คอมเพล็กซ์ขนาดใหญ่ที่ถูกขนานนามว่า Cerro Dominador เป็นโครงการที่เริ่มต้นขึ้นตั้งแต่ปี 2014 โดยบริษัทสัญชาติสเปนอย่าง Abengoa และ Acciona ตั้งอยู่ในเมือง Maria Elena ใจกลางทะเลทราย Atacama ทะเลทรายที่ได้ชื่อว่าแห้งแล้งและมีคลื่นรังสีความร้อนสูงที่สุดในโลก ที่ระดับความสูง 3,000 เมตร เหนือระดับน้ำทะเล โดยมีขนาดพื้นที่กว่า 700 เฮกตาร์

Cerro Dominador เป็นโรงไฟฟ้าพลังงานความร้อนจากดวงอาทิตย์ ร่วมกับพลังงานแสงอาทิตย์ ประกอบไปด้วยกระจก Heliostat กว่า 10,600 บาน พร้อมแผงโซลลาร์เซลล์ที่มากถึง 392,000 แผง ซึ่งถูกติดตั้งอยู่รอบๆ อาคารหอคอยที่มีความสูง 250 เมตร ที่มีตัวรับสัญญาณที่สะท้อนแสงอาทิตย์ โดยเกลือหลอมเหลวในตัวรับจะสามารถดูดซับความร้อน เพื่อนำไปใช้ในการผลิตกระแสไฟฟ้าผ่านกังหันไอน้ำ ซึ่งผลิตไฟฟ้าได้สูงถึง 110 เมกะวัตต์ และเมื่อรวมเข้ากับระบบโรงงานไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์โดยรอบ ทำให้โรงไฟฟ้าแห่งนี้สามารถผลิตพลังงานหมุนเวียนได้ถึง 210 เมกะวัตต์

คุณสมบัติพิเศษของโครงการดังกล่าวคือ การใช้สารละลายเกลือ (Molten Salt) ที่สามารถเก็บพลังงานได้นานถึง 17.5 ชั่วโมง ทำให้แม้ไม่มีแสงแดดส่องถึงโดยตรง ระบบก็ยังสามารถทำงานผลิตกระแสไฟฟ้าต่อได้ทั้งกลางวันและกลางคืน แบบ 24 ชั่วโมงต่อวัน

ทั้งนี้ Cerro Dominador เป็นโรงไฟฟ้าพลังงานสะอาด 100% ที่ช่วยชิลีลดการปล่อยคาร์บอนได้มากกว่า 600,000 ตันต่อปี ซึ่งเทียบเท่ากับปริมาณคาร์บอนที่รถยนต์ 300,000 คันปล่อยออกมาในหนึ่งปี 

Source:

• cerrodominador.com/2021/06/09/first-concentrated-solar-power-plant-in-latin-americ/
• www.globaltimes.cn/page/202106/1225825.shtml

มาวันนี้ รัฐอยากจะแบ่งปันเศษสตางค์จากพลังงานทดแทนให้กับชุมชนที่มีฐานะยากจนกระจายอยูทั่วประเทศบ้าง กลับมีคำถามมากมาย แต่ไม่เคยมีใครถามว่า แท้จริงแล้วชุมชนต้องการอะไร และใครคือชุมชนเป้าหมายที่รัฐสมควรจะแบ่งปันให้

โรงไฟฟ้าชุมชนคืออะไร? และใคร คือชุมชนคนนั้น!

1. โรงไฟฟ้าชุมชน ควรเป็นโรงไฟฟ้าขนาดเล็กๆ ไม่เกิน 3 เมกะวัตต์ จะมีการขายไฟฟ้าให้ภาครัฐหรือใช้ไฟฟ้ากันเองในชุมชน ขึ้นอยู่กับสภาพของท้องถิ่นนั้นๆ ส่วนเชื้อเพลิง ควรหาได้ในชุมชนนั้นๆ หรือรอบบริเวณนั้น จะเป็นเศษเหลือทิ้งหรือวัสดุเหลือใช้จากภาคเกษตรหรืออุตสาหกรรมเกษตรในท้องถิ่นนั้นก็ได้ รวมถึงการปลูกพืชโตเร็วเพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง

2. เทคโนโลยี การนำพลังงานธรรมชาติจากดวงอาทิตย์ที่สะสมไว้บนผิวโลกมาใช้ มี 2 วิธีง่ายๆ ก็คือ การหมักและการเผา ดังนั้นด้านเทคโนโลยีจึงควรเปิดกว้างไว้รองรับเทคโนโลยีใหม่ๆ อย่าง Disruptive Technology ไม่ว่าจะเป็นเทคโนโลยีการหมักก๊าซ หรือการเผาตรง หรือเผาแบบควบคุมอากาศ ก็น่าจะใช้ได้ด้วยกันทั้งหมด แต่ควรคำนึงถึงด้านสิ่งแวดล้อมและงบประมาณที่เหมาะสม สิ่งที่ รัฐต้องกำหนด ไว้ในเงื่อนไขครั้งนี้ก็คือ เครื่องจักรและอุปกรณ์ต้องเป็นของใหม่ ไม่เคยใช้งานมาก่อนเท่านั้น จะได้ไม่มีโรงไฟฟ้าเล็กๆ ที่ใช้งานไม่ได้อันเนื่องจากใช้เครื่องจักรอุปกรณ์เก่ามากๆ กระจายอยู่ทั่วประเทศเหมือนในขณะนี้

3. เชื้อเพลิง ควรเป็นแบบหลากหลายเชื้อเพลิง (Multi-Feedstock) หรือที่ทางกระทรวงพลังงานมักใช้คำว่าไฮบริด คือใช้เชื้อเพลิงได้หลากหลาย เช่น ถ้าเป็นระบบการเผาให้ความร้อน นอกจากชีวมวลแล้ว ก็ยังสามารถใช้กับ RDF: Refuse Derived Fuel ซึ่งเป็นเชื้อเพลิงที่คัดแยกจากบ่อฝังกลบในชุมชนนั้นๆ ในปริมาณที่เหมาะสม หากเป็นการหมักอาจใช้พืชพลังงาน เช่น หญ้าเนเปียร์ รวมทั้งขยะอินทรีย์หรือกากผลไม้จากเกษตรอุตสาหกรรม รวมทั้งนํ้าเสียชุมชน

นอกจากไฮบริดเชื้อเพลิงแล้ว ในแต่ละโรงไฟฟ้าชุมชน ยังควรเปิดโอกาสให้เป็นไฮบริดด้านเทคโนโลยีอีกด้วย อาทิ มีการผลิตไฟฟ้าจากก๊าซชีวภาพร่วมกับโรงไฟฟ้าพลังงานความร้อน ก็จะช่วยให้โรงไฟฟ้ามีประสิทธิภาพดีขึ้น

4. ใครคือชุมชน..ส้มหล่น..คนนั้น! อาจเป็นเกษตรกร ชาวไร่ ชาวนา คนหาเช้ากินคํ่าที่รวมตัวเป็นวิสาหกิจชุมชนหรือองค์กรอื่นๆ ตามกฎหมายจะเป็นสหกรณ์ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นด้วยหรือไม่ ก็ขึ้นอยูกั่บนโยบายรัฐในการกระตุ้นเศรษฐกิจ เพราะนี่คือ สวัสดิการแห่งรัฐอีกรูปแบบหนึ่ง ซึ่งเห็นเนื้อเห็นนํ้ามากกว่า “บัตรคนจน” อีกทั้งชุมชนที่ขยันก็ยังมีโอกาสเพิ่มรายได้จากการหาเชื้อเพลิงมาจำหน่ายให้กับโรงไฟฟ้าอีกด้วย

5. แนวทางการร่วมลงทุน โรงไฟฟ้าชุมชนนั้น ต่างจากโรงไฟฟ้าประชารัฐ คือ ภาครัฐไม่ต้องลงทุนด้วยงบประมาณใดๆ เนื่องจากภาคเอกชนพร้อมลงทุนทั้ง 100% จัดสรรหุ้นให้ชุมชนที่เข้าหลักเกณฑ์ถือหุ้น 30% โดยไม่ต้องชำระค่าหุ้นใดๆ หน้าที่ของภาครัฐ คือ จัดหาสายส่งและสัญญาขายไฟฟ้า (PPA) และอำนวยความสะดวกด้านกฎระเบียบ

ประโยชน์ที่ได้จากแนวคิดนี้ คือ

• รัฐไม่ต้องลงทุนด้วยงบประมาณเป็นก้อน ซึ่งอาจมีการใช้จ่ายได้ไม่เต็ม ประสิทธิภาพเท่ากับภาคเอกชน
• ทำให้เอกชนผู้ทุนต้องคำนึงถึงประสิทธิภาพของโรงไฟฟ้า เนื่องจากต้องนำรายได้จากการขายไฟฟ้าไปชำระคืนงบลงทุน และใช้เป็นค่าใช้จ่ายในการซื้อเชื้อเพลิง รวมทั้งการเดินระบบในโรงไฟฟ้า (O&M)
• เป็นการลดโอกาสการนำโครงการโรงไฟฟ้าชุมชนไปขายเปลี่ยนมือทำกำไรเป็นทอดๆ

6. อัตรารับซื้อไฟฟ้า ควรเป็นแบบ FIT ระยะเวลาขายไฟฟ้า 20 ปี ราคารับซื้อไฟฟ้าไม่ควรตํ่ากว่าอัตราปกติของโรงไฟฟ้าที่เปิดดำเนินการแล้ว เพื่อให้โรงไฟฟ้าชุมชนไม่เสียเปรียบด้านต้นทุนราคาเชื้อเพลิง ซึ่งในอนาคตอาจมีการแข่งขันด้านราคาเชื้อเพลิงกันมากขึ้น โดยควรกำหนดให้โรงไฟฟ้าขนาดเล็กได้ราคาขายไฟฟ้าที่สูงกว่า ตัวอย่างเช่น โรงไฟฟ้าขนาด 1.5 เมกะวัตต์ สามารถขายไฟฟ้าได้ในราคาหน่วยละ 5.50 บาท ส่วนโรงไฟฟ้าขนาด 3 เมกะวัตต์ อาจขายไฟฟ้าได้เพียงหน่วยละ 4.50 บาท เป็นต้น

7. การพิจารณาคัดเลือกโครงการ ควรจะเปิดโอกาสให้ชุมชนที่มีความพร้อมมีส่วนร่วมในการคัดเลือกเอกชนที่สนใจลงทุนด้วย แทนที่ชุมชนจะถูกคลุมถุงชนเหมือนในอดีตที่ผ่านมา และที่สำคัญ คณะกรรมการคัดเลือกควรมาจากองค์กรที่เป็นกลางไม่มีส่วนได้เสีย และเปิดเผยวิธีคัดเลือก ไม่ควรผลักภาระให้ สกพ. (สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน) เนื่องจากทาง สกพ.มีบุคลากรน้อย จึงอาจพิจารณาโดยถือความครบถ้วนของเอกสารเป็นสำคัญ แต่สำหรับโรงไฟฟ้าชุมชนแล้วควรมุ่งเน้นไปที่โอกาสความสำเร็จของโครงการเป็นสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นเชื้อเพลิง เทคโนโลยี ความพร้อมในการลงทุน สำหรับเอกสารควรเป็นเพียงส่วนประกอบในการพิจารณา

ไม่ว่าโรงไฟฟ้าชุมชนของคนที่จนกระจายทั่วประเทศ จะได้รับการตัดสินใจทางการเมืองให้มีหน้าตาออกมาเป็น เช่นไรก็ตาม ผู้เขียนในฐานะภาคเอกชนคนหนึ่งขอเคารพการตัดสินใจนั้น หลังจากที่ได้พยายามสื่อสารทุกช่องทางให้ผู้มีอำนาจได้ทราบข้อมูล ด้วยการถอดบทเรียนในอดีตที่ล้มเหลว…เราคาดหวังให้โครงการดีๆ อย่างโรงไฟฟ้าชุมชน มาช่วยปูพื้นฐานเศรษฐกิจฐานรากในรูปแบบใหม่ เป็นต้นแบบของการแบ่งปัน ช่วยลดช่องว่างระหว่างคนรวยและคนจน

Source: นิตยสาร Green Network ฉบับที่ 95 กันยายน-ตุลาคม 2562 คอลัมน์ GREEN Focus โดย พิชัย ถิ่นสันติสุข