ในปีนี้ กรมป่าไม้ ร่วมกับ บริษัท ราช กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) สานต่อโครงการ “คนรักษ์ป่า ป่ารักชุมชน” ต่อเนื่องเป็นปีที่ 18  ตอกย้ำความสำเร็จของการบูรณาการความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และเครือข่ายป่าชุมชนทั่วประเทศ ในการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรป่าไม้ เพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสนับสนุนเป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอน และการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ หรือ Net Zero ของประเทศ

สะท้อนผ่านความสำเร็จของป่าชุมชนบ้านจาน อำเภอกระสัง จังหวัดบุรีรัมย์ ที่สามารถคว้ารางวัลชนะเลิศระดับประเทศ ถ้วยพระราชทานสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ประจำปี 2568 จากการอนุรักษ์มรดกทางธรรมชาติ ต่อยอดสู่การจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ พร้อมทั้งประสานภาคีเครือข่ายรักษ์ป่าที่เข้มแข็งทั้งภายในชุมชนและเครือข่ายในจังหวัดภาคอีสาน

นิกร ศิรโรจนานนท์ อธิบดีกรมป่าไม้ เปิดเผยว่า กรมป่าไม้ได้นำแนวคิดในการบริหารจัดการทรัพยากรป่าไม้ ในรูปแบบของป่าชุมชน ที่เปิดโอกาสให้ประชาชนและชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลรักษาป่า ซึ่งในปัจจุบัน กรมป่าไม้ได้ส่งเสริมให้จัดตั้งป่าชุมชน ตามพระราชบัญญัติป่าชุมชน พ.ศ. 2562 จำนวน 12,985 ป่าชุมชน  ชุมชนมีส่วนร่วม จำนวน 14,593 หมู่บ้าน เนื้อที่รวม 7.07 ล้านไร่ โดยกรมป่าไม้จะเร่งขยายให้มีการจัดตั้งป่าชุมชนครอบคลุมทั่วประเทศ ครบตามเป้าหมาย จำนวน 15,000 ป่าชุมชน เพื่อให้ชุมชนได้มีส่วนร่วมในการบริหารจัดการทรัพยากรป่าไม้ในพื้นที่

นิทัศน์ วรพนพิพัฒน์ กรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท ราช กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า “โครงการคนรักษ์ป่า ป่ารักชุมชน” ถือเป็นโครงการเรือธงสำคัญด้านสิ่งแวดล้อมและสังคมของบริษัทฯ ซึ่งสอดคล้องกับพันธกิจหลักขององค์กรในการสนับสนุนเป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอน (Carbon Neutrality) และการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเป็นศูนย์ (Net Zero Emissions) และยังเป็นส่วนหนึ่งของกลยุทธ์การจัดการการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศขององค์กร ในการส่งเสริมการปลูกและฟื้นฟูป่าไม้ ที่มุ่งลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและเพิ่มขีดความสามารถในการดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากชั้นบรรยากาศ เพิ่มแหล่งดูดซับคาร์บอน เพื่อสร้างสมดุลแก่ระบบนิเวศและช่วยรักษาความหลากหลายทางชีวภาพของพรรณพืชและสัตว์

ทั้งนี้ การประกวดป่าชุมชนรางวัลคนรักษ์ป่า ป่ารักชุมชน ประจำปี 2568 มี 16 ชุมชนที่ได้รับรางวัล โดยพื้นที่ป่าที่ดูแลรักษา รวม 24,088.08 ไร่ ซึ่งสามารถให้บริการเชิงนิเวศได้มูลค่าประมาณ 2,161.59 ล้านบาท และกักเก็บคาร์บอนได้ประมาณ 151,754.90 ตันคาร์บอน

สำหรับรางวัลชนะเลิศในปีนี้เป็นของป่าชุมชนบ้านจาน ตำบลหนองเต็ง อำเภอกระสัง จังหวัดบุรีรัมย์ นับเป็นต้นแบบด้านการบริหารจัดการทรัพยากรป่าไม้และการใช้ประโยชน์อย่างสมดุล รวมทั้งขยายความร่วมมือการอนุรักษ์ป่า ไปยังภาคีเครือข่ายโดยรอบ ได้แก่ กลุ่มเยาวชน โรงเรียนบ้านจาน และราษฎรอาสาสมัครพิทักษ์ป่า (รสทป.) เทศบาลตำบลหนองเต็ง และองค์การบริหารส่วนตำบลชุมแสง อ.กระสัง จ.บุรีรัมย์  เครือข่ายป่าชุมชนบ้านเสม็ด ตำบลคอโค อำเภอเมือง จ.สุรินทร์

ตัวแทนรางวัลชนะเลิศป่าชุมชนบ้านจาน กล่าวว่า ป่าชุมชนบ้านจานเริ่มก่อตั้งเมื่อปี 2536 โดยความร่วมมือของทีมงานและคณะกรรมการหมู่บ้านร่วมกับเทศบาลในการอนุรักษ์และดูแลผืนป่า ทั้งการทำแนวกันไฟ การปรับปรุงภูมิทัศน์ จุดชมวิว และกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เช่น การปั่นจักรยานตามฤดูกาล

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันพื้นที่ป่าชุมชนรวมกว่า 2,200 ไร่ โดยเป็นพื้นที่มีเอกสารสิทธิประมาณ 800 ไร่ มีชุมชนกว่า 250 ครัวเรือน และหมู่บ้านข้างเคียงกว่า 18 หมู่บ้านใช้ประโยชน์จากป่า ซึ่งเป็นพื้นที่เปิดไม่เก็บค่าเข้า แต่มีกฎระเบียบเข้มงวด เช่น ห้ามตัดไม้และห้ามนำผลผลิตป่าออกนอกพื้นที่ โดยมีคณะกรรมการและเจ้าหน้าที่ราว 50 คน รวมถึงชาวบ้านร่วมกันดูแล ทั้งนี้ การอนุรักษ์ป่าเกิดขึ้นจากความริเริ่มของพ่อพร้อม ผลบุญ ที่ลุกขึ้นมาปกป้องป่าเมื่อครั้งหน่วยงานภายนอกเข้ามาตัดไม้ไปทำไม้หมอน จนนำไปสู่การรวมตัวของชุมชนในการป้องกันการบุกรุกและฟื้นฟูผืนป่าเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

ตลอดระยะเวลากว่า 18 ปี ของการดำเนินงาน โครงการคนรักษ์ป่า ป่ารักชุมชน ได้สร้างผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมทั้งด้านสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสังคม รวมถึงเป็นแรงบันดาลใจให้เกิดการมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติอย่างกว้างขวาง พร้อมเชิดชูเกียรติและสร้างกำลังใจแก่ชุมชนที่ทุ่มเทดูแลผืนป่าให้คงอยู่อย่างยั่งยืนต่อไป

ตลอด 5 ปีที่ผ่านมา มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงได้นำองค์ความรู้และประสบการณ์จากโครงการพัฒนาดอยตุง มาสานต่อเป็น “ตำราแม่ฟ้าหลวง” ที่ยึดหลัก การปลูกป่า ควบคู่กับการปลูกคน เพื่อต่อยอดสู่การทำงานในพื้นที่ป่าชุมชนอย่างเป็นระบบ โดยได้รับการสนับสนุนจากพระราชบัญญัติป่าชุมชน และความร่วมมืออย่างเข้มแข็งจากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กรมป่าไม้ องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก รวมถึงภาคเอกชนกว่า 25 หน่วยงาน จุดยืนของมูลนิธิไม่ใช่การแสวงหากำไร แต่คือการทุ่มเทสร้างความยั่งยืนในทุกมิติและทุกกระบวนการ

ปัจจุบันสามารถอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าชุมชนได้แล้วกว่า 250,000 ไร่ พร้อมทั้งเสริมสร้างศักยภาพของชุมชนที่อาศัยอยู่ร่วมกับป่าให้มีความรู้ ความสามารถในการดูแลรักษาทรัพยากร ป้องกันไฟป่า และแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศอย่าง PM2.5 ควบคู่กับการพัฒนาอาชีพที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตและธรรมชาติ ซึ่งไม่เพียงช่วยรักษาสมดุลของระบบนิเวศ แต่ยังสร้างรายได้และยกระดับคุณภาพชีวิตให้กับผู้คนในพื้นที่ได้อย่างยั่งยืน

T-VER สะพานเชื่อมผลประโยชน์สู่ประชาชน

ดร.พิรุณ สัยยะสิทธิ์พานิช อธิบดีกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เปิดเผยถึงสถานการณ์ป่าของโลกในปี 2567 ที่ผ่านมา โดยอ้างอิงข้อมูลจากสถาบันทรัพยากรโลก (World Resources Institute: WRI) ว่า ปัญหาการสูญเสียพื้นที่ป่าส่วนใหญ่เกิดจากไฟป่า ซึ่งขยายวงกว้างจากสภาพอากาศที่ร้อนจัดและแห้งแล้ง ส่งผลให้ผืนป่าทั่วโลกหายไปกว่า 42 ล้านไร่ หรือเกือบครึ่งหนึ่งของพื้นที่ป่าทั้งหมดในประเทศไทย ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนแรงกดดันที่ไม่เพียงเกิดจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แต่ยังรวมถึงกฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อมที่หลายประเทศรวมทั้งไทยต้องเร่งปรับตัวเพื่อเดินหน้าสู่ความยั่งยืน แม้ในอีกด้านกฎเกณฑ์เหล่านี้อาจเป็นอุปสรรคหากภาคส่วนต่าง ๆ ยังไม่พร้อมรองรับ

“การขยายผลความร่วมมือที่เป็นหุ้นส่วนระหว่างภาครัฐ เอกชน และประชาชนในพื้นที่  โดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลังจึงเป็นเรื่องที่สำคัญ เราต้องขยายผลสิ่งที่ทำได้ในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งให้กระจายไปพื้นที่อื่น ๆ ให้ได้ ขณะที่รัฐต้องเน้นการสร้างระบบนิเวศ (Ecosystem) ที่รองรับการเปลี่ยนผ่านประเทศสู่ประเทศคาร์บอนต่ำและการเพิ่มพูนทรัพยากรธรรมชาติ ต้องมองให้เห็นเป้าหมายระยะยาวของประเทศและกำหนดเส้นทาง (Pathway) ที่จะเดินไปให้ถึง เพราะไม่ว่ารัฐบาลจะเปลี่ยนแปลงอย่างไร Pathway จะยังคงอยู่ หนึ่งในกลไกสำคัญคือการเชื่อมโยงคาร์บอนเครดิตจากโครงการ T-VER เข้ากับตลาดคาร์บอนภาคบังคับ ซึ่งจะช่วยกระจายประโยชน์จากภาครัฐลงไปถึงประชาชนได้อย่างแท้จริง” ดร.พิรุณ กล่าว

คาร์บอนเครดิตทะลุเป้า 4 เท่า

ม.ล.ดิศปนัดดา ดิศกุล ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร มูลนิธิแม่ฟ้าหลวง ในพระบรมราชูปถัมภ์ กล่าวว่า บทบาทสำคัญของชุมชนและทุกภาคส่วนในการขับเคลื่อนความยั่งยืน โดยชี้ให้เห็นว่าการส่งมอบคาร์บอนเครดิตจากป่าชุมชนในวันนี้เกินกว่าเป้าหมายที่คาดไว้ถึง 4 เท่า นับเป็นเครื่องยืนยันว่าการทำงานอย่างหนักและความร่วมมือที่เกิดขึ้นก่อให้เกิดผลลัพธ์ที่จับต้องได้จริง

ที่ผ่านมามูลนิธิแม่ฟ้าหลวงได้ดำเนินการปิดโครงการไปแล้วประมาณ 33,000 ไร่ในปีนี้ ซึ่งปัญหาส่วนหนึ่งมาจากสภาพเศรษฐกิจโลกที่ชะลอตัว ส่งผลให้หลายบริษัทลดปริมาณการสนับสนุนการดูแลพื้นที่ป่าลง แต่ในอนาคตคาดว่าจะมีความต้องการโครงการลักษณะนี้เพิ่มมากขึ้น โดยวางเป้าหมายไว้ที่ 120,000 ไร่ และได้อธิบายหลักการให้ภาคเอกชนเข้าใจชัดเจนว่ารายได้ที่สนับสนุนโครงการนั้น ร้อยละ 55 จะถูกส่งตรงลงไปที่ชุมชน ส่วนที่เหลือใช้เป็นงบประมาณสำหรับการขึ้นทะเบียนและบริหารจัดการ

สำหรับการคำนวณคาร์บอนเครดิตเบื้องต้นนั้นอยู่ที่ประมาณ 0.5 ตันต่อไร่ โดยมีการการันตีขั้นต่ำที่ 0.3 ตันต่อไร่ต่อปี เริ่มนับตั้งแต่ปีที่ 4 หลังการทวนสอบ และหากผลลัพธ์สูงกว่าที่ประเมินไว้ ต้นทุนการสนับสนุนของภาคเอกชนก็จะยิ่งต่ำลง โดยในปีที่ผ่านมา ตัวเลขจริงอยู่ที่ 1.8 ตันต่อไร่ต่อปี ซึ่งสูงกว่าที่คาดการณ์ไว้ถึง 4 เท่า แสดงให้เห็นถึงศักยภาพและความเป็นไปได้ที่โครงการลักษณะนี้จะสร้างทั้งคุณค่าทางเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกันอย่างยั่งยืน

“ความยั่งยืนไม่อาจมองแค่ช่วง 5 หรือ 10 ปี แต่ต้องมองไปถึงคนรุ่นถัดไปที่อาจได้รับผลกระทบจากสิ่งที่เราทำในวันนี้ ดังนั้นเศรษฐกิจและความยั่งยืนจึงเป็นเรื่องเดียวกัน ที่ต้องเดินไปด้วยกัน และจำเป็นต้องมีกติกาใหม่ที่สร้างความเปลี่ยนแปลงได้จริง พร้อมทั้งรักษาพื้นที่ให้ชุมชนเป็นเจ้าของการพัฒนาของตนเอง” ม.ล.ดิศปนัดดา กล่าว

GDP ต้องโตไปพร้อมสิ่งแวดล้อม

ปิยะชาติ อิศรภักดี ประธานร่วม BRANDi Institute of Systematic Transformation (BiOST) กล่าวว่า ความยั่งยืนต้องถูกยกระดับให้เป็นวาระหลักของทุกภาคส่วนและสามารถปฏิบัติได้จริงจนถึงระดับบุคคล โดยต้องมองระยะยาวแต่สร้างผลกระทบระยะสั้นให้เกิดขึ้นเป็นรูปธรรม พร้อมชี้ว่าภาคนโยบายจำเป็นต้องทำให้เศรษฐกิจกับความยั่งยืนเป็นเรื่องเดียวกัน หากไม่เร่งเปลี่ยนผ่าน เศรษฐกิจเดิมก็ไม่สามารถเติบโตได้ ขณะที่เศรษฐกิจใหม่ที่มีความยั่งยืนเป็นหัวใจก็ไม่เกิดขึ้น ซึ่งผลลัพธ์สุดท้ายคือการที่ GDP โตขึ้นแต่ยังต้องกลับมาแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมและสังคมอยู่ดี

อย่างไรก็ตาม การเติบโตในยุคต่อไปต้องเกิดจากการแก้ไขปัญหาสังคมและสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกัน และหากธุรกิจทำเรื่องความยั่งยืนแล้ว ต้องสร้างผลกำไรควบคู่ไปด้วย ส่วนภาคประชาชนต้องปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตประจำวันด้วยการเริ่มทำสิ่งเล็ก ๆ อย่างต่อเนื่องทุกวัน เพื่อให้ความยั่งยืนกลายเป็นพฤติกรรมที่หยั่งรากลึก

นอกจากนี้ ภาคเกษตรยังนับเป็นทางออกสำคัญของประเทศ โดยต้องพัฒนาตลอดห่วงโซ่คุณค่า ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ ไปจนถึงปลายน้ำ พร้อมเน้นการพัฒนาคนให้เข้าใจและใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติอย่างรู้คุณค่าและยั่งยืน ซึ่งจะช่วยให้เกิดการกระจายประโยชน์ลงไปถึงชุมชนอย่างแท้จริง

การเงินไทยปลดล็อกทุนสู่ความยั่งยืน

ดร.กรินทร์ บุญเลิศวณิชย์ รองผู้จัดการใหญ่ ธนาคารกสิกรไทย กล่าวว่า ภาคการเงินต้องมีบทบาทในการทำงานทั้งระบบ ตั้งแต่การสร้างองค์ความรู้เพื่อช่วยธุรกิจปรับตัวสู่ความยั่งยืน ไปจนถึงการปลดล็อคเงินทุนเพื่อรองรับการเปลี่ยนผ่าน เขาอธิบายว่าการเติบโตในอดีตมักใช้สมการเดิมที่นำพลังงาน ทุนมนุษย์ และทรัพยากรธรรมชาติมาเป็นต้นทุนในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ แต่แนวทางใหม่จำเป็นต้องเปลี่ยนให้ระบบเศรษฐกิจกลายเป็นกลไกที่ทำให้ภาคพลังงานยั่งยืน แก้ปัญหาสังคม และฟื้นฟูธรรมชาติไปพร้อมกัน

ในช่วง 1 ปีที่ผ่านมา ธนาคารสามารถลดคาร์บอนอีมิชชันใน Scope 1 และ 2 ได้แล้ว 10% ขณะเดียวกันยังปรับสัดส่วนการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากพอร์ตสินเชื่อ โดยเพิ่มน้ำหนักของโครงการสีเขียว ทำให้ภาพรวมการปล่อยคาร์บอนลดลงได้ราว 4%

“ต่อไปเวลาพบปะกัน องค์กรต่าง ๆ ควรเริ่มต้นบทสนทนาด้วยการถามถึง “คาร์บอนอีมิชชันเป็นอย่างไรบ้าง” เพราะเมื่อทุกฝ่ายพูดถึงและให้ความสำคัญอย่างต่อเนื่อง ความก้าวหน้าด้านความยั่งยืนก็จะเกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้น” ดร.กรินทร์ กล่าว

คาร์บอนเครดิตเสริมรายได้ชุมชนพะเยา

ทอน ใจดี ประธานเครือข่ายป่าชุมชน จังหวัดพะเยา กล่าวว่า ชุมชนทางภาคเหนืออยู่ร่วมกับป่าอยู่แล้ว ในการดูแลรักษาป่าก็จะช่วยกันดูแล เมื่อมีโครงการคาร์บอนเครดิตเข้ามา ชุมชนได้รับการสนับ สนุนให้ดูแลผืนป่ากว่า 945 ไร่ ได้คาร์บอนเครดิต 11,000 ตัน หรือ 4 ตัน/ไร่/ปี ซึ่งถือเป็นแหล่งเงินสนับสนุนที่ช่วยให้ชุมชนสามารถดูแลป่าได้ดียิ่งขึ้น รวมถึงกองทุนพัฒนาอาชีพที่เป็นหนึ่งในกลไกของโครงการคาร์บอนเครดิตของมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ ก็ช่วยพัฒนาเรื่องงานจักรสานของกลุ่มผู้หญิงและผู้สูงอายุ ทำให้มีรายได้เกินเกณฑ์ 20,000 บาท เรียบร้อยแล้ว

การจัดงาน MFLF Sustainability Forum 2025 ครั้งนี้จึงไม่เพียงเป็นเวทีแห่งปีในการระดมความคิดและความร่วมมือ และร่วมหาทางออกด้านความยั่งยืน แต่ยังสะท้อนพันธกิจระยะยาวของมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ ที่จะยืนหยัดเป็นผู้นำในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านของประเทศไทยสู่เศรษฐกิจที่แข่งขันได้บนฐานความยั่งยืน โดยมีทั้งเวทีนี้และกิจกรรมอื่นๆ เป็นกลไกสำคัญที่จะผลักดันให้ “ความยั่งยืน” กลายเป็นพลังขับเคลื่อนจริงในระดับบุคคล องค์กร และประเทศ

การเข้าร่วมโครงการจัดการคาร์บอนเครดิตในป่าเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน ถือเป็นก้าวสำคัญที่ทำให้กลุ่มพฤกษาได้มีส่วนร่วมในการรักษาทรัพยากรควบคู่ไปกับการช่วยเหลือสังคม โดยอาศัยความเชี่ยวชาญของมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ ที่สั่งสมประสบการณ์เกือบ 40 ปีมาขยายผลเพื่อร่วมส่งเสริมคุณภาพชีวิตของชุมชนในป่า พร้อมกับร่วมแก้ปัญหาสภาพแวดล้อมของไทยและของโลกไปในคราวเดียวกัน โดยในปี 2566 นี้ โครงการฯ ได้รับการสนับสนุนจากประชาชนใน 77 ป่าชุมชน ครอบคลุมพื้นที่ 143,496 ไร่ ในจังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ อำนาจเจริญ และยโสธร โดยจะเป็นพื้นที่ขึ้นทะเบียนคาร์บอนเครดิตได้ประมาณ 100,000 ไร่ มีผู้เข้าร่วม 12,721 ครัวเรือน และมีภาคเอกชนชั้นนำมาร่วมสนับสนุนการพัฒนา 14 ราย

นายอุดมศักดิ์ แย้มนุ่น Executive Advisor บริษัท พฤกษา โฮลดิ้ง จํากัด (มหาชน) เปิดเผยว่า ในฐานะที่กลุ่มพฤกษาเป็นองค์กรหนึ่งของสังคม เราต้องการทำให้สังคมนี้น่าอยู่และส่งเสริมให้สังคมอบอุ่น ทุกคนอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข ซึ่งสอดคล้องกับจุดหมายและวิสัยทัศน์ใหม่ของกลุ่มพฤกษา ด้วยกรอบแนวคิด ใส่ใจเพื่อทั้งชีวิต “อยู่ดี มีสุข” (Live well Stay well) พฤกษามีความมุ่งมั่นในการเป็นผู้นำด้วยการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกร้อยละ 30 ภายในปี 2573 พร้อมมุ่งสู่ความเป็นกลางทางคาร์บอนในปี 2593 ดังนั้น การเข้าร่วมโครงการจัดการคาร์บอนเครดิตในป่าเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน จึงถือเป็นหนึ่งใน Road map ที่จะพาองค์กรไปสู่เป้าหมายที่ตั้งเป้าไว้ อีกทั้งยังมีส่วนช่วยเสริมสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นให้กับคนในชุมชน ช่วยลดปัญหาว่างงาน ปัญหาหนี้ครัวเรือน ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายด้านสังคมของกลุ่มพฤกษา ด้วยเช่นกัน

“กลุ่มพฤกษาได้มีการนำเทคโนโลยีสีเขียว “คาร์บอนเคียว” (Carbon Cure) มาใช้ผลิตแผ่นพรีคาสท์คาร์บอนต่ำ (Low Carbon Precast) โดยใช้ปูนซีเมนต์และคอนกรีตผสมเสร็จสำหรับงานก่อสร้าง ที่ได้รับการรับรองคาร์บอนฟุตพริ้นท์และฉลากลดโลกร้อน จากองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก องค์กรมหาชน รวมถึงมีโรงงานผลิตแผ่นพรีคาสท์ที่ใช้เทคโนโลยีขั้นสูงแบบระบบอัตโนมัติ โดยใช้แนวคิด “ขยะเหลือศูนย์” (Zero Waste) ทำให้ลูกบ้านในโครงการต่าง ๆ ที่ก่อสร้างด้วยพรีคาสท์คาร์บอนต่ำจะได้บ้านที่มีคุณภาพ แข็งแรง และยังได้มีส่วนช่วยลดการสร้างมลภาวะต่อโลกอีกด้วย”

นายอุดมศักดิ์ กล่าวเพิ่มเติมว่า นอกจากการร่วมมือกับมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ กลุ่มพฤกษายังได้ร่วมกับกรมป่าไม้ในโครงการ “ฟื้นฟูระบบนิเวศเพื่อแบ่งปันคาร์บอนเครดิต” โดยจัดกิจกรรมให้เพื่อนพนักงานและผู้บริหารได้มีส่วนร่วมในการฟื้นฟูระบบนิเวศ ในรูปแบบการปลูก บำรุง อนุรักษ์ และฟื้นฟูป่าบนเนื้อที่ 370 ไร่ ในพื้นที่ ต.ห้วยบง อ.ด่านขุนทด จ.นครราชสีมา ซึ่งกิจกรรมนี้ได้นำความภาคภูมิใจมาสู่เพื่อนพนักงานและผู้บริหาร เพราะถือเป็นหนึ่งในวัฒนธรรมขององค์กรพฤกษาเรื่อง “Impact for Good” ใช้ใจ ทำดี เพื่อผลลัพท์ที่ดี โดยมีพนักงานสนใจเข้าร่วมกิจกรรมมากกว่า 600 คน และมีแนวโน้มจะเพิ่มมากขึ้น จึงทำให้มีการขยายเวลาร่วมกิจกรรมไปถึงปลายปี 2566 ทั้งนี้กิจกรรมดังกล่าว เป็นไปตามแนวคิด ESG ที่ผสานแนวคิดด้านสภาพแวดล้อม (Environment) สังคม (Social) และธรรมาภิบาล (Governance) ซึ่งถูกปลูกฝังในทุก ๆ ขั้นตอนของการทำงาน เพื่อความยั่งยืนของสังคมและสิ่งแวดล้อม

ป่าชุมชนบ้านแม่ขมิง มีเนื้อที่ 389 ไร่ ตั้งอยู่ในเขตหมู่ที่ 2 ต.สรอย อ.วังชิ้น จ.แพร่ เป็นอีกชุมชนหนึ่งที่ได้ดำเนินการป่าชุมชนมาอย่างต่อเนื่อง โดยได้รับความร่วมมือจากผู้นำชุมชนและชาวบ้านในพื้นที่เป็นอย่างดี ในปี พ.ศ. 2562 ทางอุทยานแห่งชาติเวียงโกศัย กรมป่าไม้ จึงได้ส่งโครงการป่าชุมชนบ้านแม่ขมิง เข้าประกวดในโครงการคนรักษ์ป่า ป่ารักชุมชน ประจำปี 2562 ของบริษัท ราช กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) ได้รับรางวัลชนะเลิศดีเด่นด้าน “ป่าชุมชน : สืบสาน รักษา ต่อยอด สร้างสุขปวงประชา” นำมาซึ่งความภาคภูมิใจของชุมชนในพื้นที่เป็นอย่างยิ่ง

ส่วน นางบุญทิวา ด่านศมสถิต ผู้ช่วยกรรมการผู้จัดการใหญ่บริหารองค์กร บริษัท ราช กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า “โครงการคนรักษ์ป่า ป่ารักชุมชน บริษัทฯ ริเริ่มและดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2551 มีเป้าหมายเพื่อส่งเสริมการบริหารจัดการป่าไม้ทุกประเภทอย่างยั่งยืน หยุดยั้งการตัดไม้ทำลายป่า ฟื้นฟูป่าที่เสื่อมโทรม และเพิ่มการปลูกป่าและฟื้นฟูป่า บริษัทฯ เชื่อว่า “ป่าชุมชน” เป็นกลไกที่ขับเคลื่อนการอนุรักษ์ป่าจนสามารถเพิ่มพื้นที่ป่าของประเทศได้… สำหรับป่าชุมชนบ้านแม่ขมิง ได้รับรางวัลชนะเลิศดีเด่นด้านสืบสาน รักษา และต่อยอด สร้างสุขปวงประชา จากโครงการคนรักษ์ป่า ป่ารักชุมชน ประจำปี 2562 ป่าแห่งนี้ได้น้อมนำและสืบสานศาสตร์พระราชาในการพัฒนา รักษา และฟื้นฟูป่าบ้านแม่ขมิงจนอุดมสมบูรณ์กลายเป็นแหล่งผลิตน้ำและอาหารหล่อเลี้ยงคนในชุมชนและทั้งจังหวัดแพร่มาอย่างยาวนาน อีกทั้งยังมีความเข้มแข็งในการป้องกันการบุกรุกทำลายป่าของคนและไฟป่าได้อย่างยอดเยี่ยม บริษัทฯ มีความภาคภูมิใจที่ได้มีส่วนร่วมในการฟื้นฟูป่า ตลอดจนระบบนิเวศ และความหลากหลายทางชีวภาพให้มีความยั่งยืน โครงการนี้จะยังคงดำเนินต่อไปเพื่อส่งเสริมชุมชนและขยายผลให้สังคมได้ตระหนักถึงคุณค่าของป่าไม้ ซึ่งเป็นหนทางหนึ่งในการแก้ไขปัญหาฝุ่นควัน และภัยธรรมชาติที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ”

ด้าน นายทรงยศ เจ้าหน้าที่ป่าชุมชนห้วยแม่ขมิง อุทยานแห่งชาติเวียงโกศัย กล่าวว่า “เมื่อปี 2562 ทางกรมป่าไม้ได้มองเห็นศักยภาพของหมู่บ้าน และภาวะผู้นำของหมู่บ้านจึงส่งเข้าประกวดในระดับจังหวัด ระดับภาค และระดับประเทศ ก็ได้รับรางวัลจากบริษัท ราช กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) เป็นรางวัลป่าชุมชนชนะเลิศดีเด่นด้าน “ป่าชุมชน : สืบสาน รักษา ต่อยอด สร้างสุขปวงประชา”

นายอัจฉริยะพงษ์ ปันฟอง ประธานป่าชุมชนบ้านแม่ขมิง และผู้ใหญ่บ้าน กล่าวว่า ป่าชุมชนบ้านแม่ขมิง มีเนื้อที่ 389 ไร่ เป็นแหล่งต้นน้ำของห้วยแม่ปะ กับห้วยแม่ขมิง ในบริเวณป่าชุมชนนี้เป็นที่ตั้งของอ่างเก็บน้ำซึ่งเป็นอ่างเก็บน้ำที่สำคัญของชุมชนในบริเวณนี้ เพราะเป็นแหล่งน้ำสำหรับทำการเพาะปลูกและอุปโภคบริโภคด้วย โดยมีครัวเรือนที่ใช้ประโยชน์จากอ่างเก็บน้ำ ถึง 226 ครัวเรือน

“ชุมชนบ้านแม่ขมิงเป็นอีกชุมชนหนึ่งที่มีความสามัคคี และทีมงานที่เข้มแข็งเป็นกุญแจสำคัญ ชาวบ้านและเยาวชนต่างมีส่วนร่วมในการดูแลป่าชุมชน มีการสร้างแนวกันไฟ สร้างฝาย ปลูกป่าเสริมเป็นประจำ นอกจากนั้น ชุมชนได้ตกลงร่วมกันว่าทุกครัวเรือนต้องส่งตัวแทนมาร่วมกิจกรรมของชุมชนทุกครั้ง เพื่อให้ชาวบ้านรวมทั้งเยาวชนตระหนักรู้ว่าการดูแลป่าเป็นหน้าที่ของทุกคน”

นอกจากนั้น ชุมชนแห่งนี้ยังได้นำกระบวนการ D (Demand), S (Supply), L (Logistic) และM (Mamagement) มาใช้เพื่อเชื่อมโยงเรื่องการจัดการดิน-น้ำ-ป่า มีการนำหลักการนำน้ำจากอ่างเล็กมาเติมอ่างใหญ่ เพื่อให้กากกักเก็บน้ำได้ผลคุ้มค่าที่สุด และเพื่อให้ป่าชุมชนขยายเพิ่มขึ้นจึงมัการตกลงร่วมกันว่าหากใครเข้าไปเก็บของป่าชุมชนจะต้องปลูกต้นไม้ในบริเวณป่าชุมชนครั้งละ 1 ต้น ทำให้ในป่ามีต้นไม้เพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

“เรามีคณะกรรมการป่าชุมชน จัดชุดเคลื่อนที่เร็วเพื่อป้องกันและตรวจสอบไฟป่า รวมทั้งจัดทำแผนการฟื้นฟูป่าประจำปี เราดึงคนในชุมชนร่วมกันทำแนวกันไฟความกว้างประมาณ 1-2 เมตรตามแนวสันเขาครอบคลุมพื้นที่ป่าชุมชนระยะทางประมาณ 6 กิโลเมตร อีกทั้งยังจัดทำธนาคารใบไม้ เพื่อลดการเผาในชุมชนและลดจำนวนเชื้อเพลิงที่ติดไฟง่าย โดยให้ชาวบ้านนำใบไม้ กิ่งไม้ มาหมักกับมูลวัวที่หาได้ทั่วไปในท้องถิ่นผสมกับเชื้อจุลินทรีย์ จากนั้นก็จะได้ปุ๋ยให้ชุมชนนำไปใช้ได้… เราหวังที่จะเป็นต้นแบบการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมแบบครบวงจรในอนาคต ทั้งเรื่องการจัดการป่า ปศุสัตว์ พลังงานทดแทน การบริหารจัดการน้ำ และการเกษตร” นายอัจฉริยะพงษ์ กล่าวเพิ่มเติม

นอกจากนี้ คณะกรรมการป่าชุมชนยังมีกุศโลบายในการสร้างป่า ด้วยการสร้างเครือข่ายขยายแนวร่วมในชุมชนใกล้เคียง โดยส่งเสริมการปลูกพืชเศรษฐกิจเพื่อสร้างรายได้ให้ชุมชนที่เห็นผลเชิงประจักษ์ คือ การปลูกกาแฟ จนเกิดการก่อตั้ง เดอะ ปางงุ้น วัลเล่ย์ เป็นวิสาหกิจชุมชนใกล้เคียงที่มีเขตพื้นที่ติดต่อกับป่าชุมชนบ้านแม่ขมิง ที่ทั้งปลูกกาแฟ รับซื้อเมล็ดกาแฟจากเกษตรกรจังหวัดแพร่ และยังเป็นศูนย์ถ่ายทอดองค์ความรู้การปลูกกาแฟด้วย ในที่สุดไร่เลื่อนลอยได้พลิกฟื้นมาเป็นป่าที่อุดมสมบูรณ์ชุ่มชื้นและให้ร่มเงาฟูมฟักต้นกาแฟ

ป่าชุมชนบ้านแม่ขมิง ถือเป็นอีกตัวอย่างเชิงประจักษ์ที่ชุมชนร่วมมือกันอย่างแข็งขันปกป้องและดูแลผืนป่าชุมชน การสร้างพลังชุมชนของบ้านแม่ขมิงเริ่มจากการน้อมนำศาสตร์พระราชา “ปลูกป่าในใจคน” หล่อหลอมคนในชุมชนมองเห็นคุณค่าของป่า ส่งผลให้การบุกรุกแผ้วถางป่าค่อยๆ ลดลงจนหมดไปจากพื้นที่ ขณะที่การดูแลรักษาและฟื้นฟูป่าของชุมชนเพิ่มความแข็งแกร่งมากขึ้นๆ จนปัจจุบันกลายเป็นชุมชนที่เข้มแข็งและเป็นต้นแบบในการจัดการป่าอย่างยั่งยืน และเป็นแกนนำที่ร่วมกับภาครัฐในการปลูกป่าในใจคนด้วย

การประกาศผลการประกวดป่าชุมชนระดับประเทศ ประจำปี 2562 โดย กรมป่าไม้ ร่วมกับบริษัท ราช กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) ได้เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2551 นับเป็นโครงการต้นแบบความร่วมมือระหว่างภาครัฐและภาคเอกชนที่มุ่งส่งเสริมการสร้างจิตสำนึกด้วยแนวคิดการปลูกป่าในใจคน โดยประชาชนในชุมชนเป็นผู้ดูแลรักษาและบริหารจัดการป่าไม้ในท้องถิ่นตนเองด้วยกระบวนการมีส่วนร่วม บ้าน-วัด-โรงเรียน และใช้ประโยชน์จากป่าด้วยวิถีแบบพอเพียงเพื่อลดรายจ่ายเพิ่มรายได้ของชุมชน เป็นการขับเคลื่อนงานด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ในรูปแบบของป่าชุมชน ซึ่งการประกาศผลการประกวดป่าชุมชนดังกล่าวได้รับเกียรติจาก วราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นประธานในพิธีมอบรางวัล พร้อมด้วย อรรถพล เจริญชันษา อธิบดีกรมป่าไม้ และภาคเอกชนโดยมี กิจจา ศรีพัฑฒางกุระ กรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท ราช กรุ๊ป จำกัด (มหาชน)

ทั้งนี้ กรมป่าไม้ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นหน่วยงานภาครัฐที่รับผิดชอบการปกป้องดูแลรักษาป่าไม้ของประเทศ โดยรัฐบาลมีเป้าหมายที่จะเพิ่มพื้นที่ป่าให้ถึง 128 ล้านไร่ คิดเป็น 40% ของทั้งประเทศ ป่าชุมชนเป็นแนวทางที่ช่วยผลักดันให้ภารกิจการเพิ่มพื้นที่ป่ามีความก้าวหน้าเป็นลำดับ และยังเป็นเกราะป้องกันการบุกรุกทำลายป่าไม้ที่มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลอย่างดียิ่ง และในครั้งนี้ถือเป็นความร่วมมือของภาคเอกชนที่สามารถร่วมกันผลักดันให้การดำเนินงานของกรมป่าไม้ขยายผลได้รวดเร็วยิ่งขึ้น ตัวอย่างที่เห็นเป็นประจักษ์ คือ โครงการคนรักษ์ป่า ป่ารักชุมชน ที่กรมป่าไม้ได้ร่วมกับบริษัท ราช กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) นับว่าประสบความสำเร็จเป็นที่น่าพอใจ ดังจะเห็นได้จากจำนวนชุมชนที่สนใจสมัครเข้าร่วมโครงการเพิ่มมากขึ้น เช่นเดียวกับชุมชนที่ขออนุมัติจัดทำโครงการป่าชุมชนจากกรมป่าไม้เพิ่มสูงขึ้นทั้งทางด้านจำนวนชุมชนและขนาดพื้นที่ป่าชุมชน ช่วยทำให้แนวคิดป่าชุมชนเผยแพร่กว้างขวาง ชุมชนตระหนักถึงความสำคัญ และมองเห็นประโยชน์จากการดูแลรักษาทรัพยากรป่า เพื่อเป็นแหล่งน้ำ แหล่งอาหารของชุมชนมากยิ่งขึ้น ซึ่งในปัจจุบันจำนวนป่าชุมชนที่ขึ้นทะเบียนกับกรมป่าไม้เพิ่มขึ้นเป็น 15,535 ป่าชุมชน คิดเป็นพื้นที่ป่ารวม 7,356,618 ล้านไร่ โดยกรมป่าไม้มีเป้าหมายที่จะเพิ่มจำนวนป่าชุมชนให้ถึง 10 ล้านไร่ ภายใน 5 ปี ซึ่งเป็นการรวมพลังของชุมชนที่มีใจรักษ์ป่าและส่งต่อเจตนารมณ์อันยิ่งใหญ่นี้จากรุ่นสู่รุ่นอย่างแน่นอน

สำหรับผลการประกวดป่าชุมชนชนะเลิศระดับประเทศ ที่ได้รับรางวัลโครงการ คนรักษ์ป่าป่ารักชุมชน ปี 2562 ได้พิจารณาตัดสินจากจำนวนป่าชุมชน 147 แห่งทั่วประเทศ โดยในปีนี้ ป่าชุมชนบ้านปี้ จังหวัดพะเยา ได้รับรางวัลป่าชุมชนชนะเลิศระดับประเทศ ถ้วยรางวัลพระราชทานสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และได้รับเงินรางวัล 200,000 บาท ที่มีกระบวนการบริหารจัดการป่า การอนุรักษ์อย่างต่อเนื่อง และมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในชุมชนอย่างโดดเด่นในการดูแลป่าจนอุดมสมบูรณ์ด้วยพรรณไม้และสัตว์ป่า นำมาซึ่งความมั่นคงของคนในป่า ชุมชน และความยั่งยืนของป่าไม้ และรางวัลป่าชุมชนชนะเลิศดีเด่น ด้าน “ป่าชุมชน : สืบสาน รักษา ต่อยอด สร้างสุขปวงประชา” ได้แก่ ป่าชุมชนบ้านแม่ขมิง จังหวัดแพร่ ได้รับถ้วยรางวัลและเงินรางวัลจำนวน 100,000 บาท นอกจากนี้ รางวัลป่าชุมชนระดับภาค มีชุมชนที่ได้รับอีกจำนวน 4 รางวัล รางวัลป่าชุมชนระดับจังหวัด จำนวน 68 รางวัล และรางวัลชมเชยจำนวน 67 รางวัล

อย่างไรก็ตาม รางวัลที่ได้รับนี้จะเป็นแบบอย่างของการเรียนรู้การจัดการป่าชุมชนแบบป่ายั่งยืน ชุมชนได้ประโยชน์ และจุดประกายความคิดให้กับชุมชนอื่นๆ เพื่อขยายเครือข่ายป่าชุมชนให้กว้างขวางและแข็งแกร่งต่อไปเป็นกลไกที่ขับเคลื่อนระบบนิเวศป่าชุมชนในทุกภูมิภาคของประเทศ สามารถขยายผลแนวคิด “ป่าชุมชน” การอนุรักษ์และบริหารจัดการป่าแบบยั่งยืน

Source: นิตยสาร Green Network ฉบับที่ 96 พฤศจิกายน-ธันวาคม 2562 คอลัมน์ GREEN Scoop โดย กองบรรณาธิการ