เพื่อร่วมแก้ไขความท้าทายที่เกิดขึ้น ศาสตราจารย์ ดร.ชูกิจ ลิมปิจำนงค์ ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) เปิดเผยว่า ในช่วงปี 2569-2570 มี 10 เทคโนโลยีที่น่าจับตามอง โดยครอบคลุม 4 กลุ่ม ได้แก่ ดิจิทัล ชีวภาพ วัสดุศาสตร์ พลังงานและสิ่งแวดล้อม พร้อมประเด็นที่ต้องติดตามทั้งการนำไปใช้งานและโอกาสของประเทศไทย ดังนี้

กลุ่มเทคโนโลยีดิจิทัล

1. เอไอเลียนแบบสมอง (Neuromorphic AI) ประมวลผลเร็วขึ้น ตอบสนองเรียลไทม์ ใช้พลังงานต่ำมาก

ความต้องการใช้ AI ในอุปกรณ์พกพาและหุ่นยนต์กำลังผลักดันการพัฒนา“เอไอเลียนแบบสมอง” ซึ่งออกแบบวงจรและการส่งสัญญาณให้คล้ายการทำงานของเซลล์ประสาท จุดเด่น คือ ประหยัดไฟมากกว่าและทำงานรวดเร็วกว่า AI ทั่วไป 10–100 เท่า สามารถเรียนรู้และประมวลผลจบในตัวเครื่อง จึงไม่เสียเวลาและพลังงานส่งขึ้นคลาวด์ เหมาะกับเซนเซอร์ IoT และ Smart City ที่ต้องทำงานต่อเนื่อง รวมถึงหุ่นยนต์และยานยนต์ไร้คนขับที่ต้องตอบสนองทันที ซึ่งเทคโนโลยีนี้เริ่มเข้าสู่การใช้งานเชิงพาณิชย์แล้ว คาดว่าจะเห็นการประยุกต์ใช้เป็นรูปธรรมในช่วง 1–5 ปีข้างหน้า

2. ควอนตัมเซนซิง (Quantum Sensing) สำรวจน้ำใต้ดิน ตรวจสภาพพืชได้ละเอียดขึ้น

สภาพอากาศที่แปรปรวนทำให้การวางแผนเพาะปลูกยากขึ้น “ควอนตัมเซนซิง” จึงเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้เกษตรกรรู้สภาพดิน น้ำ และพืชได้ละเอียดกว่าเดิมถึงระดับโมเลกุล ด้วยเซนเซอร์ความไวสูงที่อาศัยคุณสมบัติทางควอนตัม มีแนวทางใช้งานตั้งแต่สำรวจน้ำบาดาลและโพรงใต้ดินโดยไม่ต้องเจาะ ไปจนถึงตรวจความเครียดของพืชและสารปนเปื้อน เพื่อช่วยจัดการน้ำและปุ๋ยให้แม่นยำขึ้น สำหรับไทยมีโอกาสนำเซนเซอร์มาทำงานร่วมกับระบบวิเคราะห์ข้อมูลสำหรับภาคเกษตร น้ำ และสิ่งแวดล้อม โดยมีงานวิจัยเซนเซอร์ขนาดจิ๋วและซูเปอร์คอมพิวเตอร์ “ลันตา” ของ สวทช. เป็นฐานสนับสนุน

3. โฟโทนิกส์ (Photonics) ใช้แสงรับส่งข้อมูล รองรับการเติบโตของ AI

การเติบโตของ AI มาพร้อมข้อมูลมหาศาลที่ต้องรับส่งและประมวลผล“โฟโทนิกส์” หรือเทคโนโลยีแสงจึงมีบทบาทมากขึ้น โดยเฉพาะ Silicon Photonics ซึ่งมีอัตราการเติบโตของตลาดสูงถึง 25% ต่อปี ควบคู่กับเทคโนโลยี Co-Packaged Optics (CPO) ที่ช่วยลดการใช้พลังงานของระบบเชื่อมต่อข้อมูลภายในศูนย์ข้อมูลได้ 50–60%

นอกจากนี้ โฟโทนิกส์ยังเป็นรากฐานสำคัญสู่ Quantum Photonics ซึ่งจะเข้ามาเผยให้เห็นถึงสิ่งที่เครื่องมือทั่วไปมองไม่เห็น นำไปสู่การตัดสินใจที่แม่นยำและรวดเร็วยิ่งขึ้นในระดับโมเลกุล ซึ่งไทยมีโอกาสต่อยอดจากฐานอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ โดยเฉพาะการบรรจุภัณฑ์ชิปแสงและผลิตโมดูลส่งสัญญาณความเร็วสูง ภายใต้ยุทธศาสตร์ “สยามซิลิกา (Siam Silica)” ทั้งนี้ สวทช. สนับสนุนได้ทั้งการออกแบบวงจรรวมโฟโทนิกส์ (Photonic Integrated Circuit (PIC)และการจำลองระบบที่ซับซ้อนด้วยซูเปอร์คอมพิวเตอร์ “ลันตา”

กลุ่มเทคโนโลยีชีวภาพ

4. ปุ๋ยชีวภัณฑ์เพื่อการเกษตรในอนาคต (BOOST) ใช้จุลินทรีย์ลดการพึ่งพาปุ๋ยเคมี

ไทยนำเข้าปุ๋ยเคมีมากกว่า 94,000 ล้านบาทต่อปี ความผันผวนของราคาจึงกระทบต้นทุนเกษตรกรโดยตรง เทคโนโลยี BOOST จึงเป็นทางเลือกหนึ่งโดยการนำจุลินทรีย์ที่ส่งเสริมการเติบโตของพืชมาใช้เพื่อทดแทนและลดการใช้ปุ๋ยเคมี ทั้งช่วยผลิตฮอร์โมนพืช ละลายธาตุอาหาร ปรับโครงสร้างดิน สามารถพัฒนาสูตรที่เหมาะกับสภาพแวดล้อมแต่ละพื้นที่ได้

แม้เทคโนโลยีนี้ยังอยู่ระหว่างวิจัย พัฒนา แต่ความต้องการสินค้าเกษตรปลอดภัยและมาตรการสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดขึ้นทำให้คาดว่าตลาดปุ๋ยชีวภาพในเอเชียแปซิฟิกจะเติบโตเฉลี่ย 10–15% ต่อปี ซึ่งหากเทคโนโลยีนี้เข้ามาทดแทนปุ๋ยเคมีได้ร้อยละ 10 จะประหยัดเงินประเทศได้ถึง 10,000 ล้านบาท โดย ไบโอเทค สวทช. มีบทบาทในการพัฒนาเทคโนโลยี BOOST ทั้งด้านบุคลากรวิจัยและโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ คือ ธนาคารทรัพยากรชีวภาพแห่งชาติเป็นแหล่งจุลินทรีย์สายพันธุ์ไทย พร้อมความร่วมมือถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่ชุมชนและเอกชน

5. นวัตกรรม “หน้ากากชีวภาพ” แห่งอนาคต (PRMP) ออกแบบจุลินทรีย์ช่วยปกป้องทางเดินหายใจ

การป้องกันผลกระทบจากฝุ่น PM2.5 อาจมีแนวทางใหม่จากการใช้จุลินทรีย์ในโพรงจมูก ในลักษณะ “หน้ากากชีวภาพ” ด้วยเทคโนโลยี PRMP ที่อาศัยแนวคิดชีววิทยาสังเคราะห์ ใช้สเปรย์พ่นจมูกที่มีแบคทีเรียคัดสรรและสารอาหารจำเพาะซึ่งจะสร้างเยื่อเมือกช่วยดักจับฝุ่นและโลหะหนักปกป้องเซลล์เยื่อบุทางเดินหายใจ พร้อมสร้างสารต้านอนุมูลอิสระและลดการอักเสบ ทันทีที่หยุดพ่นสเปรย์แบคทีเรียจะตายและถูกขับออกจากร่างกายตามกลไกธรรมชาติ สำหรับประเทศไทย คลังจุลินทรีย์ระดับชาติ คลังข้อมูลจีโนม และความเชี่ยวชาญด้านชีววิทยาสังเคราะห์ของ สวทช. เป็นฐานสำคัญในการพัฒนาแนวคิดนี้ให้เกิดขึ้นจริงต่อไป

6. “เซลล์บำบัดข้ามสายพันธุ์” ชาร์จพลังงานชีวิตด้วยกลไกพืช (CSBT)

ความเสื่อมของร่างกายมนุษย์และโรคเรื้อรังหลายชนิดมีจุดกำเนิดร่วมกันที่ระดับเซลล์ ภาวะคล้าย “แบตเตอรี่เสื่อม” เมื่อแหล่งผลิตพลังงานของเซลล์ถดถอยลง ส่งผลให้เกิดความเครียดจากอนุมูลอิสระและระดับพลังงาน (ATP) ลดต่ำลงจนเซลล์ตายในที่สุด จึงเกิดแนวคิดใหม่ทางการแพทย์ที่เปรียบเสมือนการสร้าง Power Bank ให้แก่เซลล์มนุษย์ คือ เทคโนโลยี CSBT โดยหยิบยืมกลไกสังเคราะห์แสงของพืชมาช่วย “ชาร์จพลังงาน” ให้เซลล์ที่เสื่อมสภาพ ด้วยการนำหน่วยสังเคราะห์แสงขนาดนาโนจากพืชเข้าสู่เนื้อเยื่อที่เสื่อม แล้วกระตุ้นด้วยแสงให้ผลิตสารที่เข้าไปกอบกู้พลังงานของเซลล์ จึงมีศักยภาพในการพลิกโฉมการรักษาโรคที่เกิดจากความเสื่อมได้ทั้งหมด ตั้งแต่โรคระบบประสาท โรคข้อเข่าเสื่อม การฟื้นฟูกล้ามเนื้อหัวใจ เวชศาสตร์ชะลอวัย ไปจนถึงการยืดอายุอวัยวะเพื่อรอการปลูกถ่าย

7. รีโปรแกรมเซลล์เพื่อย้อนกลับความแก่ชรา (Partial Reprogramming)

“ความแก่ชรา” เป็นหนึ่งในข้อจำกัดพื้นฐานที่สุดของสิ่งมีชีวิต กำลังเริ่มถูก disrupt ด้วย Partial Reprogramming  เทคโนโลยีนี้ไม่ได้มีเป้าหมายเพียง“ชะลอวัย” แต่ต้องการ “ย้อนกลับความแก่” ของเซลล์ ให้กลับมาทำงานใกล้เคียงวัยหนุ่มสาวอีกครั้ง โดยรีเซตโปรแกรมความแก่ของเซลล์บางส่วน เลียนแบบกระบวนการฟื้นฟูตามธรรมชาติที่เกิดขึ้นในระยะตัวอ่อน ทำให้เซลล์อ่อนเยาว์ขึ้น โดยยังคงหน้าที่เดิมไว้

เทคโนโลยีนี้มีแนวโน้มเริ่มจากการฟื้นฟูเฉพาะอวัยวะ ก่อนขยายไปสู่การฟื้นฟูหลายอวัยวะหรือทั้งร่างกายในอนาคต สำหรับประเทศไทย เทคโนโลยีนี้อาจเป็นโอกาสสำคัญในการสร้างอุตสาหกรรม Longevity Biotechnology ของประเทศภายใน 5 ปี ผ่านจุดแข็งด้านนาโนเทคโนโลยี ระบบนำส่งยีน, ระบบทดสอบด้าน Longevity, และการพัฒนาสารออกฤทธิ์จากสมุนไพรไทยที่สามารถเลียนแบบ Partial reprogramming บางส่วนได้ เพื่อต่อยอดสู่นวัตกรรมภายใต้ Longevity Economy

กลุ่มเทคโนโลยีวัสดุศาสตร์

8. การพิมพ์สามมิติแบบปริมาตร (VAM) ขึ้นรูปทั้งชิ้นด้วยแสง ลดเวลารออุปกรณ์เฉพาะบุคคล

เฝือกสบฟันหรือพิมพ์หูที่ต้องรอหลายวัน อาจผลิตได้ระหว่างมาพบแพทย์ด้วย “การพิมพ์สามมิติแบบปริมาตร” เทคโนโลยีนี้ฉายแสงเข้าไปในเรซินไวแสงให้ขึ้นรูปพร้อมกันทั้งชิ้น ใช้เวลาหลักวินาทีจนถึงไม่กี่นาที และช่วยลดปัญหารอยต่อจากการพิมพ์ทีละชั้น ปัจจุบัน VAM เริ่มออกสู่ตลาดและใช้งานในสถาบันวิจัยชั้นนำทั่วโลก คาดว่าภายในปี ค.ศ. 2026-2028 จะเห็นการใช้งานอย่างแพร่หลายตามโรงพยาบาลและโรงงานผลิตชิ้นส่วนความแม่นยำสูง ต่อยอดสู่อุปกรณ์การแพทย์เฉพาะบุคคล

การผลิตเลนส์ความละเอียดสูง และชิปวิเคราะห์สารเคมี สำหรับประเทศไทย VAM อาจเป็นฟันเฟืองสำคัญที่จะเปลี่ยนบทบาทของประเทศ จาก “ผู้ซื้อ” เป็น “ผู้สร้าง” นวัตกรรม ช่วยยกระดับอุตสาหกรรมการผลิตเครื่องมือแพทย์ไทย โดย สวทช. มีบทบาทด้านการพัฒนาเรซินเกรดทางการแพทย์และหมึกชีวภาพ ควบคู่กับการเตรียมความพร้อมด้านการขึ้นทะเบียนเครื่องมือแพทย์และความร่วมมือกับโรงพยาบาลเพื่อผลักดันเทคโนโลยีนี้

กลุ่มเทคโนโลยีพลังงานและสิ่งแวดล้อม

9. คอนกรีตจากการใช้ประโยชน์ CO2 ที่ดักจับได้ (CMC) เปลี่ยนก๊าซเรือนกระจกเป็นส่วนผสมวัสดุก่อสร้าง

มาตรการสิ่งแวดล้อมได้กลายเป็นกติกาใหม่ทำให้อุตสาหกรรมต้องปรับตัวเพื่อลดคาร์บอนฟุตพรินต์ ซึ่งอุตสาหกรรมซีเมนต์ไทยมีสัดส่วนการปล่อย CO2 สูงถึง 51% ของภาคการผลิตในประเทศ เทคโนโลยี CO2-Mineralized Concrete (CMC) จึงเข้ามามีบทบาทสำคัญ โดยนำ CO2 ที่ดักจับได้มาใช้ในกระบวนการผลิตคอนกรีต ซึ่งในบางกระบวนการช่วยให้เนื้อคอนกรีตแน่นและแข็งแรงขึ้น และในบางสูตรยังสามารถลดการใช้ปูนซีเมนต์ได้ จึงมีส่วนช่วยลดการปล่อย CO2 ตั้งแต่ขั้นตอนการผลิตวัสดุก่อสร้าง

ปัจจุบัน CMC เริ่มใช้งานในอุตสาหกรรมแล้วทั้งการฉีด CO2ระหว่างผสมและการบ่มคอนกรีตด้วย CO2 ซึ่งลดคาร์บอนฟุตพรินต์ได้ 20-50% สำหรับประเทศไทยมีศักยภาพสูงในการพัฒนาเทคโนโลยีนี้ เนื่องจากมีฐานอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ขนาดใหญ่รองรับ พร้อมงานวิจัยของ สวทช. ด้านการใช้ประโยชน์คาร์บอนและของเสียอุตสาหกรรม แม้การขยายการใช้งานยังมีข้อจำกัดด้านต้นทุนและโครงสร้างพื้นฐานก็ตาม แต่ต้องเตรียมความพร้อมไว้ตั้งแต่วันนี้

10. เครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์แบบโมดูลาร์ขนาดเล็ก (SMR) ทางเลือกพลังงานคาร์บอนต่ำที่จ่ายได้ต่อเนื่อง

การลดคาร์บอนในภาคอุตสาหกรรมต้องทำควบคู่กับการจัดหาพลังงานให้เพียงพอและต่อเนื่อง SMR จึงเป็นทางเลือกที่หลายประเทศกำลังพัฒนา โดยจุดเด่นคือการผลิตชิ้นส่วนเป็นโมดูลจากโรงงานแล้วนำมาประกอบหน้างาน ซึ่งช่วยลดเวลาก่อสร้างและต้นทุนในระยะยาว พร้อมออกแบบระบบความปลอดภัยเชิงรับทำให้ควบคุมเหตุฉุกเฉินได้ง่ายกว่าโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดใหญ่

นอกจากนี้ SMR ยังสามารถนำความร้อนทิ้งมาใช้ประโยชน์ในอุตสาหกรรมและกระบวนการผลิตน้ำจืดได้อีกด้วย สำหรับไทย กฟผ. บรรจุเทคโนโลยีนี้ไว้ในแผนวิสาหกิจ 5 ปี ขณะที่ สวทช. ร่วมกับหน่วยงานภาครัฐ เอกชน และมหาวิทยาลัย ศึกษาทั้งความพร้อมของเทคโนโลยี การรับรู้ของประชาชน และการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้เสีย

“เทคโนโลยีทั้ง 10 เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นถึงแรงขับเคลื่อนของเทคโนโลยีหลายกลุ่มที่ผูกพันกันอย่างลึกซึ้งกับการแก้ไขปัญหาใหญ่ของโลกและช่วยแก้ปัญหาบางอย่างของมนุษย์ ในจำนวนนี้แม้ว่าบางเรื่องอาจจะฟังดูเหลือเชื่อ แต่ล้วนเป็นเทรนด์ใหม่ที่มาแรง และเชื่อว่าจะส่งผลกระทบในเร็ววัน ที่สำคัญคือหลายเทคโนโลยีในจำนวนนี้ประเทศไทยและนักวิจัยไทยมีศักยภาพจะเข้าไปอยู่ในระดับแนวหน้าของโลกได้ด้วยเช่นกัน” ศ.ดร.ชูกิจ กล่าวทิ้งท้าย