วันที่ 12 มิถุนายน 2566 กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ร่วมกับภาคี Dow & Thailand Mangrove Alliance เปิดใช้งานและจัดอบรมระบบติดตามการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ป่าชายเลนจากข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม โดยได้รับการสนับสนุนงบประมาณในการพัฒนา 1.9 ล้านบาท จากกลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย (Dow) เพื่อเป็นเครื่องมือใหม่สำหรับเจ้าหน้าที่และประชาชนในการติดตาม เฝ้าระวัง และป้องกันการบุกรุกป่าชายเลนด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัย เริ่มใช้งานได้แล้ววันนี้

ระบบติดตามการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ป่าชายเลนนี้ใช้ข้อมูลภาพถ่ายจากดาวเทียม Sentinel-2A/2B และ ดาวเทียม Landsat-8/9 นำมาวิเคราะห์จุดเปลี่ยนแปลงพื้นที่ป่าชายเลน ด้วยการสร้างแบบจำลองเชิงพื้นที่ร่วมกับการคัดกรองข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมหลายช่วงเวลาและข้อมูลภูมิสารสนเทศที่เกี่ยวข้อง โดยได้รับ 2 / 3

ความร่วมมือจากสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA การใช้ระบบดังกล่าวจะช่วยให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถวางแผนและบริหารจัดการทรัพยากรป่าชายเลนได้ดียิ่งขึ้น โดยสามารถตรวจสอบและคัดกรองก่อนส่งข้อมูลไปยังเจ้าหน้าที่ปฏิบัติการในพื้นที่ ยิ่งไปกว่านั้นหากประชาชนพบเห็นการบุกรุก หรือตัดไม้ทำลายป่าชายเลน ก็สามารถร่วมแจ้งเหตุผ่านทางระบบนี้ได้เช่นกัน

ล่าสุด ได้เปิดระบบใช้งานจริงแล้ว โดยมีเจ้าหน้าที่กว่า 50 คน ผ่านการอบรมการใช้งานระบบในครั้งแรกเมื่อวันที่ 9 มิถุนายน 2566 โดยจะมีการอบรมเพิ่มเติมอย่างต่อเนื่อง และมีแผนจะประชาสัมพันธ์วิธีการใช้งานเพื่อเปิดให้ประชาชนทั่วไปสามารถรายงานการบุกรุกป่าชายเลนทั่วประเทศได้ด้วยแผนที่และภาพถ่ายจากดาวเทียมต่อไป

นางภรณี กองอมรภิญโญ ผู้อำนวยการฝ่ายองค์กรสัมพันธ์ ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย กล่าวว่า “Dow เป็นบริษัทนวัตกรรมซึ่งเชื่อมั่นในการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมด้วยความเชี่ยวชาญทางวิทยาศาสตร์และความร่วมมือ เรามีความมุ่งมั่นในการต้านโลกร้อนด้วยการอนุรักษ์ป่าชายเลนซึ่งเป็นแหล่งดูดซับคาร์บอนที่มีประสิทธิภาพสูง Dow จึงยินดีที่ได้ทำงานร่วมกับ ทช. ในการนำเทคโนโลยีมาใช้เพื่อดูแลสิ่งแวดล้อมในครั้งนี้ นอกจากนี้ ระบบติดตามพื้นที่ป่าจากภาพถ่ายดาวเทียมยังจะช่วยสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนในการแจ้งการบุกรุกป่าชายเลนทั่วประเทศให้ ทช. ทราบได้อย่างทันท่วงที”

นายอภิชัย เอกวนากุล รองอธิบดีกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง รักษาราชการแทนอธิบดีกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กล่าวว่า “กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ยินดีที่บริษัทเอกชนเช่น Dow ได้เข้ามาสนับสนุนและทำงานร่วมกัน เพื่อขับเคลื่อนและแก้ไขปัญหาด้านทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ระบบดังกล่าวจะช่วยประหยัดงบประมาณและเวลาในการจัดกำลังเจ้าหน้าที่ลงพื้นที่ไปสำรวจข้อมูลภาคพื้นดิน เนื่องจากข้อมูลภาพดาวเทียมสามารถถ่ายภาพได้เป็นบริเวณกว้าง มีความเป็นปัจจุบัน รวมถึงการนำไปประยุกต์ใช้ในการจัดทำฐานข้อมูลการบริหารจัดการการติดตามการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ป่าชายเลนของประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ”

ผู้สนใจสามารถดูรายละเอียดเพิ่มเติมและเข้าใช้งานระบบติดตามการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ป่าชายเลนจากข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม ได้ที่ https://change.dmcr.go.th/main

เพราะป่าชายเลนมีส่วนช่วยในการแก้วิกฤตสภาวะโลกร้อน และทำหน้าที่เสมือนตะแกรงธรรมชาติ คอยดักกรองมลพิษและขยะต่าง ๆ ไม่ให้ลงสู่ทะเล Dow จึงได้ดำเนินโครงการอนุรักษ์ป่าชายเลนในประเทศไทยมาอย่างต่อเนื่องนานกว่า 13 ปี และต่อมาได้ก่อตั้งความร่วมมือ “ดาวและภาคีป่าชายเลนประเทศไทย” หรือ Dow & Thailand Mangrove Alliance โดยนำร่องโครงการในพื้นที่ป่าชายเลนของเทศบาลตำบลปากน้ำประแสในปี พ.ศ. 2563 และประกาศยกระดับการดำเนินงานให้มีประสิทธิภาพและเข้มแข็งมากขึ้นร่วมกับ 4 พันธมิตรใหม่ในปีนี้รวมเป็น 8 องค์กร

โดยกิจกรรมสำคัญในปีนี้ มีแผนที่จะสนับสนุนการดำเนินงานด้านคาร์บอนเครดิต สร้างองค์ความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพของป่าชายเลนของไทยให้มีความสมบูรณ์ ส่งเสริมแหล่งท่องเที่ยว Blue Carbon Destination เชิงนิเวศครบวงจร สร้างต้นแบบการจัดการขยะทะเลในชุมชนริมน้ำ และเปิดโอกาสให้เยาวชนและประชาชนร่วมสำรวจสิ่งมีชีวิตในป่าชายเลนด้วยแอปพลิเคชัน iNaturalist ซึ่งพัฒนาขึ้นโดย เนชั่นแนล จีโอกราฟิก (National Geographic) เพื่อให้ความรู้และจัดเก็บฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพ โดยให้เยาวชนและนักท่องเที่ยวมีส่วนร่วมสำรวจห้องเรียนธรรมชาติ สร้างความตื่นตัวในการ่วมมือฟื้นฟูและอนุรักษ์ป่าเพิ่มขึ้น เพื่อร่วมกันลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) และขยะทะเลตามแผน (Roadmap) ระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2563 – 2567) เพื่อยกระดับการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าชายเลนอ่าวไทย-ทะเลอันดามันไปสู่ระดับสากล

โสภณ ทองดี อธิบดีกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กล่าวว่า “การอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเล ชายฝั่งทะเล และป่าชายเลน ไม่ใช่บทบาทของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง เป็นหน้าที่ของทุกภาคส่วนที่ต้องสร้างเครือข่ายร่วมกันฟื้นฟูและแก้ปัญหา เพื่อให้การอนุรักษ์ป่าชายเลนประสบความสำเร็จและยั่งยืน ความร่วมมือในครั้งนี้ถือเป็นการพัฒนาระบบบริหารจัดการป่าชายเลนแบบมีส่วนร่วมขององค์กรภาครัฐ เอกชนและชุมชน ครั้งสำคัญของไทย ซึ่งจะช่วยขับเคลื่อนเป้าหมายให้ไทยบรรลุการปล่อยคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์ภายในปี พ.ศ.2593 และการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเป็นศูนย์ (Net-zero GHG emission) ภายในปี พ.ศ. 2608

ด้านฉัตรชัย เลื่อนผลเจริญชัย ประธานบริหาร กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย กล่าวว่า Dow ยินดีอย่างยิ่งที่ 4 องค์กรชั้นนำได้เข้ามาร่วมกันยกระดับโครงการฯ โดยนำความเชี่ยวชาญในด้านต่าง ๆ ของแต่ละองค์กรเข้ามาพัฒนาการอนุรักษ์ป่าชายเลนอย่างมีส่วนร่วมให้ครบถ้วนในทุกมิติเพื่อให้เกิดประโยชน์ทั้งทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม เป็นแหล่งดูดซับคาร์บอนที่มีประสิทธิภาพ สามารถช่วยลดโลกร้อนและแก้ไขปัญหาขยะพลาสติกในทะเลได้อย่างยั่งยืน ซึ่งสอดคล้องกับเป้าการทำงานด้านความยั่งยืนของ Dow ที่มุ่งมั่นจะต้านโลกร้อน และลดขยะพลาสติก

ดร.ดินโด แคมปิลัน ผู้อำนวยการประจำภูมิภาคเอเชีย และผู้อำนวยการศูนย์กลางภูมิภาคเอเชียและโอเชียนเนีย องค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ กล่าวว่า ภาคธุรกิจมีบทบาทสำคัญอย่างมากในการปกป้องและฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ ป่าชายเลนแม้มีพื้นที่ไม่เยอะเมื่อเทียบกับพื้นที่ป่าประเภทอื่น แต่สำหรับบทบาทของระบบนิเวศชายฝั่งแล้ว ป่าชายเลนช่วยกักเก็บคาร์บอนได้มากถึง 14% ของสัดส่วนการกักเก็บคาร์บอนในทะเลของโลก (Global Ocean)

ดร.ฉวีวรรณ หุตะเจริญ ประธานมูลนิธิสิ่งแวดล้อมศึกษาเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน (ประเทศไทย) กล่าวว่า พื้นที่ศูนย์การเรียนรู้ป่าชายเลนเป็นเหมือนพื้นที่ปลูกป่าในใจของเด็กและเยาวชนที่ได้มีโอกาสเข้ามาสัมผัสตามพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ที่ได้ทรงตรัสไว้ว่า ‘การปลูกป่าต้องปลูกที่หัวใจไม่ใช่เพียงปลูกลงบนพื้นดิน’ ซึ่ง FEED จะประเมินศักยภาพในพื้นที่ศูนย์การเรียนรู้แห่งนี้ เพื่อเป็นศูนย์การศึกษาเส้นทางธรรมชาติและออกแบบกิจกรรมร่วมกับชุมชนและท้องถิ่น นำนักท่องเที่ยวเข้าสู่พื้นที่ เป็นการต่อยอดโครงการฯ ให้สมบูรณ์ขึ้น

ดร.บริพัตร ศิริอรุณรัตน์ ประธานมูลนิธิโลกสีเขียว กล่าวว่า โครงการนักสืบป่าชายเลนจะช่วยกระตุ้นการเรียนรู้ด้านทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งให้เป็นเรื่องน่าสนุกและน่าค้นหา โดยในปี พ.ศ.2565 มีเป้าหมายจัดค่ายนักสืบป่าชายเลนให้กับเยาวชนจำนวน 2 ครั้ง เพื่อสร้าง Generation Restoration ที่จะเป็นแรงขับเคลื่อนในการสนับสนุนเป้าหมายขององค์การสหประชาติ ทศวรรษแห่งการฟื้นฟูระบบนิเวศ (UN Decade for Ecosystem Restoration)

วรางคณา รัตนรัตน์ ผู้อํานวยการแผนงานประเทศไทย ศูนย์ฝึกอบรมวนศาสตร์ชุมชนเพื่อคนกับป่า (RECOFTC) กล่าวว่า รีคอฟมีบทบาทรับผิดชอบในเรื่องการพัฒนาหลักสูตรให้กับโรงเรียนในพื้นที่เป้าหมายในเรื่องการสำรวจและเพื่อการจัดการความหลากหลายทางชีวภาพและภาวะโลกรวน (Biodiversity & Climate Change) โดยจะเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมทั้งของคุณครู นักเรียน และชุมชน ได้รู้จักและเห็นความสำคัญของความหลากหลายทางชีวภาพของชุมชนตนเอง และเพื่อนำไปสู่การจัดการที่ยั่งยืนต่อไป

นิก สุภัทรวณิชย์ ผู้จัดการโปรแกรม บริษัท SecondLife กล่าวว่า คำถามไม่ใช่แค่ทำไมเราต้องดำเนินการเกี่ยวกับพลาสติกในทะเล แต่เราควรดำเนินการอย่างไร พลาสติกในทะเลส่วนใหญ่ที่เก็บรวบรวมจริง ๆ แล้วไม่มีมูลค่าในตลาด จึงกลับกลายเป็นขยะในหลุมฝังกลบ

“ที่ Second Life เราไม่เพียงแต่สนับสนุนห่วงโซ่การรวบรวมพลาสติกทะเลในระดับท้องถิ่นเท่านั้น แต่ยังลงทุนในเทคโนโลยีใหม่ ๆ เพื่อดำเนินการเปลี่ยนขยะพลาสติกเหล่านี้ให้เป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าสูงขึ้น เพื่อสร้างรายได้เพิ่มเติมให้กับชุมชนและประสิทธิภาพการจัดการขยะโดยรวมของประเทศ” นิก กล่าว

ผู้ที่สนใจสามารถเยี่ยมชมพื้นที่นำร่องของโครงการฯ ได้ทุกวัน ณ ห้องเรียนธรรมชาติ ป่าชายเลนปากน้ำประแส อำเภอแกลง จังหวัดระยอง

นอกจากพื้นที่นำร่องแล้ว โครงการฯ ยังมีแผนในการขยายความร่วมมือไปยังพื้นที่อื่น ๆ ในจังหวัดระยอง จันทบุรี ตราด และอีกหลายจังหวัดในระยะเวลา 5 ปี