นครราชสีมา – ดร.สุทธิพงษ์ วรรณไพบูลย์ นักวิทยาศาสตร์ระบบลำเลียงแสง 2 และหัวหน้าส่วนศึกษาโครงสร้างผลึก สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน กล่าวว่า “สถาบันฯ ได้รับตัวอย่างน้ำที่มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงรายเก็บมาจากแม่น้ำกก จ.เชียงราย โดยเก็บตัวอย่างตั้งแต่ช่วงสะพานพญาเม็งรายถึงสะพานข้ามแม่น้ำกก พร้อมด้วยตัวอย่างน้ำจากแม่น้ำสาขาของแม่น้ำกก 2 สาขา คือ แม่น้ำกรณ์ และแม่น้ำลาว และตัวอย่างน้ำจากแม่น้ำโขง 2 บริเวณ คือ บริเวณแม่น้ำโขงก่อนแม่น้ำกกไหลมาบรรจบ และบริเวณแม่น้ำโขงหลังแม่น้ำกกไหลมาบรรจบแล้ว”

“ทั้งนี้มีรายงานการศึกษาว่าตัวอย่างในแม่น้ำกกมีปริมาณสารหนูเกินค่ามาตรฐาน ซึ่งเมื่อทางสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอนได้รับโจทย์ในการตรวจวิเคราะห์ตัวอย่างน้ำจากแม่น้ำกก จึงวิเคราะห์เพิ่มเติมว่า ปริมาณสารหนูที่เกินมาตรฐานนั้นเป็นสารหนูที่พบในองค์ประกอบใดของน้ำ ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการหาแนวทางการบำบัดน้ำต่อไป โดยทีมนักวิทยาศาสตร์ได้แยกองค์ประกอบน้ำออกเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนที่เป็นน้ำใสซึ่งกรองเอาตะกอนออกแล้ว และส่วนที่เป็นตะกอนแขวนลอยในน้ำ แล้วใช้เทคนิคการเรืองรังสีเอกซ์แบบสะท้อนกลับหมด (Total reflection XRF, TXRF) ซึ่งเป็นเทคนิคใหม่ที่ติดตั้ง ณ ระบบลำเลียงแสงที่ 7.2W เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงปริมาณ โดยสามารถวัดตัวอย่างที่ความเข้มข้นต่ำได้ถึงระดับ 1 ppb หรือวัดตัวอย่างได้ละเอียดกว่าเทคนิค XRF โดยทั่วไปถึง 100 เท่า”

“ผลจากการตรวจวิเคราะห์ตัวอย่างน้ำด้วยเทคนิค Synchrotron-based TXRF พบว่า สารละลายน้ำที่ได้จากการแยกตะกอนแขวนลอยออก มีปริมาณการปนเปื้อนของสารหนูน้อยกว่าเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดินที่กรมควบคุมมลพิษกำหนดไว้ ส่วนตะกอนแขวนลอยมีปริมาณสารหนูสูงกว่าเกณฑ์ แต่เมื่อวิเคราะห์ตะกอนแขวนลอยด้วยเทคนิค XAS พบว่า เป็นสารหนูชนิดอาร์เซเนต As(V) มากกว่า 95% ซึ่งเป็นสารหนูที่มีความเสถียรสูงกว่าและมีความเป็นพิษน้อยกว่าสารหนูชนิดอาร์เซไนต์ As (III) ที่ละลายน้ำได้ดี ซึ่งกระบวนการบำบัดน้ำตามปกติจะสามารถแยกสารหนูชนิดอาร์เซเนตออกจากตะกอนแขวนลอยได้”

 “นอกจากนี้หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนากำลังคนและทุนด้านพัฒนาสถาบันอุดมศึกษา การวิจัยและการสร้างนวัตกรรม (บพค.) ยังให้ทุนสนับสนุนแก่ สถาบันฯ ร่วมกับสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา และมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ในการตรวจวิเคราะห์ดินตะกอนแม่น้ำกกพร้อมดินริมฝั่งแม่น้ำกกตลอดสายรวม 40 จุด พบว่ามีปริมาณการปนเปื้อนของสารหนูสูง แต่ส่วนใหญ่พบในรูปอาร์เซเนต (84%) ที่มีความเป็นพิษต่ำกว่า และพบการปนเปื้อนของอาร์เซไนต์ในบางตัวอย่าง คิดเป็นภาพรวมโดยเฉลี่ย 16%”

“โดยสรุปผลจากการตรวจวิเคราะห์ด้วยเทคนิคแสงซินโครตรอนที่สามารถชี้เฉพาะเจาะจงได้ในครั้งนี้ จะช่วยให้ประชาชนในพื้นที่คลายความกังวลได้บ้าง เนื่องจากสารหนูชนิดที่เป็นพิษสูงที่ละลายน้ำนั้นยังอยู่ในเกณฑ์ที่ควบคุมได้ และสารหนูที่พบในตะกอนดินส่วนใหญ่เป็นชนิดที่มีความเสถียรสูง และสามารถแยกออกจากตะกอนดินได้ ข้อมูลดังกล่าวจะเป็นประโยชน์ต่อการหาแนวทางในการบำบัดการปนเปื้อนของน้ำในแม่น้ำกก ก่อนนำไปใช้เพื่อการอุปโภคบริโภคได้ต่อไปในอนาคต” ดร.สุทธิพงษ์ วรรณไพบูลย์ กล่าวสรุป

นครราชสีมา : ดร.กาญจนา ธรรมนู ผู้จัดการระบบลำเลียงแสงที่ 4.1 สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน กล่าวว่า สถาบันฯ ได้รับการประสานจากศูนย์อนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องจากพระราชดำริฯ คลองไผ่ ซึ่งดำเนินงานโดยมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี (มทส.) เพื่อหารือแนวทางความร่วมมือ ในการนำงานวิจัยที่ใช้แสงซินโครตรอน มาใช้ส่งเสริมพันธกิจของ อพ.สธ.คลองไผ่ ทีมนักวิทยาศาสตร์ของสถาบันฯ จึงได้ลงพื้นที่เยี่ยมชมการดำเนินงานของศูนย์ฯ และเก็บข้อมูลสำหรับกำหนดโจทย์วิจัย

ทั้งนี้ศูนย์อนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องจากพระราชดำริฯ คลองไผ่ เป็นสถานที่ท่องเที่ยวหนึ่งใน “เควสตาการ์เด้น” (Cuesta Garden) ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตร เชิงนิเวศ เชิงวัฒนธรรม และภูมิปัญญาที่หลากหลาย แหล่งท่องเที่ยวนี้อยู่บริเวณขอบที่ราบสูงโคราชที่เรียกว่าเขารูปอีโต้หรือ “เควสตา” ในภาษาสเปน มีลักษณะด้านหนึ่งเป็นผาชันและอีกด้านเป็นด้านลาดทอดตัวออกไปตลอดขอบที่ราบสูงโคราช โดยพื้นที่ส่วนใหญ่อยู่ใน ต.คลองไผ่ อ.สีคิ้ว จ.นครราชสีมา

อพ.สธ.คลองไผ่ เป็นศูนย์อนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องจากพระราชดำริฯ แห่งเดียวที่มีพื้นที่สำหรับบริหารจัดการเอง ซึ่งทีมนักวิทยาศาสตร์ของสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอนได้เยี่ยมชมนิทรรศการเกี่ยวกับพืชชนิดต่างๆ มีการสกัดสีจากพืชเพี่อนำไปย้อมผ้าไหม มีการแปรรูปชาจากพืชต่างๆ เช่น ชารางจืด ชาหม่อน ชามะรุม และมีรถรางน้ำเที่ยว พร้อมกิจกรรมสำหรับครอบครัว เช่น การเก็บพืชลงสมุดให้อยู่ได้นานเป็น 100 ปี กิจกรรมดูดาว และมีอุโมงค์ต้นหม่อนสำหรับถ่ายภาพเป็นที่ระลึก

ภายหลังเยี่ยมชมการดำเนินงาน ดร.กาญจนา กล่าวว่า สถาบันฯ จะใช้เทคโนโลยีแสงซินโครตรอนศึกษาข้อมูลเชิงลึกระดับโมเลกุลเพื่อส่งเสริมเอกลักษณ์พืชของศูนย์ฯ ข้อมูลจากงานวิจัยที่เป็นความร่วมมือ จะนำไปสู่การจัดเก็บเป็นฐานข้อมูลเชิงลึกของพืช เพื่อประโยชน์ในการอนุรักษ์พันธุ์พืช รวมถึงสามารถนำไปใช้ประโยชน์ในด้านต่างๆ ที่จะเป็นการส่งเสริมเพิ่มรายได้ให้ชุมชน

“เราเห็นศักยภาพในการศึกษาพืชหลายชนิด เช่น “ต้นแจง” ซึ่งเป็นพืชที่ใกล้จะสูญพันธุ์ เพื่อส่งเสริมการใช้ประโยชน์ และแปรรูปสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ หรือ “ขนุนไพศาลทักษิณ” ที่มีต้นพันธุ์อยู่ในพระบรมมหาราชวัง เพื่อตรวจสอบความเป็นเอกลักษณ์ของขนุนไพศาลทักษิณที่ปลูกในภูมิศาสตร์ต่างกัน นอกจากนี้นักวิทยาศาสตร์ของสถาบันฯ ยังมีแนวคิดที่จะใช้แสงซินโครตรอนวิเคราะห์องค์ประกอบธาตุต่างๆ ในหินที่ประดับในสวนหินดึกดำบรรพ์ เพื่อนำไปสู่การค้นหาแหล่งกำเนิดหินด้วย” ดร.กาญจนา กล่าวทิ้งท้าย

เพชรบูรณ์/ลพบุรี : สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน และคณะวิทยสถานสังคมศาสตร์ มนุษย์ศาสตร์ และศิลปกรรมศาสตร์แห่งประเทศไทย (ธัชชา) ร่วมเป็นเจ้าภาพจัดการปฏิบัติงานในพื้นที่แหล่งประวัติศาสตร์และเสวนาวิชาการธัชชา ระหว่างวันที่ 15-17 ตุลาคม 2564 ในจังหวัดเพชรบูรณ์และจังหวัดลพบุรี และได้จัดเสวนาวิชาการในหัวข้อ “โบราณคดีก็มีอนาคต: ดาราศาสตร์ โหราศาสตร์ ประวัติศาสตร์” และ “พัฒนาการ ความสำคัญ ความยิ่งใหญ่ ของเมืองโบราณศรีเทพ”

โอกาสนี้ ศาสตราจารย์ (พิเศษ) ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้ลงพื้นที่ตรวจแหล่งอารยธรรมโบราณไทย ในจังหวัดลพบุรีและจังหวัดเพชรบูรณ์ ได้แก่ แหล่งโบราณคดีบ้านโป่งมะนาว อุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ โบราณสถานเขาคลังนอก แหล่งโบราณคดีบ้านหนองหมู(แหล่งผลิตเครื่องมือหิน) พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดวังขาม(แหล่งรวบรวมลูกปัด) แหล่งโบราณคดีแหล่งแร่ทองแดง/แร่เหล็ก เขาทับควาย เมืองโบราณบ้านพรหมทินใต้ และบ้านหลวงรับราชทูต (บ้านวิชาเยนทร์) โดยมีผู้ทรงคุณวุฒิด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดี และอาจารย์จากมหาวิทยาลัยศิลปากร แนะนำพื้นที่ พร้อมกันนี้สถาบันฯ ได้นำเครื่องมือวิทยาศาสตร์ไปช่วยงานด้านโบราณคดีด้วย