ดร.ณรงค์ ศิริเลิศวรกุล ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) กล่าวว่า สวทช. มีแนวคิดจัดตั้งศูนย์เทคโนโลยีพลังงานแห่งชาติ หรือ National Energy Technology Center (ENTEC) ซึ่งอยู่ในแผนกลยุทธ์ สวทช. ฉบับที่ 6.2 (พ.ศ. 2562 – 2566) เพื่อให้เป็นเป็นหน่วยงานหลักในการสร้างความเป็นเลิศในการเป็นผู้นำด้านเทคโนโลยีพลังงานของประเทศ (Power to Lead) ให้เกิดการเชื่อมโยงงานวิจัยและพัฒนาร่วมกับกระทรวงพลังงานและภาคส่วนต่าง ๆ ในการขับเคลื่อนแผนพลังงานไปสู่การปฏิบัติ และเกิดการใช้งานจริง เพื่อลดการพึ่งพิงเทคโนโลยีจากต่างประเทศ และช่วยแก้ปัญหาในอุตสาหกรรมพลังงานของประเทศ โดยได้เริ่มดำเนินการศึกษาเชิงนโยบายการจัดตั้งศูนย์ฯ ตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2562 และได้หารือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในช่วงเวลาต่อมา ดังนั้น หากนับตั้งแต่การศึกษาในเชิงวิชาการจนได้รับอนุมัติจากคณะรัฐมนตรี (ครม.) รวมเป็นระยะเวลาประมาณ 1 ปี 4 เดือน เพื่อเดินหน้าในเรื่องการวิจัยและพัฒนา พร้อมบูรณาการเชื่อมโยงเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องในทุกภาคส่วนเข้ามา เพื่อความมั่นคงทางพลังงานของประเทศ

การพัฒนาประเทศจำเป็นต้องใช้ทรัพยากรหลายประเภท หนึ่งในทรัพยากรที่สำคัญ คือ เรื่องพลังงาน ในสมัยก่อนอุตสาหกรรม ธุรกิจการท่องเที่ยวและการเกษตร มีเรื่องพลังงานเข้ามาเกี่ยวข้องจำนวนมาก ความมั่นคงทางพลังงานเป็นเรื่องจำเป็น ที่ผ่านมาประเทศไทยนำเข้าพลังงานประมาณ 70% และส่งออกพลังงานชีวมวล (Biomass Energy) ไปจำนวนมาก สิ่งเหล่านี้ถือเป็นโอกาสสำหรับประเทศไทย เพราะเรามีชีวมวลจำนวนมาก ตั้งแต่ปศุสัตว์ การทำก๊าซชีวภาพ (Biogas) หรือแม้กระทั่งในภาคเกษตรกรรม ที่สามารถนำส่วนหนึ่งของชีวมวลเหล่านี้มาใช้ในเรื่องของพลังงานได้ รวมถึงต้องให้ความสำคัญกับกระบวนการรวบรวมแหล่งของพลังงานชีวมวล ในด้านเชิงนโยบายและโลจิสติกส์ เพราะเรามีพื้นที่ที่เกี่ยวข้องจำนวนมาก นอกจากนี้ เทคโนโลยีทางด้านพลังงาน เช่น พลังงานแสงอาทิตย์ ซึ่งการผลิตในประเทศที่ผ่านมายังไม่ได้เกิดขึ้นอย่างจริงจัง สิ่งที่ต้องทำต่อคือ เทคโนโลยีที่ไปข้างหน้ามีมากกว่าเทคโนโลยีในปัจจุบันหรือไม่ ถ้ามีเราจะสามารถนำ (lead) อุตสาหกรรมโซล่าเซลล์ (Solar Cell) ได้ในอนาคต เนื่องจากเรามีหลายเทคโนโลยีที่อยู่ระหว่างการศึกษาวิจัย หรือแม้กระทั่งเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับการสังเคราะห์แสง เพราะในความจริงพลังงานชีวมวลเกิดขึ้นจากการใช้ น้ำ แสงแดด คลอโรฟิลล์ (Chlorophyll) ในการผลิต เป็นต้น เราอาจสามารถสร้างแหล่งพลังงานใหม่ในอนาคตในเชิงขั้นสูงระดับ Technology Globalization เพื่อให้ประเทศไทยเรามีอิสรภาพทางด้านเทคโนโลยี ซึ่งเหมาะสมและเฉพาะเจาะจงกับพลังงานชีวมวลที่อยู่ในบ้านเราด้วย

ในส่วนถัดไปเมื่อพูดถึงพลังงานจะมีเรื่องระบบการกักเก็บพลังงาน (Energy Storage) เช่น แบตเตอรี่ ยานยนต์ไฟฟ้า โทรศัพท์มือถือ หรืออุปกรณ์ที่ต้องเคลื่อนที่ ซึ่งวัตถุดิบในการผลิตที่เรียกว่าแร่หายาก (Rare Earth) และต้องนำเข้า ขณะที่บ้านเรามีแร่จำนวนหนึ่งที่อยู่ในประเทศไทยหรือที่เห็นจากในสมัยโบราณ มีการใช้สังกะสีเป็นจำนวนมาก นำมาทำภาชนะ หลังคา เป็นต้น สังกะสีถือเป็นส่วนหนึ่งของวัตถุดิบในการผลิตเป็นแบตเตอรี่ได้ การวิจัยที่ผ่านมา สวทช. ได้ร่วมกับจุฬาฯ พัฒนาให้แบตเตอรี่ดังกล่าวมีความเสถียร และต้องไม่ระเบิด เป็นการสร้างเสถียรภาพในยามที่เกิดปัญหาเราสามารถที่ผลิตแบตเตอรี่ชดเชยในประเทศได้ ฉะนั้น การศึกษาวิจัยในเรื่องนี้จึงเป็นเรื่องสำคัญ และสิ่งเหล่านี้เมื่อผลิตแล้วต้องมีการบริหารจัดการ ในตัวแบตเตอรี่ที่เราเห็นเป็นก้อนภายในจะมีแบตเตอรี่ก้อนเล็ก เรียก แบตเตอรี่เซลล์ (Battery Cell) เมื่อนำแบตเตอรี่เซลล์มาเกาะรวมกัน จะเรียกแบตเตอรี่แพ็ค (Battery Pack) ที่เป็นก้อนที่เราพบเห็น พวกนี้เป็นก้อนขนาดเล็กเมื่อมีการเสื่อมต้องมีการบริหารจัดการ มีซอฟต์แวร์ในตัวเองว่าจะชาร์จ (charge) ไปที่เซลล์ใด ปล่อยจากเซลล์ใดเพื่อยืดอายุการใช้งานของเซลล์ เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด ฉะนั้น การจัดตั้งศูนย์ ENTEC จึงเป็นเรื่องที่ต้องลุกขึ้นมาทำอย่างจริงจัง เพราะเรื่องความมั่นคงทางด้านพลังงาน จะเป็นโจทย์ท้าทายในอนาคต

ด้าน ดร.จุลเทพ ขจรไชยกูล ผู้อำนวยการศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) สวทช. และในฐานะผู้บริหารที่ดูแลการจัดตั้งศูนย์ ENTEC ในเบื้องต้น กล่าวว่า สำหรับการวางเป้าหมายของศูนย์เทคโนโลยีพลังงานแห่งชาติ จะเป็นไปตามหลักคิดของ สวทช. สิ่งที่เราลงทุนสร้างขีดความสามารถทางเทคโนโลยีต่าง ๆ ผ่านการวิจัยและพัฒนา จะเกิดผลงานวิจัยที่จะสร้างผลกระทบในทางเศรษฐกิจและสังคม มูลค่า 4 – 5 เท่าขึ้นมา เช่น ถ้ามองถึงเทคโนโลยีในเรื่องของพลังงานชีวมวล ต่อไปเราจะต้องมีความสามารถในการใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสมกับบ้านเราในการแปลงวัตถุดิบที่มีศักยภาพมาเป็นพลังงานหมุนเวียน ในรายละเอียดจะมีการหารือให้สอดรับกับแผนนโยบายของประเทศ ซึ่งกระทรวงพลังงานดูแลอยู่ รวมถึงในเรื่องอื่น ๆ เช่น สัดส่วนของพลังงานหมุนเวียนควรจะใช้ประมาณร้อยละเท่าใด จะมีแนวทางเพิ่มมูลค่าของผลผลิตทางการเกษตร เป็นการสร้างเทคโนโลยี สร้างอุตสาหกรรม สร้างกิจการสร้างงานรองรับขึ้นมาอย่างไร ตลอดจนทางด้านเทคโนโลยีการกับเก็บพลังงาน จะมีการพัฒนาระบบกักเก็บพลังงานที่เหมาะกับการใช้ในประเทศเขตเมืองร้อน เพื่อให้เรามีเทคโนโลยีที่มีความเหมาะสมกับลักษณะอากาศที่ร้อนชื้นสูง ใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น ส่วนไหนที่อาจใช้วัตถุดิบในประเทศหรือภูมิภาคเข้ามาเป็นวัสดุประกอบได้ ก็จะเป็นโอกาสในการเพิ่มมูลค่าให้สิ่งที่เป็นวัตถุดิบต้นทางเหล่านั้น ข้อสำคัญในอนาคต คือ ความมั่นคงทางพลังงาน หากเกิดกรณีที่มีปัญหาเกิดขึ้น ความสามารถในการฟื้นตัวและสามารถผลิตพลังงานขึ้นมาใช้เองในภาวะวิกฤตต่าง ๆ ตรงนี้จะเป็นหัวใจในการรักษากิจกรรมทางเศรษฐกิจในทุกภาคส่วนให้เดินหน้าต่อไปได้

“ศูนย์เทคโนโลยีพลังงานแห่งชาติที่จะจัดตั้งขึ้น ในเบื้องต้นผมจะช่วยดูแลในระยะแรก และจะรวบรวมบุคลากรวิจัย สวทช. ที่ทำงานด้านพลังงานมาทำงานร่วมกัน จะมีการสร้างเครือข่ายการวิจัยและพัฒนาทั้งในและต่างประเทศ ภาพรวมที่จะเกิดขึ้นคือ ประเทศไทยจะมีศูนย์แห่งชาติทางด้านเทคโนโลยีพลังงานที่เป็นแกนหลักในการบูรณาการงานของภายใต้กระทรวงอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กระทรวงพลังงาน กระทรวงอุตสาหกรรม และหน่วยงานที่มีบทบาทเกี่ยวข้องต่าง ๆ ในการทำงานที่จะติดต่อกับต่างประเทศก็ดี และทำงานกับภาคอุตสาหกรรมก็ดี จุดนี้จะเกิดความชัดเจนขึ้น และลักษณะสำคัญของการเป็นศูนย์ฯ คือ มีองค์ความรู้ในหลากหลายสาขาวิชา ทั้งวิทยาศาสตร์พื้นฐาน เคมี ฟิสิกส์ วัสดุศาสตร์ วิศวกรรมไฟฟ้าและด้านต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องในการทำงาน ซึ่งฐานความรู้ในแต่ละศาสตร์จะมีการเชื่อมโยง เพื่อให้เกิดการบูรณาการกันมากขึ้น” ดร.จุลเทพ ขจรไชยกูล กล่าว

วันนี้ (13 ก.ย.62) นายสนธิรัตน์ สนธิจิรวงศ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน เปิดเผยว่า ผู้บริหารกระทรวงพลังงานได้ร่วมประชุมหารือกับคณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านพลังงาน ซึ่งนำโดย ดร.พรชัย รุจิประภา ประธานกรรมการในคณะกรรมการปฏิรูปฯ โดยภาพรวมเป็นทิศทางที่เห็นตรงกันในการปฏิรูปพลังงานด้านต่างๆ ซึ่งในหลักการกระทรวงพลังงานพร้อมจะทำงานร่วมกันกับคณะกรรมการปฏิรูปฯ เพื่อนำไปสู่การวางวิสัยทัศน์พลังงานของประเทศได้ถูกต้อง และทันต่อการเปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะประเด็นเรื่องการปรับโครงสร้างกิจการพลังงานที่ปัจจุบันเป็นการวางโครงสร้างแบบเดิมที่เน้นเรื่องความมั่นคงด้านพลังงานของประเทศ แต่ปัจจุบันมีเทคโนโลยีใหม่ๆ เข้ามามากขึ้น จึงต้องเปิดโอกาสให้เกิดการแข่งขันเพื่อรับเทคโนโลยีใหม่เข้ามาช่วยเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน และยังเป็นการเปิดโอกาสให้ประชาชนได้เข้าถึงได้มากขึ้น

“ข้อเสนอแนะจากคณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านพลังงานเป็นประโยชน์มาก กระทรวงพลังงานรับจะเป็นเจ้าภาพหลักในการร่วมทำงานกับคณะกรรมการปฏิรูปฯ เพื่อช่วยกันคิดแนวทางและลงลึกในรายละเอียดประเด็นต่างๆ เพื่อนำสู่ในทางปฏิบัติต่อไป” รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน กล่าว

สำหรับสาระสำคัญ 6 ด้าน ที่คณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านพลังงานได้นำเสนอต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน สรุปดังนี้

• ด้านบริหารจัดการ เสนอให้ปฏิรูปองค์กรตั้ง OSS หรือหน่วย One Stop Service มีศูนย์กลางขออนุญาตตั้งโรงไฟฟ้าจุดเดียว การพัฒนาศูนย์สารสนเทศด้านพลังงานแห่งชาติ โดยตั้งเป็นองค์กรอิสระเพื่อรวบรวมข้อมูลพลังงานที่ถูกต้อง สร้างความน่าเชื่อถือให้กับภาคประชาชน รวมถึงการให้ประชาชนได้มีส่วนร่วมเพราะที่ผ่านมาการวางแผนมาจากหน่วยงานรัฐเป็นหลัก ซึ่งแนวนโยบายโรงไฟฟ้าชุมชนของกระทรวงฯ ถือเป็นการสร้างการมีส่วนร่วมของรัฐบาลที่ดี และจะมีส่วนช่วยแก้ปัญหาความขัดแย้งในการสร้างโรงไฟฟ้าตามพื้นที่ต่างๆ ได้
• ด้านไฟฟ้า เสนอบูรณาการการดำเนินงานและการลงทุนของ 3 การไฟฟ้าร่วมกันภายใต้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติเพื่อไม่ให้เกิดความซ้ำซ้อนด้านการลงทุนอันจะเป็นต้นทุนกระทบมายังผู้ใช้ไฟฟ้า ซึ่งเรื่องนี้ได้มีความคืบหน้ากระทรวงพลังงานตั้งคณะทำงานและเริ่มหารือเรื่องระบบสายส่ง Grid Modernization รวมถึงการลงทุนของ 3 การไฟฟ้าร่วมกันแล้ว
• ด้านปิโตรเลียม/ปิโตรเคมี เสนอนโยบายส่งเสริมการเปิดการแข่งขันเสรีกิจการก๊าซเพื่อสร้างโอกาสไทยเป็นฮับในภูมิภาค พร้อมทั้งสนับสนุนการทดลองดำเนินงานภายใต้ Sandbox
• ด้านพลังงานทดแทน เสนอแต่งตั้งคณะกรรมการร่วมบูรณาการระหว่างกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และกรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงานในการปฏิรูประบบการบริหารจัดการเชื้อเพลิงไม้โตเร็วสำหรับโรงไฟฟ้าชีวมวล
• ด้านอนุรักษ์พลังงานและใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ เสนอผลักดันร่างกฎกระทรวงเกณฑ์มาตรฐานอาคารด้านพลังงาน (Building Energy Code : BEC) ให้ผ่านการพิจารณาของคณะกรรมการกฤษฎีกาให้ทันภายในปี 2562
• ด้านเทคโนโลยี นวัตกรรมและโครงสร้างพื้นฐาน เสนอตั้งคณะกรรมการส่งเสริมยานยนต์ไฟฟ้าในประเทศไทยกำหนดเป้าหมายให้เป็นระบบ บูรณาการหน่วยงานเกี่ยวข้องเข้าด้วยกันทั้งกระทรวงคมนาคม อุตสาหกรรม คลัง และพลังงาน รวมทั้งเร่งรัดการดำเนินงานการส่งเสริมเทคโนโลยีระบบการกักเก็บพลังงาน