ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กล่าวว่า โครงการประกาศเกียรติคุณ “ชุมชนไม้มีค่า” ระดับประเทศ เป็นกิจกรรมสำคัญที่ วช. ดำเนินการอย่างต่อเนื่องเป็นปีที่ 3 เพื่อเสริมสร้างแรงจูงใจให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ส่งเสริมการปลูกต้นไม้และไม้มีค่า และขยายผลให้เกิดชุมชนไม้มีค่าเพิ่มมากขึ้น พร้อมคาดหวังว่าชุมชนที่ได้รับประกาศเกียรติคุณ “ชุมชนไม้มีค่า” ระดับประเทศ ครั้งที่ 3 ประจำปี 2568 นี้ จะสามารถเป็นต้นแบบในการขับเคลื่อนการดำเนินงานสู่ชุมชนอื่น ๆ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างกว้างขวาง พร้อมส่งเสริมการบริหารจัดการและการใช้ประโยชน์จากชุมชนไม้มีค่าอย่างยั่งยืน ผ่านการพัฒนาและประยุกต์ใช้งานวิจัยและนวัตกรรมเพื่อสร้างพื้นที่สีเขียวในชุมชนต่อไป

ทั้งนี้ โครงการชุมชนไม้มีค่าเป็นกลไกสำคัญในการนำงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ในพื้นที่จริง ส่งเสริมให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการปลูกและดูแลไม้มีค่า ควบคู่กับการบริหารจัดการทรัพยากรป่าไม้ให้เกิดความสมดุลทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ตามมติคณะรัฐมนตรี เพื่อเพิ่มพื้นที่ป่าและสร้างแรงจูงใจให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ พร้อมสร้างต้นแบบขยายผลสู่พื้นที่อื่นอย่างยั่งยืน

ในปี 2568 ที่ผ่านมามีชุมชนสนใจสมัครเข้าร่วมรวมทั้งสิ้น 23 ชุมชน โดยผ่านกระบวนการคัดเลือกทั้งการพิจารณาจากเอกสารตามเกณฑ์ 5 ด้านสำคัญ และการลงพื้นที่รับฟังการนำเสนอผลการดำเนินงานจริง จนได้ชุมชนต้นแบบที่ผ่านเกณฑ์รับรางวัล ดังนี้

1. รางวัลระดับ “ดีเด่น” จำนวน 3 ชุมชน ได้แก่ ชุมชนบ้านร่องเคาะ จ.ลำปาง, เครือข่ายเกษตรกรบ้านมาบชุมแสงพัฒนา จ.นครสวรรค์, วิสาหกิจบ้านแปลงนกเป้า จ.ฉะเชิงเทรา
2. รางวัลระดับ “ดี” จำนวน 5 ชุมชน ได้แก่ ชุมชนรักษ์ป่า จ. สุรินทร์, ชุมชนบ้านโค้งตาบาง จ.เพชรบุรี, ชุมชนบ้านสบลืน จ. ลำปาง, ป่าชุมชนบ้านจำหวาย จ.เชียงราย, ป่าชุมชนบ้านหนองแวงยาว จ.ร้อยเอ็ด
3. รางวัลระดับ “ชมเชย” จำนวน 3 ชุมชน ได้แก่ ชุมชนรถป่าประดู่ ห้วยทรายขาว จ. สุราษฎร์ธานี , ชุมชนบ้านต้นปล้องใต้ จ. เชียงราย , ชุมชนบ้านคำสมอ จ. อุบลราชธานี

อดิเรก สวยสด ผู้ใหญ่บ้านชุมชนบ้านร่องเคาะ จังหวัดลำปาง กล่าวภายหลังได้รับรางวัลดีเด่น “ชุมชนไม้มีค่า” ว่า ความสำเร็จดังกล่าวเกิดจากการที่โครงการได้จุดประกายให้ชุมชนมองเห็นคุณค่าทรัพยากรท้องถิ่น โดยเฉพาะ “ครั่ง” ที่อาศัยอยู่บนต้นจามจุรี ซึ่งเป็นทรัพยากรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสามารถนำมาแปรรูปได้หลากหลาย ตั้งแต่เรซิ่น สีย้อมไม้ ยาในรูปแบบแคปซูล ไปจนถึงการย้อมผ้าอัตลักษณ์ของจังหวัดลำปาง ช่วยยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชนให้ได้มาตรฐาน สร้างมูลค่าเพิ่มและรายได้เฉลี่ยประมาณ 100,000 บาทต่อครัวเรือน ปัจจุบันมีสมาชิกเข้าร่วม 87 ครัวเรือน มีต้นจามจุรีที่สามารถผลิตครั่งได้กว่า 1,300 ต้น สร้างรายได้รวมราว 4 ล้านบาทต่อปี

การพัฒนาไปสู่การแปรรูปเชิงอุตสาหกรรมเป็นกุญแจสำคัญในการขยายตลาดสู่ระดับโลก เนื่องจากความต้องการครั่งในตลาดโลกสูงถึงประมาณ 20,000 ตันต่อปี ขณะที่ประเทศไทยยังผลิตได้เพียงราว 2,000 ตัน สะท้อนโอกาสการเติบโตของครั่งในอนาคต พร้อมตั้งเป้าให้เกษตรกรมีส่วนร่วมในการสร้าง “โลกสีเขียว” ผ่านการลดการเผาในพื้นที่ ลดฝุ่น PM2.5 และยกระดับคุณภาพสิ่งแวดล้อมควบคู่เศรษฐกิจชุมชน

ขณะเดียวกัน ชุมชนบ้านร่องเคาะอยู่ระหว่างการจดทะเบียนกับองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (อบก.) ในโครงการลดก๊าซเรือนกระจกภาคป่าไม้ ด้วยแนวคิดการแบ่งปันคาร์บอนเครดิต โดยได้รับการสนับสนุนจากภาคเอกชน ได้แก่ SCG และตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย

“ปัจจุบันชุมชนอยู่ระหว่างการดำเนินการโครงการ T-VER วัดแปลงพื้นที่นำร่องขนาด 1 ไร่ เพื่อประเมินปริมาณคาร์บอนเครดิตที่คาดว่าจะได้รับ พร้อมได้รับการสนับสนุนจากภาคเอกชนในอัตราไร่ละ 100 บาท คิดเป็นมูลค่ารวมประมาณ 80,000 บาทต่อปี ถือเป็นอีกกลไกหนึ่งที่ช่วยเสริมรายได้และความยั่งยืนให้กับชุมชนในระยะยาว” อดิเรก กล่าว

โครงการประกาศเกียรติคุณ “ชุมชนไม้มีค่า” ระดับประเทศ ในครั้งนี้ ไม่ได้จัดขึ้นเพื่อมุ่งเน้นการเพิ่มพื้นที่สีเขียวเพียงอย่างเดียว แต่ยังให้ความสำคัญกับการยกระดับชุมชนให้เป็นต้นแบบ โดยแบ่งการดำเนินงานเป็น 2 ระยะ คือ ระยะที่ 1 (2566–2570) ขยายฐานกลุ่มเป้าหมายใหม่ และ ระยะที่ 2 (2571 เป็นต้นไป) ยกระดับสู่ต้นแบบที่ยั่งยืน ซึ่ง วช. พร้อมผลักดันโมเดลจากทั้ง 3 ชุมชนนี้ให้เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และสร้างความเข้มแข็งให้แก่เศรษฐกิจฐานรากต่อไป

นายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม นายจตุพร บุรุษพัฒน์ ปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พร้อมคณะฯ เข้าตรวจติดตามการดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อมและการจัดการพื้นที่ของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) แม่เมาะ อ.แม่เมาะ จ.ลำปาง โดยมีนายณรงค์ศักดิ์ โอสถธนากร ผู้ว่าราชการจังหวัดลำปาง พร้อมด้วย นางราณี โฆษิตวานิช รองผู้ว่าการเชื้อเพลิง กฟผ. ผู้บริหาร กฟผ. หัวหน้าส่วนราชการ จ.ลำปาง ให้การต้อนรับและรายงานสรุปภาพรวมการดำเนินงานและการจัดการด้านทรัพยากรธรรมชาติของ จ.ลำปาง ตลอดจนการดำเนินงานของ กฟผ. แม่เมาะ ณ อาคารประชาสัมพันธ์แม่เมาะ กฟผ. แม่เมาะ อ.แม่เมาะ จ.ลำปาง นอกจากนี้คณะฯ ได้เดินทางไปสำรวจสภาพและความพร้อมของอุปกรณ์สถานีตรวจวัดคุณภาพอากาศของกรมควบคุมมลพิษในพื้นที่ด้วย

นายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า เป็นครั้งแรกที่ได้เข้าชมสภาพจริงของ กฟผ.แม่เมาะ แม้พื้นที่ในการดูแลของ กฟผ. แม่เมาะ จะมีอาณาเขตค่อนข้างใหญ่ แต่ก็น่ายินดีที่ กฟผ. ได้กำหนดมาตรการการควบคุมการปล่อยมลสารให้เป็นไปตามมาตรฐาน สำหรับเรื่องปัญหาหมอกควันได้มอบนโยบายให้ผู้ว่าราชการจังหวัดลำปาง และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องดูแลตรวจตราพื้นที่ให้ดี โดยเฉพาะในจุดที่อาจเกิดไฟป่าได้ง่ายจะต้องมีการลาดตระเวนจุดที่มักเกิดการลักลอบเผาป่า ซึ่งกระทรวงทรัพยากรฯ ได้มีมาตรการเข้มงวดในการยกเลิกสัมปทานที่ทำการเผาป่าเพื่อรุกล้ำพื้นที่ อีกทั้งยังได้กำหนดนโยบาย ชิงเก็บ ลดเผา เพื่อหวังช่วยลดปัญหาฝุ่นควันด้วย

ด้าน นายณรงค์ศักดิ์ โอสถธนากร ผู้ว่าราชการจังหวัดลำปาง เปิดเผยว่าที่ผ่านมาในทุกช่วงของต้นปีพื้นที่ภาคเหนือจะประสบปัญหาฝุ่นละอองและหมอกควันมาโดยตลอด ซึ่ง จ.ลำปาง เป็นจังหวัดในลำดับต้นๆ ที่ได้รับผลกระทบดังกล่าว เนื่องจากพื้นที่ถูกขนาบด้วยหุบเขาขนาดใหญ่ ซึ่งในอดีต จ.ลำปาง มีค่าจุดความร้อน (Hot Spot) อยู่ในเกณฑ์ที่สูง จึงได้กำหนดเป้าหมายในการลดจุด Hot Spot โดยจังหวัดกำหนดนโยบายควบคุมอย่างเข้มงวดจนทำให้ในปี 2563 สามารถลดปัญหาด้านฝุ่นละอองลงได้ถึง 64% และลดค่าฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM 2.5ได้ 24%

ผู้ว่าราชการจังหวัดลำปาง กล่าวเพิ่มเติมว่า สำหรับ กฟผ. แม่เมาะ เป็นแหล่งอุตสาหกรรมที่มีทั้งการทำเหมืองและโรงไฟฟ้า จึงอาจถูกเข้าใจคลาดเคลื่อนจากสาธารณชนว่าเป็นศูนย์กลางในการปล่อยฝุ่นควันของภาคเหนือ ซึ่งข้อเท็จจริงพบว่า กฟผ. แม่เมาะ ควบคุมค่าของฝุ่นควันที่ออกจากโรงไฟฟ้าได้ดีกว่าที่เกณฑ์มาตรฐานตามประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมกำหนด และ จากการศึกษาวิจัยร่วมกับทีมงานยังพบว่าปัจจัยหลักของฝุ่นละอองเกิดจากการเผาไหม้ป่า

นางราณี โฆษิตวานิช รองผู้ว่าการเชื้อเพลิง กฟผ. กล่าวว่า กฟผ. แม่เมาะ มีการควบคุมและเฝ้าระวังมลภาวะจากการทำเหมืองและโรงไฟฟ้า ไม่ให้เกินมาตรฐานที่กฎหมายกำหนด เพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อม อย่างไรก็ดี ช่วงเดือนมกราคม – มีนาคมของทุกปี พื้นที่บริเวณภาคเหนือมักมีสภาพอากาศที่แห้งแล้งจึงเกิดไฟป่าได้ง่ายและมีการเผาเศษซากวัชพืชทางการเกษตรในพื้นที่โล่งจนทำให้เกิดปัญหาหมอกควัน กฟผ. จึงมีมาตรการติดตามเฝ้าระวังสถานการณ์ไฟป่าและหมอกควัน รวมทั้งเตรียมความพร้อมในการรับมือและปฏิบัติตัวให้เหมาะกับสถานการณ์เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาทางด้านสุขภาพด้วย

Source: การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.)