บ้านพักอาศัย การทำเกษตรกรรมอุตสาหกรรม ชุมชน ที่ทำการชุมชน และเป็นตัวอย่างของการรวมระบบพลังงานชุมชนเข้าด้วยกัน

โรงงานผลิตความร้อนจากไม้สับ (Biomass) สำหรับสำรอง ในฤดูหนาว ระบบกักเก็บพลังงาน (Battery Storage) ชนิด Lithium-ion ขนาด 10 MW โดยโครงการเชื่อมโยงกับระบบไฟฟ้า On Gid และมีระบบ District Heating Grid ศูนย์กระจายพลังงานความร้อนใน ส่วนของระบบกักเก็บพลังงานที่สร้างความยืดหยุ่นให้ระบบไฟฟ้า มูลค่าการลงทุน 12.5 ล้านยูโร และได้รับเงินสนับสนุนจากกองทุน RENplus Programme 40%

สำหรับประเทศไทย การส่งเสริมการใช้พลังงานทดแทนด้วยการเพิ่มสัดส่วนการใช้พลังงานทดแทนในแผน AEDP 2018 ควรทำควบคู่กับการสนับสนุนชุมชน ประชาชน ให้สามารถสร้างรายได้และการพัฒนาคุณภาพชีวิตด้วยเทคโนโลยีพลังงานที่เหมาะสม ท้ายที่สุดคือการสร้างความยั่งยืนโดยนำเทคโนโลยีระบบสมาร์ทไมโครกริด (Smart Micro Grid) และระบบสมาร์ทกริด (Smart Grid) เข้ามาช่วยเสริมความมั่นคงของระบบไฟฟ้า ทำให้ระบบโครงข่ายไฟฟ้า เกิดประสิทธิภาพและเป็นระบบไฟฟ้าสมัยใหม่ที่ครบวงจร (Grid Modernization) ระบบผลิตกำลังไฟฟ้าของประเทศไทยจะเปลี่ยนผ่านสู่อนาคต ที่จะมีระบบไมโครกริด (Micro Grid) ตามชุมชน หมู่บ้าน ตำบล อำเภอ กระจายตามจังหวัด และหลายๆ จังหวัด โดยที่ชุมชนหรือหมู่บ้านจะรวมตัวกันจัดตั้งระบบผลิตกำลังไฟฟ้าของตนเอง ไม่ว่าจะเป็นระบบผลิตพลังงานไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ PV พลังงานลม โรงไฟฟ้าจากชีวมวล โรงไฟฟ้าจากก๊าซชีวภาพ การติดตั้ง ระบบกักเก็บพลังงาน (Battery Storage) เหมือนกับที่ Feldheim : Germany’s Renewable Village

กล่าวโดยสรุป ชุมชนพลังงานทดแทนของ Feldheim สามารถจัดหาพลังงานไฟฟ้าและ ความร้อนสำหรับผู้อยู่อาศัยในท้องถิ่นทั้งหมด เป็นสถานที่ที่สำคัญด้านการท่องเที่ยวและ เศรษฐกิจที่อยู่บนพื้นฐานของเทคโนโลยีพลังงาน ทดแทนและเป็นชุมชนตัวอย่าง การจัดหาเงินทุน สำหรับพลังงานทดแทนของ Feldheim มาจาก ความพยายามร่วมกันของผู้ใช้พลังงานใน ท้องถิ่น เทศบาลและผู้ให้บริการสาธารณูปโภค ท้องถิ่น โดยได้รับการสนับสนุนเพิ่มเติมจากรัฐบาล ระดับภูมิภาคและเงินทุนจากสหภาพยุโรป มีความคุ้มทุน คนในหมู่บ้านไม่มีปัญหาการว่างงานเนื่องจากส่วนใหญ่ทำงานให้กับภาคพลังงานทดแทนของหมู่บ้าน นอกจากนี้ ชุมชนยังได้จัดตั้งศูนย์ข้อมูลและฝึกอบรมด้านพลังงานทดแทน นี่คือตัวอย่างการพัฒนาพลังงาน ที่ตอบรับนโยบายรัฐ เพื่อให้ประเทศสามารถเดินหน้ามีความมั่งคั่งด้านเศรษฐกิจ และมีความมั่นคงเรื่องพลังงานอย่างยั่งยืน

Source: นิตยสาร Green Network ฉบับที่ 92 มีนาคม-เมษายน 2562 คอลัมน์ GREEN Focus
โดย นรินพร มาลาศรี ผู้ชำนาญการพิเศษ ฝ่ายแผนและกำกับการจัดหาพลังงาน สำนักงาน กกพ.

1. หลักการจัดการขยะตามลำดับขั้น (Waste Hierarchy)

ของสาธารณรัฐฟินแลนด์ จะแบ่งเป็น 5 ขั้นตอน ดังนี้

ขั้นตอนที่ 1 การป้องกันไม่ให้เกิดขยะ
ขั้นตอนที่ 2 การนำไปใช้ซํ้า
ขั้นตอนที่ 3 การรีไซเคิล
ขั้นตอนที่ 4 การรีคัฟเวอรี่ ได้แก่ การนำก๊าซที่ได้จากกระบวนการหมักทางชีวภาพของขยะอินทรีย์หรือความร้อนทิ้งจากกระบวนการทางความร้อนเพื่อกำจัดขยะไปผลิตเป็นพลังงานไฟฟ้า การผลิตน้ำมันจากกระบวนการไพโรไลซิสขยะพลาสติก
ขั้นตอนที่ 5 ขั้นตอนสุดท้าย เช่น นำไปฝังกลบ (Landfill) เตาเผาขยะ (Incineration)

ก่อนนำเข้ากระบวนการเผาที่ทำให้เกิดความร้านนำไปผลิตไอน้ำที่อุณหภูมิสูงและความดันสูง ไอนํ้าส่วนหนึ่งจะถูกส่งไปขับเคลื่อนกังหันไอนํ้า (Steam Turbine) ของเครื่องผลิตไฟฟ้า อีกส่วนหนึ่งส่งไปใช้ในการให้ความอบอุ่นแก่บ้านเรือน

ส่วนขี้เถ้าที่เกิดในกระบวนการจะนำไปถมใน Landfill ของโรงไฟฟ้า ไอเสียที่ออกจากเตาเผาไหม้จะถูกส่งไปดักจับมลพิษที่ระบบ Flue Gas Cleaning โดยประกอบไปด้วยระบบดักจับฝุ่นไฟฟ้าสถิต (Electrostatic Precipitator: ESP) ระบบบำบัดกึ่งแห้ง (Semi-Dry Gas Scrubber) ค่าการปลดปล่อยมลพิษของโรงไฟฟ้าจะถูกควบคุมให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานกำหนด ก่อนปล่อยสู่ชั้นบรรยากาศ

เทคโนโลยีของโรงไฟฟ้าพลังความร้อนที่ใช้ส่วนใหญ่มีทั้งแบบ Stoker Incineration แบบ Circulating Fluidized Bed Combustion โดยสามารถนำชีวมวลก๊าซชีวภาพ ก๊าซจากหลุมฝังกลบขยะ (Landfill Gas) ถ่านหิน PEAT มาใช้ร่วมในกระบวนการด้วย ทำให้สามารถกำจัดขยะและผลิตไฟฟ้าได้ในโครงการเดียวกัน

2. ปัจจัยสู่ความสำเร็จของการจัดการขยะ

จากสิ่งที่พบในเทคโนโลยีโรงแปรรูปขยะมูลฝอยเป็นเชื้อเพลิงเพื่อผลิตไฟฟ้า (RDF Power Plant) ของประเทศที่พัฒนาแล้ว สิ่งที่เรียกว่าพลังงานทางเลือกไม่ใช่การใช้พลังงานจากขยะมูลฝอยที่เกิดขึ้นจากกระบวนการเผา การบริหารจัดการขยะก่อนนำเข้าสู่กระบวนการของระบบแก๊สซิฟิเคชั่นและไพโรไลซิสต่างหากที่ได้รับการจัดให้เป็นพลังงานทางเลือก โดยคุณลักษณะของเชื้อเพลิงขยะและการขึ้นทะเบียนหน่วยตรวจสอบรับรองตามมาตรฐาน Solid Recovered Fuels-Specifications and Classes CEN/TS 15359 ในยุโรป จะกำหนดคุณลักษณะจากค่าความร้อน ปริมาณคลอรีน และปริมาณปรอท ตามตารางด้านล่าง

การปลดปล่อยมลพิษของโรงไฟฟ้าที่ใช้เชื้อเพลิงขยะมีการควบคุมค่าการระบายสารมลพิษทางอากาศที่ปล่อยออกจากปล่องระบายมลพิษทางอากาศ ทั้งนี้ พารามิเตอร์ที่กำหนด ได้แก่ ฝุ่นละออง ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ก๊าซออกไซด์ของไนโตรเจน ก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ ก๊าซไฮโดรเจนคลอไรด์ ปริมาณอินทรีย์คาร์บอนทั้งหมด และไฮโดรฟลูออริก

3. การปรับใช้กับประเทศไทย

ในประเทศไทยที่ยังไม่มีการกำหนดคุณลักษณะของเชื้อเพลิงขยะและไม่มีกำหนดมาตรฐาน RDF/SRF โครงการโรงไฟฟ้าพลังความร้อนที่ใช้ขยะมูลฝอยเป็นเชื้อเพลิง จะต้องมีการควบคุมค่าการระบายสารมลพิษทางอากาศที่ปล่อยออกจากปล่องระบายมลพิษทางอากาศของโครงการให้ไม่เกินค่ามาตรฐาน ควบคุมการปล่อยทิ้งอากาศเสียจากเตาเผามูลฝอยตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติโดยมีพารามิเตอร์ที่กำหนด ได้แก่ ฝุ่นละออง ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ก๊าซออกไซด์ของไนโตรเจน ก๊าซไฮโดรเจนคลอไรด์ สารปรอท แคดเมียม ตะกั่ว ไดออกซิน/ฟิวแรน (Dioxin/Furan) และค่าความทึบแสง (Opacity)

ปัจจุบันประเทศไทยมีหน่วยงานที่รับผิดชอบและได้ดำเนินการเรื่องของการออกประกาศคุณลักษณะของเชื้อเพลิงขยะจากขยะอุตสาหกรรมและจากขยะชุมชน ตรงตามแนวทางการจัดการขยะและนโยบายของประเทศที่พัฒนาแล้วตามกรณีศึกษาข้างต้น แต่ประกาศยังไม่ได้มีผลใช้บังคับทางกฎหมายแต่อย่างใด ดังนั้น หากต้องการให้การจัดการขยะเกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมให้น้อยที่สุดและเกิดผลสัมฤทธิ์อย่างยั่งยืน การเร่งผลักดันเรื่องการกำหนดมาตรฐานคุณสมบัติ สำหรับเชื้อเพลิงขยะเป็นสิ่งที่จำเป็นที่ภาคนโยบายควรให้ความสำคัญและดำเนินการให้เกิดผลเป็นรูปธรรมโดยเร็วต่อไป *ผู้เขียนนำข้อมูล ความรู้ ประสบการณ์ จากการศึกษาดูงาน Municipal Solid Waste Management – Waste to Energy Solutions ของโครงการ EEP MEKONG ณ สาธารณรัฐฟินแลนด์และราชอาณาจักรสวีเดน ระหว่างวันที่ 8-16 กันยายน พ.ศ. 2561 มาเล่าสู่กันฟัง

Source: นิตยสาร Green Network ฉบับที่ 91 มกราคม-กุมภาพันธ์ 2562 คอลัมน์ GREEN Focus
โดย นรินพร มาลาศรี ผู้ชำนาญการพิเศษฝ่ายแผนและกำกับการจัดหาพลังงานสำนักงาน กกพ.