“อุตสาหกรรมเหมืองแร่” ถือเป็นอุตสาหกรรมพื้นฐานในการดำรงชีวิตของมนุษย์เช่นเดียวกัน และจัดเป็นวัตถุดิบสำคัญของอุตสาหกรรมต่อเนื่องอื่น ๆ จึงมีการขอสัมปทานเหมืองแร่จากผู้ประกอบการเกิดขึ้นในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ ซึ่งการขอประทานบัตรนั้นก็มีขั้นตอนที่สำคัญเพราะต้องเริ่มตั้งแต่การศึกษาที่ตั้งและสภาพภูมิประเทศ ลักษณะทางธรณีวิทยา ปริมาณสำรองแหล่งแร่ทางธรณีวิทยา ศึกษาเส้นทางการขนส่งแร่ การวางแผน และการออกแบบการทำเหมือง รวมไปถึงการแต่งแร่ และการปฏิบัติตามมาตรการสิ่งแวดล้อมที่ต้องรัดกุม อีกทั้งต้องศึกษาลงรายละเอียดไปถึงความเหมาะสมทางเศรษฐกิจของแหล่งแร่อีกด้วยเพื่อให้เกิดความคุ้มค่าและยั่งยืนในการทำเหมืองแร่แต่ละโครงการ

กรณีที่มีการใช้น้ำในการทำเหมืองแร่ก็มีความสำคัญเพราะจะต้องระบุแหล่งที่มาของน้ำ ปริมาณการใช้น้ำ และการรักษาคุณภาพในพื้นที่โครงการ ไม่ว่าจะเป็นการระบายน้ำ ทิศทางการไหลของน้ำ การกักเก็บน้ำ การปรับปรุงคุณภาพก่อนการระบายออกสู่แหล่งสาธารณะ เป็นต้น

“ธรรมชาติทรายแก้ว” เพื่อเศรษฐกิจฐานรากถึงมหภาค

วัลลภ การวิวัฒน์ กรรมการผู้จัดการ บริษัท ธรรมชาติทรายแก้ว จำกัด ในฐานะที่เป็นผู้ผลิตและจำหน่ายทรายแก้วคุณภาพดีให้กับลูกค้า กล่าวถึงขั้นตอนการขอสัมปทานเหมืองแร่ว่ามีขั้นตอนที่ยากขั้นแรกต้องทำประชาคมเพื่อให้คนในพื้นที่ให้ความเห็นชอบโครงการแม้นว่าพื้นที่แหล่งแร่ที่จะขอประทานบัตรเป็นพื้นที่กรรมสิทธิ์ก็ตาม ก่อนหน้านี้ตนได้ศึกษาทุกขั้นตอน เพราะมองถึงโอกาสระยะยาวในการนำเอาวัตถุดิบทรายแก้วมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดและยกระดับอุตสาหกรรมของประเทศสู่สากล

“จากการศึกษาวัตถุดิบทรายแก้วพบว่าสามารถนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อเนื่องในหลายอุตสาหกรรมนับเป็นโอกาสและความท้าทายที่จะดำเนินธุรกิจเหมืองแร่เพื่ออุตสาหกรรมอนาคต ไม่ว่าจะเป็นสู่อุตสาหกรรมแก้วใส อุตสาหกรรมกระจกรถยนต์และกระจกอาคาร อุตสาหกรรมเซรามิก อุตสาหกรรมหล่อโลหะ และอุตสาหกรรมเคมี ซึ่งทุกส่วนของทรายแก้วนั้น สามารถนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ได้ทั้งสิ้น” วัลลภ กล่าว

ทางเหมืองแร่ธรรมชาติทรายแก้วไม่ได้มองเพียงในเรื่องของประโยชน์ที่จะเกิดขึ้นในภาคอุตสาหกรรมระดับมหภาคเท่านั้น แต่ยังมองไปถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้นกับชุมชนระดับจุลภาคอีกด้วย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการสร้างงาน การสร้างสังคม การสนับสนุนกิจกรรมสาธารณะประโยชน์ต่างๆ ให้กับชุมชนและโรงเรียนใกล้เคียง รวมไปถึงการใส่ใจพนักงานภายในบริษัท และปลูกฝังเรื่องมาตรฐานต่าง ๆ ควบคู่กับการดูแลสิ่งแวดล้อมภายในเหมืองแร่ที่จะต้องไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อชุมชน

ใส่ใจทุกรายละเอียดของธุรกิจ

ด้านยุพา ควรหา เจ้าหน้าที่ฝ่ายบัญชี บริษัท ธรรมชาติทรายแก้ว เล่าว่า ตนเป็นคนในพื้นที่ทำงานที่บริษัทฯ มา 24 ปี ได้เห็นในทุกช่วงเวลาของบริษัทตั้งแต่ก่อตั้งจนถึงปัจจุบัน ที่ผ่านมาบริษัทให้การสนับสนุนและช่วยเหลือชุมชนรอบข้างในพื้นที่มาโดยตลอดทั้งวัด โรงเรียน โรงพยาบาล ผ่านกิจกรรมต่างๆ เช่น การให้ทุนการศึกษาแก่นักเรียนที่เรียนดี การจัดกองกฐิน ผ้าป่า บริจาคสิ่งของหรือเครื่องมือแพทย์ที่ยังขาดแคลน เป็นต้น บางกิจกรรมสำคัญต่างๆ บริษัทก็จะให้พนักงานไปร่วมด้วย

“ปกติธุรกิจเหมืองแร่จะมีการจัดตั้งกองทุนดูแลพื้นที่รอบเหมืองซึ่งเป็นข้อบังคับ โครงการของ กพร. เพื่อช่วยเหลือและสนับสนุนกิจกรรมต่างๆ ในพื้นที่โดยรอบ แต่ละปีชาวบ้านจะเสนอโครงการที่อยากพัฒนาเข้ามา ซึ่งก็ให้การสนับสนุนช่วยเหลือด้วยดีเสมอมาเช่น การทำถนนคอนกรีตเสริมเหล็ก เปลี่ยนสายไฟฟ้า ก่อสร้างสะพาน ขุดลอกร่องน้ำ ซึ่งแต่ละปีจะมีโครงการแตกต่างกันไป เพื่อพัฒนาชุมชนโดยรอบ” ยุพา กล่าว

นอกจากนี้สิ่งที่เหลือจากกระบวนการผลิตโดยเฉพาะดินดำ ก็สามารถนำไปใช้ประโยชน์แก่ชุมชนได้ เช่น ทำลานจอดรถให้กับโรงเรียน โดยเราจะขนดินไปแล้วก็ทำลานจอดรถให้ หรือชาวบ้านจะมีมาขอเพื่อเอาไปรองก้นหลุมเพื่อปลูกต้นไม้ก็สามารถขับรถมาขอรับได้เลย

เน้นทำธุรกิจ ให้อยู่ร่วมกับชุมชนอย่างยั่งยืน

ยุพา กล่าวว่า ตลอดระยะเวลาที่ทำงานมาที่นี่ไม่เคยมีข้อร้องเรียน การประท้วง หรือข้อพิพาทของบริษัทกับชุมชนโดยรอบ อาจด้วยพนักงานที่ทำงานที่นี่ส่วนใหญ่เป็นคนในพื้นที่และอยู่ในชุมชน ถ้ามีข้อแนะนำก็จะมาบอกกล่าวกัน อาจมีบ้างในช่วงแรกที่เริ่มทำธุรกิจที่มีเรื่องเสียงแต่เราก็ได้มีการปรับปรุงทันที เพื่อให้อยู่ร่วมกับชุมชนได้ เช่น เรื่องสุขภาพ จะมีกองทุนเฝ้าระวังสุขภาพ โดยจะจัดให้มีการตรวจสุขภาพของชาวบ้านที่อยู่บริเวณใกล้เคียง ชุมชนที่อยู่ใกล้เหมืองจะมีแค่ หมู่ที่ 1 ตำบลชากพง อำเภอแกลง จำนวนคนมีไม่มากนักการดูแลจึงทั่วถึงทุกหลังคาเรือน

การได้มาของมาตรฐาน ISO 9001 : 2015 แล ISO 14001 : 2015

สิ่งสำคัญที่จะช่วยการันตีถึงความใส่ใจต่อสิ่งแวดล้อม โดยคุณยุพากล่าวว่า การเริ่มที่จะขอมาตรฐาน ISO ทางบริษัทต้องเตรียมตัวเป็นปีกว่าจะให้เข้ามาตรวจรับรอง เริ่มตั้งแต่การจัดสถานที่ที่ต้องดูเรื่องฝุ่น เสียง อากาศ น้ำรอบพื้นที่การทำเหมือง การทำ 5ส ซึ่งเป็นพื้นฐานของการจะขอรับรองระบบมาตรฐาน การจัดเอกสารให้เป็นหมวดหมู่ ด้วยพนักงานที่นี่มีจำนวนน้อยประมาณ40คน เราต้องใช้ทรัพยากรที่มีจำนวนน้อยนี้ให้ดีที่สุด แต่ทั้งหมดเรามีที่ปรึกษาที่จะให้คำแนะนำเข้ามาทุกเดือน เราแก้ไขและปรับแนวทางให้ตรงตามระบบมาตรฐานกำหนดมากที่สุด ซึ่งก็ทำแบบนี้เกือบปีจึงได้ให้บริษัทที่ให้การรับรองมาตรฐานเข้ามาตรวจ ซึ่งตรวจครั้งแรกก็ได้รับการรับรองระบบมาตรฐานสากล

“ข้อดีของที่นี่คือการที่คนไม่เยอะทำให้สามารถจัดการการทำงานให้เป็นระบบได้ง่าย ทุกคนทำงานเหมือนพี่เหมือนน้องจริงๆ มีความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันเพราะเราอยู่กันมาตั้งแต่เริ่ม” ยุพา กล่าวทิ้งท้าย

1. 1. ศูนย์อบรมสัมมนาด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
   2. พิพิธภัณฑ์เหมืองแร่สังกะสีดอยผาแดง
   3. ศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพผู้สูงอายุ
   4. ศูนย์อนุรักษ์พันธุ์กล้วยไม้ป่าและพืชท้องถิ่น
   5. ศูนย์พัฒนาและส่งเสริมการใช้หญ้าแฝกเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ
   6. สถานที่ท่องเที่ยวเชิงนิเวศและแหล่งนันทนาการ

โดยมีกรมป่าไม้เป็นผู้ดำเนินการหลัก และมีสำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (สำนักงาน กปร.) เป็นผู้ประสานงานระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การดำเนินงานบรรลุวัตถุประสงค์ต่อไป

ต่อมาสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้ทรงมีแนวพระราชดำริให้ดำเนินการจัดสร้างสวนพฤกษศาสตร์ในโครงการส่งเสริมการเรียนรู้เพื่อการอนุรักษ์และฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดตาก ซึ่งทรงมีพระราชปณิธานแน่วแน่ในการที่จะสนับสนุนงานด้านพฤกษศาสตร์ การอนุรักษ์ และงานด้านสวนพฤกษศาสตร์ ได้ทรงมุ่งหวังที่จะให้สวนพฤกษศาสตร์ผาแดงมีลักษณะเช่นเดียวกับ สวนพฤกษศาสตร์ Eden Project สหราชอาณาจักร ซึ่งได้พัฒนาขึ้นอย่างสวยงามจากพื้นที่ที่ผ่านการทำเหมืองมาแล้วเช่นเดียวกับเหมืองผาแดง เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้ทางธรรมชาติ เป็นสถานที่รวบรวมพันธุ์ไม้ของผืนป่าตะวันตกของประเทศไทย ส่งเสริมการมีส่วนร่วมและสร้างรายได้ให้กับชุมชนที่อยู่โดยรอบโครงการ

ซึ่งการจัดแสดงนิทรรศการในครั้งนี้ จะแสดงให้เห็นถึงความก้าวหน้าของการดำเนินงานสนองแนวพระราชดำริในการจัดสร้างสวนพฤกษศาสตร์ในพื้นที่โครงการฯ ซึ่งกรมป่าไม้ ได้ร่วมกับ ดร.วีระชัย ณ นคร ที่ปรึกษา และคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ดำเนินการจัดทำกรอบแนวคิดและออกแบบผังการจัดสร้างสวนพฤกษศาสตร์ โดยจำแนกการดำเนินงานแบ่งพื้นที่ต่างๆ จำนวน 5 ลักษณะพื้นที่ รวมทั้งสิ้น 970 ไร่ แบ่งเป็น

Zone A พื้นที่ก่อสร้างสระมรกตและป่าดึกดำบรรพ์ เนื้อที่ 200 ไร่
Zone B พื้นที่ก่อสร้างน้ำตก จำนวน 100 ไร่
Zone C พื้นที่ก่อสร้างกลุ่มอาคารเรือนกระจก จำนวน 200 ไร่
Zone D พื้นที่สำหรับการฟื้นฟูป่า จำนวน 300 ไร่
Zone E พื้นที่ก่อสร้างอ่างเก็บน้ำผาแดง จำนวน 170 ไร่

สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้เสด็จพระราชดำเนินปฏิบัติพระราชกรณียกิจในพื้นที่จังหวัดตาก เมื่อวันที่ 18 ธันวาคม 2561 โดยการนี้ เลขาธิการคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ พร้อมด้วยอธิบดีกรมป่าไม้ และ ดร.วีระชัย ณ นคร ที่ปรึกษา ถวายรายงานความก้าวหน้าการจัดสร้างสวนพฤกษศาสตร์ในโครงการส่งเสริมการเรียนรู้เพื่อการอนุรักษ์และฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดตาก และทรงทอดพระเนตรผังการออกแบบการจัดสร้างสวนพฤกษศาสตร์ ทรงมีพระราชดำริเห็นชอบในเบื้องต้นแล้ว

และระหว่างวันที่ 31 มกราคม ถึงวันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2562 ผู้บริหาร Eden Project ได้เดินทางมาเยี่ยมชมและให้คำแนะนำการจัดสร้างEden Projectในพื้นที่โครงการส่งเสริมการเรียนรู้เพื่อการอนุรักษ์และฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดตาก ตามคำเชิญของกรมป่าไม้แล้ว และผู้บริหาร Eden Project ได้จัดทำรายงานข้อเสนอแนะในการจัดสร้างสวนพฤกษศาสตร์ผาแดง จังหวัดตาก ซึ่งคณะอนุกรรมการจัดสร้างสวนพฤกษศาสตร์ฯ จะได้ดำเนินการปรับปรุงผังการจัดสร้างสวนพฤกษศาสตร์ ตามข้อเสนอแนะของผู้บริหาร Eden Project แล้วจะได้นำขึ้นทูลเกล้าถวาย สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เพื่อทรงโปรดมีพระราชวินิจฉัยต่อไป

Source: สำนักงานโครงการพระราชดำริและกิจการพิเศษ กรมป่าไม้