ปัจจุบันปัญหาสิ่งแวดล้อมกำลังเป็นภัยร้ายเข้ามาคุกคามสิ่งมีชีวิตบนโลก ซึ่งต้นตอของปัญหาส่วนหนึ่งเกิดจากการกระทำของมนุษย์ โดยเฉพาะการปล่อยขยะพิษลงสู่ทะเล ที่ก่อให้เกิดมลพิษต่อระบบนิเวศทางทะเลและส่งผลต่อสัตว์ทะเล ขณะที่ประเทศไทยเองติดอันดับ 6 ของประเทศที่ปล่อยขยะลงสู่ทะเลมากที่สุด มีปริมาณมากกว่า 1 ล้านตันในแต่ละปี ดังนั้น โตโน่-ภาคิน คำวิลัยศักดิ์ นักร้องนักแสดงชื่อดัง ผู้เป็นไอดอลด้านสิ่งแวดล้อมและในฐานะทูตแห่งมหาสมุทรเพื่อความยั่งยืนแห่งภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ที่ได้รับการแต่งตั้งจาก องค์การสหประชาชาติเพื่อมหาสมุทร (UN Ocean Conference)จึงขออาสาเป็นหนึ่งในกระบอกเสียงสำคัญที่จะปลุกจิตสำนึกและสร้างความตระหนักให้คนไทยหันมาใส่ใจสิ่งแวดล้อม ลดการสร้างขยะ และรักษาระบบนิเวศทางทะเล กับโครงการใหญ่ที่สุดในชีวิต “ONE MAN & THE SEA หนึ่งคนว่าย หลายคนช่วย” โดยการท้าทายตนเอง “ว่ายน้ำตัวเปล่า ข้าม 12 เกาะ สุราษฎร์ – สมุย” โดยเริ่มต้นจากจังหวัดสุราษฎร์ธานี บริเวณ ท่าเรือดอนสัก ไปสิ้นสุดจุดหมายปลายทางที่ เกาะสมุย บริเวณฐานทัพเรือ รวมระยะทาง 82 กิโลเมตร เริ่มต้น ว่ายน้ำตั้งแต่วันที่ 19 มีนาคม 2563 ตั้งเป้าสิ้นสุดวันที่ 5 เมษายน 2563 นอกจากนี้ยังได้ชวนเหล่าศิลปินดารา มาร่วมเก็บขยะในชุมชนและริมชายหาดไปพร้อมกับชาวบ้านในพื้นที่ เพื่อร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการสร้างโลกที่น่าอยู่

โตโน่-ภาคิน คำวิลัยศักดิ์ กล่าวว่า “จากการที่ตนทำกิจกรรมเก็บรักษ์มาได้กว่า 1 ปี ทำให้เห็นถึงปัญหาของท้องทะเลไทยกำลังถูกทำลาย ซึ่งทะเลคือต้นกำเนิดสิ่งมีชีวิตทุกชีวิตบนโลก แต่ก็เป็นปลายทางของขยะทุกชนิดบนโลกเช่นกัน ถ้าผม จะทำกิจกรรมเพื่อกระตุ้นให้คนหันมามอง และช่วยกันลดการใช้พลาสติก ทะเลคงเป็นสถานที่ ที่เหมาะสมที่สุดและ กิจกรรมว่ายน้ำในครั้งนี้ เชื่อว่าจะเป็นกิจกรรมที่เชื่อมโยงและเป็นกระบอกเสียงหนึ่งที่จะสร้างความตระหนักให้กับทุกคนได้ใส่ใจต่อสิ่งแวดล้อม ลดการใช้พลาสติก และตระหนักถึงความสำคัญของระบบนิเวศทางทะเล เพราะหากเราไม่ร่วมกันแก้ปัญหาที่ว่านี้ท้ายที่สุดแล้วขยะพิษเหล่านี้ก็จะย้อนกลับมากระทบต่อมนุษย์เราทุกคน”

รศ.ดร. สุชนา ชวนิชย์ อาจารย์ประจำภาควิชาวิทยาศาสตร์ทางทะเล คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้ความเห็นถึงปัญหาขยะพลาสติกว่า “ขยะพลาสติกเป็นหนึ่งในตัวปัญหาที่สร้างมลภาวะ โดยเฉพาะขยะพลาสติกที่ถูกปล่อยลงสู่ทะเล ไม่เพียงแต่ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศและสัตว์ทะเลเท่านั้น แต่ยังส่งผลกระทบต่อคน จากการกินอาหารกลายเป็นพลาสติกสะสมอยู่ในร่างกายและส่งผลต่อสุขภาพตามมา แต่ก็มีเรื่องน่ายินดี เนื่องจากการศึกษาขยะพลาสติกในทะเล และการสำรวจพฤติกรรมการใช้พลาสติกแบบครั้งเดียวทิ้ง ที่นำร่องในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ระหว่างเดือนสิงหาคมถึงกันยายน ปี2562 เบื้องต้นพบว่า พฤติกรรมของเมืองมีการใช้พลาสติกแบบครั้งเดียวทิ้งลดลง โดยการใช้ถุงพลาสติกลดลงเหลือ 1.8 ใบต่อคนต่อวัน จากเดิมเฉลี่ย 3-8 ใบต่อคนต่อวัน ในขณะเดียวกันขยะพลาสติก ไม่ว่าจะเป็นขวดพลาสติก หลอดพลาสติก หรือแก้วพลาสติก ก็ลดลงด้วยเช่นกัน ซึ่งเป็นผลมาจากการสร้างจิตสำนึกและการออกมาตรการควบคุม และการรณรงค์อย่างจริงจังของภาครัฐ”

ด้าน ผศ.ดร.ธรณ์ ธํารงนาวาสวสัดิ์ รองคณบดี คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมทางทะเล กล่าวว่า “ระบบนิเวศทางทะเลต้องการการดูแลเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะสัตว์ทะเล ดังนั้นการสร้างความตระหนักและปลุกจิตสำนึกให้คนหันมาใส่ใจสิ่งแวดล้อม ยังคงต้องทำต่อเนื่องและขยายวงกว้างออกไปให้มากขึ้น เพราะยังพบว่าคนในพื้นที่ต่างจังหวัดส่วนใหญ่ยังขาดเครื่องมือสำคัญในการลดปัญหาขยะพลาสติก ดังนั้นกิจกรรมที่ โตโน่ ทำในครั้งนี้นับเป็นเรื่องที่ดีมากเพราะจะช่วยสร้างจิตสำนึกให้ขยายออกไปในวงกว้างได้มากขึ้น เพราะเราจะไม่สามารถแก้ปัญหานี้ได้เลยหากการดำเนินการมาจากนโยบายภาครัฐเพียงอย่างเดียว แต่จะสำเร็จได้ก็เพราะทุกคนร่วมกันมีจิตสำนึกในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมด้วย เพื่อให้สัตว์ทะเลมีบ้านที่ปลอดภัย ระบบนิเวศทางทะเลยังคงอยู่ต่อไป”

ทั้งนี้ โครงการ ONE MAN & THE SEA หนึ่งคนว่าย หลายคนช่วย ขอเชิญชวนคนไทยร่วมบริจาคเงินและสมทบทุนเพื่อซื้ออุปกรณ์หรือเครื่องมือแพทย์ เพื่อมอบให้กับศูนย์ช่วยชีวิตสัตว์ทะเลหายากสิรีธาร จังหวัดภูเก็ต, ส่วนงานช่วยชีวิตสัตว์ทะเล หายาก ศูนย์วิจัยทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งอ่าวไทยฝั่งตะวันออก จังหวัดระยอง และ ศูนย์อนุรักษ์พันธุ์เต่าทะเล เกาะมันใน จังหวัดระยอง รวมไปถึง โรงพยาบาลริมชายฝั่ง โดยสามารถบริจาคผ่านทางบัญชีธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาเพชรบุรีตัดใหม่ ชื่อบัญชี: มูลนิธิบูรณะชนบทแห่งประเทศไทยฯ เพื่อโครงการเทใจ (TRRM FOR TAEJAI) เลขบัญชี 043-272833-9 สามารถติดตามรายละเอียดของโครงการได้ทาง Facebook แฟนเพจ เก็บรักษ์ และทาง Instagram เก็บรักษ์

โครงการการเพาะขยายพันธุ์ปะการังแบบอาศัยเพศแบบผสมเทียมและการเก็บสเปิร์มโดยการแช่เยือกแข็ง ของกลุ่มการวิจัยชีววิทยาแนวปะการัง มี รองศาสตราจารย์ ดร.วรณพ วิยกาญจน์ หัวหน้าภาควิชาวิทยาศาสตร์ทางทะเล คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และรองศาสตราจารย์ ดร. สุชนา ชวนิชย์ เป็นผู้รับผิดชอบและดำเนินการโครงการ โดยได้รับความร่วมมือและการสนับสนุนจาก หน่วยบัญชาการสงครามพิเศษทางเรือ กองเรือยุทธการ กองทัพเรือ ภายใต้ โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเรื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี สนองพระราชดำริโดยจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

จนถึงปัจจุบัน โครงการฯ ได้รับการสนับสนุนงบประมาณในการดำเนินการจากหลายฝ่าย ทั้งภาคเอกชน ภาครัฐ รวมถึงจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และที่สำคัญ โครงการฯ สามารถประสบความสำเร็จด้วยความร่วมมือร่วมใจของนิสิตและผู้ช่วยวิจัยทุกคนจากกลุ่มการวิจัยชีววิทยาแนวปะการัง ทั้งที่สำเร็จการศึกษาแล้ว รวมถึงผู้ที่อยู่ระหว่างการศึกษาทุกระดับ ทั้งปริญญาตรี โท เอก ร่วม 50 ชีวิต และปัจจุบัน กลุ่มการวิจัยฯ ได้ให้ความร่วมมือกับกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งในการนำวิธีการเพาะขยายพันธุ์ปะการังแบบอาศัยเพศเป็นอีกวิธีการหนึ่งในการฟื้นฟูแนวปะการังในประเทศไทย

การวิจัยชีววิทยาแนวปะการัง ประสบความสำเร็จเป็นครั้งแรกของประเทศในปี 2549 ในการเพาะขยายพันธุ์ ปะการังที่มาจากการสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ โดยนำไข่และสเปิร์มของปะการังมาผสมในระบบเพาะฟัก (การผสมเทียม) กลุ่มการวิจัยฯ ได้เฝ้าติดตามผลการนำตัวอ่อนปะการังที่ผลิตได้จากการเพาะขยายพันธุ์ด้วยวิธีดังกล่าวในแต่ละปีมาศึกษาระยะเวลาที่เหมาะสมที่สุดในการอนุบาลตัวอ่อนปะการังภายในระบบเลี้ยงก่อนที่จะนำกลับคืนถิ่นสู่ทะเล โดยมุ่งหวังให้ตัวอ่อนปะการังเหล่านั้นมีการเติบโตและอัตรารอดสูงสุด

กลุ่มการวิจัยชีววิทยาแนวปะการัง ได้มีการทำวิจัยอย่างต่อเนื่องเพื่อพัฒนาเทคนิคการเพาะพันธุ์ปะการังแบบอาศัยเพศ เพื่อหาแนวทางในการอนุรักษ์และฟื้นฟูปะการังที่เสื่อมโทรมภายใต้การเปลี่ยนแปลงของสภาวะแวดล้อมของโลก ซึ่งจากการศึกษาทำวิจัยอย่างต่อเนื่อง ในปีที่แล้ว กลุ่มการวิจัยชีววิทยาแนวปะการัง ได้ประสบความสำเร็จในการนำสเปิร์มของปะการังโต๊ะแบบพุ่ม Acropora humilis มาผ่านกรรมวิธีการแช่เยือกแข็งในไนโตรเจนเหลว และนำกลับมาผสมใหม่กับไข่ปะการัง ซึ่งเป็นการทำสำเร็จครั้งแรกของโลกของปะการังโต๊ะชนิดนี้ และได้มีการตีพิมพ์ลงในวารสารวิจัยระดับนานาชาติแล้ว ทั้งนี้งานวิจัยดังกล่าวเป็นการทำวิจัยร่วมกับนักวิจัยชาวไต้หวันด้วย ความสำเร็จของการนำสเปิร์มของปะการังมาผ่านกรรมวิธีการแช่เยือกแข็งนั้น จะช่วยทำให้สามารถเก็บรักษาสเปิร์มได้นานขึ้น และสามารถนำมาผสมกับไข่ปะการังได้ในช่วงเวลาและฤดูกาลที่ต้องการและเหมาะสมต่อไป

รองศาสตราจารย์ ดร. สุชนา ชวนิชย์ รองกรรมการผู้อำนวยการ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และอาจารย์ประจำภาควิชาวิทยาศาสตร์ทางทะเล คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า ปะการังโดยทั่วไปมีการผสมพันธุ์แบบอาศัยเพศเพียงปีละครั้ง โดยส่วนใหญ่เป็นการปล่อยเซลล์สืบพันธุ์ (ไข่และสเปิร์ม) ออกมาผสมกันในมวลน้ำ ซึ่งกลุ่มการวิจจัยฯ ได้นำหลักการดังกล่าวมาใช้ในการเพาะขยายพันธุ์ปะการังแบบอาศัยเพศ โดยเก็บเซลล์สืบพันธุ์ปะการังที่ถูกปล่อยออกมาตามธรรมชาติ แล้วนำไปปฏิสนธิโดยการผสมเทียมเพื่อเพาะฟักในระบบเพาะฟักปะการัง ซึ่งการนำเทคนิคใหม่มาใช้โดยการเก็บสเปิร์มโดยการแช่เยือกแข็งนั้น จะทำให้สามารถผสมพันธุ์ปะการังได้ปีละหลายครั้งเพิ่มขึ้น รวมทั้งเป็นการป้องกันการสูญพันธุ์ของปะการังอีกด้วย เนื่องจากในปัจจุบัน อุณหภูมิของโลกได้สูงขึ้น ทำให้ปะการังหลายชนิดไม่สามารถปล่อยเซลล์สืบพันธุ์และผสมกันตามธรรทมชาติเองได้ เนื่องจากสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม ดังนั้น การผสมเทียม รวมทั้งการนำเทคนิคการเก็บสเปิร์มโดยการแช่เยือกแข็งมาใช้ จะสามารถแก้ไขปัญหานี้ได้ โดยปกติอัตรารอดของปะการังที่มาจากการสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศตามธรรมชาติมีค่าประมาณ ร้อยละ 0.01 หรือต่ำกว่า ขณะที่ในการเพาะขยายพันธุ์ปะการังแบบอาศัยเพศด้วยวิธีการผสมเทียมดังกล่าว มีอัตรากาปฏิสนธิของปะการังสู.กว่าร้อยละ 98 และมีอัตรารอดขณะทำการอนุบาลในระบบเลี้ยงจนมีอายุประมาณ 2 ปี ที่ร้อยละ 40-50 ” ดร.สุชนา กล่าว

ด้าน ดร.วิรัลดา ภูตะคาม นักวิจัยอาวุโส ศูนย์โอมิกส์แห่งชาติ สำนักงานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) โดยศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยแลtนวัตกรรม (อว.) ได้ร่วมกับ ศูนย์วิจัยและพัฒนาทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งทะเล กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ศึกษาวิจัย “กระบวนการตอบสนองของปะการังต่อการเพิ่มอุณหภูมิของน้ำทะเลและการประเมินความหลากหลายทางพันธุกรรมของปะการังในน่านน้ำไทยเพื่อการอนุรักษ์และฟื้นฟูระบบนิเวศใต้ท้องทะเลลอย่างยั่งยืน”

ดร.วิรัลดา และคณะวิจัย มุ่งเน้นการนำเทคโนโลยีทางจีโนมิกส์และทรานสคิปโตมิกส์เข้ามาช่วยตอบโจทย์แนวปะการังฟอกขาวในอ่าวไทยและท้องทะเลอันดามัน อันเนื่องมาจากการเพิ่มอุณหภูมิของน้ำทะเล โดยใช้เทคโนโลยี Pacific Biosciences (PacBio) sequencing ซึ่งอ่านลำดับเบสได้ยาวและถูกต้องแม่นยำ ในการค้นหาข้อมูลลำดับเบส 16S rRNA และ internal transcribed spacer sequence (bacteria) วิธีนี้ดีกว่าการประเมินความหลากหลายทางพันธุกรรมแบบดั้งเดิมซึ่งเป็นวิธีที่ช้าให้ผลไม่ค่อยแม่นยำและซ้ำได้ยากอีกด้วย

ดร.วิรัลดา และคณะวิจัย เป็นกลุ่มนักวิจัยแรกๆ ของโลกที่เริ่มศึกษาบทบาทของจุลินทรีย์ที่อาศัยร่วมกับปะการังต่อการอยู่รอดของปะการังในช่วงที่อุณหภูมิของน้ำทะเลสูงขึ้น ข้อมูลความหลากหลายทางพันธุกรรมของปะการังและสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่กับปะการังสามารถใช้ประเมินโอกาสการอยู่รอดของปะการังแต่ละสปีชีส์ได้เมื่อสภาวะแวดล้อมเกิดการแปรปรวนในอนาคต นอกจากนี้ยังได้ศึกษาการเปลี่ยนแปลงการแสดงออกของยีนในปะการังเมื่ออุณหภูมิน้ำทะเลสูงขึ้น เพื้นค้นหาเครื่องหมายโมเลกุลแบบสนิปสำหรับใช้ในการคัดเลือกปะการังโคโลนีที่ทนต่อการเพิ่มอุณหภูมิของน้ำทะเล ซึ่งกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งสามารถนำไปใช้คัดเลือกปะการังโคโลนีที่ทนร้อน (ไม่แสดงอาการฟอกขาวหรือฟอกขาวน้อย) เพื่อทำการขยายกิ่งพันธุ์ปะการังก่อนทำการย้ายปลูกกลับทะเล ภายใต้โครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูแนวปะการังของกรมทรัพยากรและทะเลชายฝั่ง

ดร.ซี มาร์ก เอกิน ศูนย์วิจัยการประยุกต์ใช้ดาวเทียมในการสำรวจสถานภาพแนวปะการัง องค์การบริหารมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศแห่งชาติ (National Oceanic and Atmospheric Administration : NOAA) ได้กล่าวถึงสถานการณ์ปะการังว่า แนวปะการังเป็นพื้นที่ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงมาก ถึงแม้ปะการังจะครอบคลุมพื้นที่ใต้ทะเลแค่ประมาณ 1% ของพื้นที่ใต้ทะเลทั้งหมด แต่สิ่งมีชีวิตในทะเลมากกว่า 25% ใช้ประโยชน์จากปะการัง จากการศึกษาระหว่างค.ศ. 2014-2015 พบว่า เกิดปะการังฟอกขาวเป็นจำนวนมาก สาเหตุเกิดจากอุณหภูมิของน้ำทะเลที่สูงขึ้นอันเนื่องมาจากภาวะโลกร้อน อีกทั้งอุณหภูมิโลกที่สูงขึ้นยังเป็นสาเหตุของการเกิดโรคระบาดในปะการัง มีผลทำให้มีปะการังตายเพิ่มขึ้น และทำให้เกิดปะการังฟอกขาวถี่ขึ้นด้วย

ปรากฎการณ์ปะการังฟอกขาว คือ ภาวะที่ปะการังมีสีซีดขาวจางจนมองเห็นเป็นสีขาว ซึ่งเป็นผลมาจากการสูญเสียสาหร่าย Symbiodinium ซึ่งปะการังกับสาหร่ายจะอยู่ร่วมแบบพึ่งพากัน ปะการังจะเป็นที่อยุ่อาศัยที่ปลอดภัยของสาหร่าย ขณะเดียวกันสาหร่ายจะช่วยสังเคราะห์แสงสร้างอาหารและคาร์บอนให้แก่ปะการังรวมทั้งสร้างสีสันที่สวยงามให้ปะการังด้วย เมื่ออุณหภูมิสูงขึ้น สาหร่ายจะผลิตออกซิเจนในปริมาณมาก ซึ่งเป็นพิษต่อเนื้อเยื่อของปะการัง ปะการังจึงขับสาหร่ายออกจากเนื้อเยื่อเพื่อลดปริมาณออกซิเจน ปะการังจึงเหลือเพียงสีขาวของโครงสร้างหินปูนที่อยู่ภายใน จึงเป็นที่มาของ “ปะการังฟอกขาว” นั่นเอง

ดร.ซี มาร์ก เอกิน กล่าวต่อว่า จากการกำกับดูแลโปรแกรม Coral Reef Watch ซึ่งเป็นโปรแกรมกาติดตามระบบนิเวศของแนวปะการังผ่านดาวเทียม NOAA และการสังเกตการณ์อุณหภูมิน้ำทะเล พบว่า ปรากฎการณ์ปะการังฟอกขาวมีแนวโน้มรุนแรงขึ้น เกิดถี่มากขึ้น โดยเฉพาะในปี ค.ศ. 2016 เกิดปะการังฟอกขาวครั้งใหญ่ที่เกรตแบร์ริเออร์รีฟ (Great Barrier Reef) แนปะการังที่ใหญ่ที่สุดในโลก มีปะการังตายถึง 29%

“สำหรับประเทศไทยในปี ค.ศ. 2019 พบว่ามีปะการังฟอกขาวที่เกาะเต่า แต่โดยรวมอาจจะไม่รุนแรงเท่าปี 2016 กอปรกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้ความใส่ใจเรื่องเฝ้าระวังและการรักษ์สิ่งแวดล้อมในระดับดี เมื่อมีแนวโน้มจะเกิดปะการังฟอกขาว หน่วยงานที่รับผิดชอบจะสั่งปิดอ่าวทันที ซึ่งเป็นสิ่งที่ถูกต้อง” ดร.เอกิน กล่าวเสริม

อย่างไรก็ตาม การป้องกันเพื่อลดการฟอกขาวและคุ้มครองแนวปะการังอย่างจริงจังคือ 1.ลดภาวะโลกร้อน ลดปริมาณคาร์บอนไดออกไซค์ในอากาศ 2.ลดกิจกรรมที่ไปรบกวนแนวปะการัง เช่น การเปิดพื้นที่ดำน้ำดูปะการังเพื่อช่วยให้ปะการังฟื้นฟูตัวเอง 3.กระตุ้นจิตสำนักในการอนุรักษ์อย่างเข้มแข็งและจริงจัง

Source: นิตยสาร Green Network ฉบับที่ 94 กรกฎาคม-สิงหาคม 2562 คอลัมน์ GREEN Scoop โดย กองบรรณาธิการ