อรรถพล ฤกษ์พิบูลย์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน เปิดเผยว่า  ประเทศไทยกำลังเผชิญความท้าทายครั้งใหญ่จากทั้งความไม่มั่นคงทางพลังงาน ภัยคุกคามไซเบอร์ และแรงกดดันในการเร่งเป้าหมาย Net Zero ให้เร็วขึ้น 15 ปี จากปี 2065 เป็นปี 2050 กระทรวงพลังงานจึงผลักดันนโยบาย Quick Big Win เพื่อเร่งพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงาน สร้างความมั่นคงระยะยาว รองรับความต้องการไฟฟ้าสะอาดที่เพิ่มขึ้น ซึ่งคาดว่าจะนำไปสู่การลงทุนรวมกว่า 1 ล้านล้านบาท ช่วยสร้างงานกว่า 30,000 ตำแหน่ง และลดการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ได้มากถึง 10 ล้านตันต่อปี

เดินหน้าขยายการเข้าถึง “โซลาร์เพื่อประชาชน” กำลังผลิต 1,500 เมกะวัตต์

รัฐบาลได้เดินหน้าขยายการเข้าถึงพลังงานสะอาดให้ครอบคลุมทุกภาคส่วน ตั้งแต่ชุมชน เกษตรกร ไปจนถึงหน่วยงานรัฐ ผ่าน 6 โครงการสำคัญ เช่น โครงการโซลาร์ฟาร์มชุมชนกำลังผลิต 1,500 เมกะวัตต์ ที่จะกระตุ้นเศรษฐกิจ 30,000 ล้านบาท และลดการปล่อยคาร์บอน 0.919 ล้านตันต่อปี รวมถึงโครงการโซลาร์สูบน้ำเพื่อการเกษตร 250 ระบบที่ช่วยลดต้นทุนเกษตรกร เพิ่มผลผลิตต่อไร่ และสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจกว่า 400 ล้านบาทต่อปี

ขณะเดียวกัน หน่วยงานรัฐจะได้รับประโยชน์จากโครงการโซลาร์ภาครัฐที่ช่วยประหยัดค่าสาธารณูปโภคได้ถึง 9,000 ล้านบาทต่อปี ส่วนภาคครัวเรือน รัฐออกมาตรการลดหย่อนภาษีสูงสุด 200,000 บาท เพื่อจูงใจการติดตั้งโซลาร์รูฟ ตั้งเป้า 90,000 หลังคาเรือน คิดเป็นเงินลงทุนกว่า 20,000 ล้านบาททั่วประเทศ นอกจากนี้ยังมีโครงการโซลาร์ลอยน้ำบนเขื่อนหลักของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.)  รวมกำลังผลิต 1,638 เมกะวัตต์ ช่วยลดต้นทุนไฟฟ้า เกิดการจ้างงานกว่า 5,000 ตำแหน่ง และลดการปล่อยคาร์บอนได้กว่า 8.24 แสนตันต่อปี

ผลักดัน “Direct PPA” พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานพลังงานรองรับภาคอุตสาหกรรม

อรรถพล  กล่าวว่า กระทรวงพลังงานพร้อมเปิดทางให้ผู้ใช้ไฟฟ้ารายใหญ่ โดยเฉพาะดาต้าเซ็นเตอร์ เข้าถึงไฟฟ้าสะอาดผ่าน “Direct PPA 2,000 เมกะวัตต์” หรือสัญญาซื้อขายไฟฟ้าสะอาดโดยตรงผ่านระบบโครงข่ายไฟฟ้า ซึ่งจะดึงดูดการลงทุนมากกว่า 60,000 ล้านบาท และลดการปล่อยคาร์บอนได้กว่า 1.66 ล้านตันต่อปี นอกจากนี้ยังเร่งพัฒนาระบบส่ง–จำหน่ายไฟฟ้าในพื้นที่เขตเศรษฐกิจภาคตะวันออก (EEC)  เพื่อรองรับความต้องการไฟฟ้า 3,800 เมกะวัตต์ มูลค่าการลงทุนกว่า 580,000 ล้านบาท โดยข้อมูลของสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน  (BOI) ระบุว่า ขณะนี้มีโครงการดาต้าเซ็นเตอร์ ที่ยื่นขอรับการส่งเสริมแล้วกว่า 30–40 แห่ง สะท้อนศักยภาพการเติบโตของอุตสาหกรรมไฟฟ้าเขียวในภูมิภาค

เร่งทำ PDP ใหม่ ดันไฮโดรเจน–SMR–CCS ปูทางอุตสาหกรรมพลังงานอนาคตสู่ Net Zero 2050

รัฐบาลได้จัดตั้งคณะกรรมการจัดทำแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP) ฉบับใหม่ภายใน 3 เดือน เพื่อกำหนดทิศทางพลังงานไทยจนถึงปี 2050 โดยแผนใหม่นี้จะบูรณาการเทคโนโลยีสมัยใหม่ เช่น ไฮโดรเจน โรงไฟฟ้าขนาดเล็กแบบโมดูลาร์ (SMR) และระบบดักจับและกักเก็บคาร์บอน (CCS) ซึ่งมีเป้าหมายกักเก็บคาร์บอนรวม 11 ล้านตันต่อปี จากแหล่งอาทิตย์และอ่าวไทยตอนบน และคาดว่าจะกระตุ้นการลงทุนกว่า 540,000 ล้านบาท พร้อมสร้างงานกว่า 11,000 ตำแหน่ง หากพื้นที่กักเก็บมีศักยภาพจริง ไทยจะมีโอกาสพัฒนาอุตสาหกรรมคาร์บอนเครดิตและ CCS ระดับภูมิภาคในอนาคต

พลังงานไทยต้องหาสมดุลใหม่ รับมือความมั่นคง–กรีน–ต้นทุนที่สวนทางกัน

ดร.ประเสริฐ สินสุขประเสริฐ ปลัดกระทรวงพลังงาน กล่าวว่า ทางเลือกด้านพลังงานที่ประเทศไทยมีอยู่ในปัจจุบัน ยังไม่สามารถตอบโจทย์  3 ด้านได้ครบถ้วนในเวลาเดียวกัน ทั้งด้านความมั่นคงของระบบไฟฟ้า ความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และต้นทุนพลังงานที่ประชาชนและภาคธุรกิจรับได้ หากเลือกเชื้อเพลิงหรือเทคโนโลยีที่เน้นความมั่นคง ก็อาจไม่ตอบโจทย์ด้านสิ่งแวดล้อม แต่ถ้าเน้นพลังงานสีเขียวมาก ต้นทุนอาจสูงและกระทบต่อความมั่นคงของระบบ

ขณะที่การพยายามตอบโจทย์ทั้งความมั่นคงและความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมพร้อมกัน ก็มักนำไปสู่ต้นทุนค่าไฟที่สูงขึ้นจากการลงทุนในเทคโนโลยีใหม่ เช่น โซลาร์เซลล์  ไฮโดรเจน และระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่ ทำให้ในทางปฏิบัติ ไทยจำเป็นต้อง “หาจุดสมดุล” ระหว่างทั้ง 3 ระบบไฟฟ้า ไทยจึงต้องพัฒนาขีดความสามารถในการบูรณาการพลังงานหมุนเวียนเข้ากับโครงข่ายหลักอย่างรอบคอบ ควบคู่กับการลงทุนในแหล่งสำรองและโครงสร้างพื้นฐานที่ช่วย “อุ้ม” ความผันผวนของพลังงานทดแทนไม่ให้กระทบปลายทาง ทั้งแบตเตอรี่ ระบบกักเก็บพลังงานในรูปแบบต่าง ๆ ไปจนถึงโครงสร้างระบบที่สามารถดึงไฟจากแหล่งหนึ่งไปทดแทนอีกแหล่งได้อย่างทันท่วงที

“ท่ามกลางแรงกดดันจากเงื่อนไขการค้าและการลงทุนระดับโลกที่ผูกกับเป้าหมาย Net Zero ปี 2050 ขณะที่ไทยเองปล่อยก๊าซเรือนกระจกปีละราว 350–360 ล้านตัน โดยภาคพลังงานคิดเป็นราว 70% หรือประมาณ 250–260 ล้านตัน หากต้องเร่งเป้าไปสู่ Net Zero ในปี 2050 ประเทศไทยจะต้องลดการปล่อยลงเหลือเพียงประมาณ 80 ล้านตัน และอาศัยมาตรการชดเชย ทั้งการเพิ่มพื้นที่ป่าและเทคโนโลยีดักจับและกักเก็บคาร์บอน (CCS) มาช่วย ซึ่งถือเป็นความท้าทายครั้งใหญ่ที่ทำให้ทุกเครื่องมือด้านพลังงาน ตั้งแต่การเพิ่มสัดส่วนพลังงานหมุนเวียน CCS ไปจนถึงไฮโดรเจน ต้องถูกนำมาใช้พร้อมกัน ภายใต้กรอบคิดเดียวกันคือ “รักษาสมดุล” ระหว่างความมั่นคง ความเขียว และราคาที่สังคมรับได้”  ปลัดกระทรวงพลังงาน กล่าว

“SMR” ตัวแปรใหม่ในแผน PDP ไทย

ในแผน PDP ฉบับก่อน มีการบรรจุกำลังผลิตจากนิวเคลียร์ไว้ราว 600 เมกะวัตต์ แต่หากไทยตั้งเป้าไปสู่ Net Zero 2050 ก็แทบหลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องเพิ่มสัดส่วนนี้ขึ้นในแผน PDP ฉบับใหม่ เพราะพลังงานหมุนเวียนเพียงอย่างเดียวอาจไม่สามารถรองรับความต้องการใช้ไฟฟ้าได้ตลอด 24 ชั่วโมง โดยไม่ต้องพึ่งแบตเตอรี่ราคาแพงหรือระบบเสริมความมั่นคงอื่นๆ ดังนั้น รูปแบบพลังงานในอนาคตอาจต้องผสมผสานระหว่างพลังงานหมุนเวียนและ SMR เพื่อให้ตอบโจทย์ทั้งความมั่นคง ราคาเข้าถึงได้ และการลดคาร์บอน

อย่างไรก็ตาม เส้นทางนี้ยังต้องใช้เวลาอีกหลายปี โดยเฉพาะช่วง 5ปีแรกที่จะเน้นวางกติกา สร้างมาตรฐาน เตรียมบุคลากร และพิจารณาโครงสร้างองค์กรกำกับดูแล เมื่อระบบพร้อมแล้ว การสร้างโครงการต้นแบบแห่งแรกจะเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ เพราะหากต้นแบบสำเร็จ โครงการใหม่ๆ ไม่ว่าจะตั้งในนิคมอุตสาหกรรม เมืองใหญ่ หรือพื้นที่ที่ขาดความมั่นคงด้านพลังงานก็สามารถเกิดขึ้นได้ในอนาคต โดยไม่จำเป็นต้องอยู่ใกล้แหล่งน้ำหรือทะเลเหมือนโรงไฟฟ้ารุ่นเก่า

PDP ใหม่เดินหน้า เปิดกว้างผู้เชี่ยวชาญ–เอกชน รับคลื่นโซลาร์เซลล์และผู้ผลิตไฟฟ้าใช้เอง

วัฒนพงษ์ คุโรวาท ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) กล่าวว่า ความคืบหน้าการจัดทำแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP) ฉบับใหม่คาดว่าจะแล้วเสร็จในปี 2569 นับเป็นกระบวนการที่ยาวและซับซ้อนกว่าที่ผ่านมา ซึ่งการทบทวนรอบนี้ต้องเปิดกว้างมากขึ้น โดยในการประชุมอนุกรรมการจัดทำแผน PDP ครั้งแรกอย่างเป็นทางการเมื่อวานนี้ มีการปรับโครงสร้างคณะทำงานให้น่าสนใจยิ่งขึ้น จากเดิมที่ภาครัฐเป็นหลัก มาเป็นรูปแบบที่ดึงผู้ทรงคุณวุฒิภายนอก ภาคเอกชน ผู้ผลิตไฟฟ้า และตัวแทนองค์กรธุรกิจ เข้ามานั่งเป็นประธานและรองประธาน ซึ่งถูกมองว่าเป็นก้าวสำคัญในการเพิ่มความโปร่งใสและสร้าง “จุดร่วม” ทางนโยบาย ก่อนเสนอแผนต่อคณะกรรมการระดับชาติภายใต้นโยบายเร่งรัดของรัฐมนตรีพลังงาน ที่กำหนดกรอบทำงานเพียง 3 เดือน ทั้งในส่วนการปรับประมาณการความต้องการใช้ไฟฟ้า (Load Forecast) และการจัดหากำลังผลิตใหม่ให้สอดคล้องกับบริบทปัจจุบัน

“โจทย์ของ PDP รอบนี้ไม่ได้มีแค่โรงไฟฟ้าขนาดใหญ่ของ กฟผ. และการไฟฟ้าฝ่ายจำหน่าย เช่น กฟน.และกฟภ.อีกต่อไป แต่กำลังเผชิญ “คลื่นใหม่” จากโซลาร์รูฟท็อป โซลาร์ฟาร์ม และกลุ่มผู้ผลิตไฟฟ้าใช้เอง (IPS / Prosumer) ทั้งแบบบนหลังคาบ้าน โรงงานอุตสาหกรรม ไปจนถึงโครงการ Private PPA และโครงการแบบ offsite ที่ลากสายส่งจากอีกพื้นที่หนึ่งมาป้อนให้ลูกค้าโดยตรง”  ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) กล่าว

เร่งวางเกมรับพลังงานทดแทน –ดาต้าเซ็นเตอร์ ดัน SMR เสริมฐานไฟฟ้า

ขณะเดียวกัน ภาคขนส่งไฟฟ้าอย่างรถ EV แม้จะขยายตัวช้าลงจากที่คาด แต่ยังเป็นปัจจัยเสริมให้การใช้ไฟฟ้ากลางคืนเพิ่มขึ้น ส่วนดาต้าเซ็นเตอร์กลับกลายเป็นพระเอกใหม่ของระบบ ด้วยตัวเลขคำขอส่งเสริมลงทุนที่พุ่งแตะราว 10,000 เมกะวัตต์ หรือ 10 กิกะวัตต์ โดยมีกำลังใช้ไฟแล้วราว 4 กิกะวัตต์ ซึ่งโครงสร้างพื้นฐานไฟฟ้าปัจจุบันยังรองรับได้จำกัด

ด้านเทคโนโลยี แผน PDP ใหม่ต้องวางยุทธศาสตร์ เพื่อรองรับการเร่งเพิ่มพลังงานหมุนเวียน การใช้แบตเตอรี่และระบบกักเก็บพลังงาน (ESS) การลงทุนโรงสูบน้ำกลับ การพิจารณาเทคโนโลยีไฮโดรเจน และทางเลือกสุดท้ายอย่าง CCS ซึ่งติดค้างอยู่ในขั้นตอนนโยบายมาราว 2 ปีแล้ว ขณะที่ กฟผ. มีแผนลงทุนระบบสำรองกำลังผลิตแบบสูงกำลัง (High-capacity Storage) เพิ่มเติม เพื่อป้องกันไม่ให้ไทยซ้ำรอยกรณีสเปนหรือโปรตุเกสที่ระบบรับมือพลังงานทดแทนไม่ทัน

นอกจากนี้ เทคโนโลยี SMR และ MMR ถูกหยิบกลับมาพิจารณาอย่างจริงจังในมุมของ “ฐานรองรับความมั่นคงพลังงานคาร์บอนต่ำ” หลังประเมินแล้วว่าการเพิ่มสัดส่วนพลังงานสีเขียวเกิน 51% ภายใต้ข้อจำกัดศักยภาพประเทศและความยืดหยุ่นของระบบ อาจทำได้ยากหากไม่มีแหล่งไฟฟ้าฐานคาร์บอนต่ำอย่างนิวเคลียร์เข้ามาเสริม โดยในแผนเดิมเคยวาง SMR ไว้ช่วงปลายแผน 2 ยูนิต ขนาดรวมราว 600 เมกะวัตต์ และมีแนวโน้มต้องทบทวนเพิ่มในร่างแผนใหม่ เพื่อให้ไทยสามารถเดินหน้าเป้าหมาย Net Zero 2050 ได้อย่างไม่กระทบทั้งความมั่นคง ระบบไฟฟ้า และทิศทางเปิดเสรีตลาดไฟฟ้าในอนาคต

นายประเสริฐ สินสุขประเสริฐ ปลัดกระทรวงพลังงาน เปิดเผยว่า จากสถานการณ์ที่นักลงทุนกังวลต่อร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศฉบับใหม่ (PDP 2024) ว่าจะลดความสำคัญของโรงไฟฟ้าหลักฟอสซิลนั้น ในความเป็นจริงแล้ว ภาพรวมกิจกรรมการลงทุนในแผน PDP กระทรวงพลังงานเน้นให้เกิดการเลือกใช้เทคโนโลยีการผลิตไฟฟ้าที่สามารถรักษาระดับราคาค่าไฟฟ้าที่มีความเหมาะสมและมีเสถียรภาพในระยะยาว เนื่องจากค่าไฟฟ้าเป็นปัจจัยขับเคลื่อนทางเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศ และแม้ว่าระดับค่าไฟฟ้าไม่ได้สูงขึ้น แต่ก็ไม่ได้ส่งผลให้กิจกรรมการลงทุนในภาคไฟฟ้าลดลงแต่อย่างใด เพราะมีการเพิ่มสัดส่วนการก่อสร้างระบบผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนมีมูลค่าสูงกว่ากิจกรรมการลงทุนก่อสร้างโรงไฟฟ้าฟอสซิล ซึ่งมีข้อสนับสนุนจากข้อมูลการวิเคราะห์การลงทุนจากหน่วยงานด้านพลังงานในต่างประเทศที่ชี้ให้เห็นว่าการลงทุนจากพลังงานหมุนเวียนจะทำให้เกิดเม็ดเงินลงทุนสูงกว่าเชื้อเพลิงฟอสซิล

ทั้งนี้ เมื่อพิจารณาตามแผน PDP ฉบับใหม่ ยังคงมีกิจกรรมการลงทุนในภาคไฟฟ้าตามแผน PDP อย่างต่อเนื่อง จากการลงทุนของโรงไฟฟ้าที่มีข้อผูกพันไว้แล้วและที่จะเปิดรับเพิ่มเติมตามแผนในช่วงก่อนปีพ.ศ. 2573 มากกว่า 650,000 ล้านบาทประกอบด้วย พลังงานหมุนเวียนประมาณ 13,300 MW คิดเป็นมูลค่าลงทุนประมาณ 525,000 ล้านบาท และการลงทุนโรงไฟฟ้าฟอสซิลประมาณ 5,300 MW คิดเป็นมูลค่าการลงทุนประมาณ 125,000 ล้านบาท รวมทั้งการเข้ามาของ​ RE​ ที่มากขึ้นจะ​นำไปสู่โครงสร้างระบบไฟฟ้า​แบบกระจายศูนย์และธุรกิจไฟฟ้ารูปแบบใหม่​ที่จะต้องควบคู่ไปกับการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน​ให้สามารถรองรับได้​ ซึ่งก็จะมีอีกแผนคือแผนสมาร์ท​กริดที่จะมารองรับการเปลี่ยนผ่านนี้​ โดยมีแผนงานที่คิดเป็นเงินลงทุนตลอดทั้งแผนอีกประมาณ​ กว่า 400,000 ล้านบาท​

ซึ่งแผนดังกล่าวยังได้ตอบโจทย์เรื่องความมั่นคงทางด้านพลังงานของประเทศ การลดการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ และลดก๊าซเรือนกระจกซึ่งเป็นไปตามทิศทางของโลกที่สนับสนุนการใช้พลังงานสะอาด ตามที่ประเทศไทยได้ประกาศเป้าหมายการลดคาร์บอนในระหว่างการประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (COP26) โดยมีเป้าหมายในการเป็นกลางทาง คาร์บอน (Carbon Neutrality) ในปีพ.ศ. 2593 และปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) ภายในปีพ.ศ. 2608

อย่างไรก็ตาม แผนพีดีพี 2024 ที่จะประกาศใช้จะกำหนดให้มีการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนเพิ่มขึ้นและเร็วขึ้น เพื่อให้ประเทศไทยสามารถบรรลุเป้าหมายดังกล่าวได้ โดยนอกจากสามารถลดการปล่อยคาร์บอนได้ การผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์เพิ่มขึ้นยังช่วยให้ค่าไฟฟ้าของไทยมีราคาคงที่ไม่ผันผวนตามราคาเชื้อเพลิงตลาดโลก

นอกจากการพิจารณาปัจจัยเรื่องของการใช้พลังงานหมุนเวียนในการผลิตไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้น แผน PDP 2024 จะต้องพิจารณาถึงปัจจัยสำคัญอื่นๆ ได้แก่ โอกาสการเกิดไฟฟ้าดับ โดยพิจารณาจากเกณฑ์ “LOLE” หรือดัชนีโอกาสเกิดไฟฟ้าดับ โดยมีมาตรฐานว่าไฟฟ้าจะดับได้ไม่เกิน 0.7 วันต่อปี หมายความว่าแม้จะส่งเสริมให้มีการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนมากขึ้น แต่กระทรวงพลังงานก็ยังคงให้ความสำคัญกับเรื่องของเสถียรภาพของระบบไฟฟ้าด้วย โดยการผลิตไฟฟ้าจากก๊าซธรรมชาติยังถือว่าเป็นเชื้อเพลิงหลักในการผลิตไฟฟ้าของประเทศ

สำหรับบทบาทของผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนรายเล็ก (SPP) ยังคงมีบทบาทสำคัญในภาคการผลิตไฟฟ้าในฐานะระบบผลิตไฟฟ้าแบบกระจายศูนย์ (Distributed Generation :DG) ที่จะช่วยเสริมความมั่นคง ลดภาระการลงทุนในระบบไฟฟ้า และทำให้การใช้พลังงานในระบบไฟฟ้ามีประสิทธิภาพ โดยในอนาคตภาครัฐก็ยังคงมีแนวทางในการส่งเสริมให้มีการผลิตไฟฟ้าในรูปแบบกระจายศูนย์ต่อไป แต่อาจจะต้องปรับแนวทางการผลิตไฟฟ้าให้สอดคล้องกับความต้องการของภาคอุตสาหกรรมของลูกค้า SPP เอง ที่มีแรงกดดันที่จะต้องลดการปล่อย CO2 ตามทิศทางโลกด้วยเช่นกัน โดยภาครัฐต้องส่งเสริม DG ที่เป็นพลังงานสะอาดผ่านนโยบายและกลไกหลากหลายรูปแบบ เช่น การส่งเสริมเทคโนโลยีการผลิตไฟฟ้าไมโครกริดจากพลังงานหมุนเวียน กลไกการรับซื้อพลังงานสีเขียว การรับซื้อไฟฟ้าแบบ Direct PPA การส่งเสริมเทคโนโลยีทางเลือกใหม่ๆ เป็นต้น

ที่มา: กระทรวงพลังงาน

การสร้างโรงไฟฟ้าใหม่จะทำให้สัดส่วนการผลิตไฟฟ้าของกฟผ. อยู่ที่ 31% หลังปลดระวางโรงไฟฟ้าที่หมดอายุแล้ว ซึ่งลดลงจากปัจจุบันที่มีสัดส่วนอยู่ที่ 35% โดยตามแผนพีดีพี 2018 กำหนดสัดส่วน กฟผ. ผลิตไฟฟ้าอยู่ที่ 24% ช่วงปลายแผน สำหรับสัดส่วนการผลิตไฟฟ้าขนาดใหญ่ของภาคเอกชนเหลือเพียง 13% ปัจจุบันอยู่ที่ 33% ซึ่งจะมีการกระจายไปสู่โรงไฟฟ้าขนาดเล็กมากขึ้นกว่า 35% จะเป็นการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานทดแทนโดยเฉพาะพลังงานแสงอาทิตย์มากที่สุด

นอกจากนี้ กฟผ. ได้ติดตั้งระบบกักเก็บพลังงาน (เอนเนอร์ยี่สรอเรจ) ในโรงไฟฟ้าลพบุรี และชัยบาดาล เป็นการนำร่องควบคู่พัฒนาเทคโนโลยีที่จะนำไปใช้ในโรงไฟฟ้าให้เดินเครื่องในสถานการณ์ที่เชื้อเพลิงต่ำได้ โดยเบื้องต้นกักเก็บไฟฟ้าได้ 20 เมกะวัตต์ จ่ายไฟได้ช่วง 15 นาที กรณีที่โรงไฟฟ้าหลักเกิดเหตุดับ ก่อนเดินเครื่องเข้าระบบของโรงงานไฟฟ้าหลักได้อีกครั้ งบสถานนีละ 800 ล้านบาท

โดยศักยภาพของเขื่อน กฟผ. สามารถติดตั้งโซลาร์ลอยน้ำและผลิตไฟฟ้าได้อีก 10,000 เมกะตต์ในเขื่อนทั่วประเทศ และในอนาคตหากมมีการติดตั้งเอนเนอร์ยี่สรอเรจร่วมด้วย จะทำให้เขื่อนสามารถจ่ายไฟฟ้าได้ต่อเนื่อง 18-20 ชั่วโมงต่อวัน

สถิต สุขอนันต์ ผู้อำนวยการฝ่ายปฏิบัติการด้านการใช้ไฟฟ้า การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย กล่าวว่า ในการบูรณาการเพื่อการจัดการในอนาคตของกฟผ. โดยมี 3 แผนหลักที่ กฟผ.มีส่วนในการช่วยผลักดัน คือ แผนการพัฒนากำลังการผลิตไฟฟ้า (PDP) แผนอนุรักษ์พลังงาน (EEP) แผนพัฒนาพลังงานทดแทนและพลังงานทางเลือก (ADEP) ด้านการอนุรักษ์พลังงาน กฟผ.ยังมีแนวทางในการประหยัดพลังงาน โดยดำเนินการควบคู่กันไป ภายใต้แผนอนุรักษ์พลังงาน ตั้งแต่ปี 2558-2579 (EEP 2015) แบ่งออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ แผนอนุรักษ์พลังงานที่เกี่ยวกับภาครัฐ ภาคเอกชน และการขนส่ง ในภาครัฐทาง กฟผ.เข้าไปมีส่วนในการที่ช่วยส่งเสริมสนับสนุนให้ภาครัฐเกิดการใช้พลังงานทอย่างประหยัดและมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะฉลากประหยัดไฟเบอร์ 5 ที่มีการดำเนินการมาอย่างต่อเนื่อง จนปัจจุบันมีผลิตภัณฑ์ที่ติดฉลากประหยัดไฟ เบอร์ 5 รวมกันถึง 28 ผลิตภัณฑ์ และนอกจากนี้ในเรื่องของระบบขนส่ง กฟผ. มีการพัฒนารถไฟฟ้าต้นแบบ ซึ่งเป็นรถไฟฟ้าดัดแปลงที่ กฟผ.ทำการวิจัยและพัฒนาขึ้นมา ทั้งนี้ใน 3 ส่วนข้างต้น เมื่อเข้าไปอยู่ในแผน จะถูกแบ่งออกเป็นภาคบังคับ ภาคความร่วมมือ และภาคสนับสนุน โดยในเป้าหมายของแผนเมื่อสิ้นแผนในปี 2579 จะต้องสามารถลดการใช้พลังงานได้ 51,700 ktoe หรือเทียบเป็นกำลังผลิตไฟฟ้าประมาณ 90,000 kWh

“ด้านการขนส่ง กฟฝ.ได้ศึกษารถยนต์ดัดแปลง โดยวิจัยร่วมกับทาง สวทช.เพื่อที่จะดัดแปลงรถยนต์ที่ใช้เครื่องยนต์สันดาปภายในให้เป็นรถยนต์ไฟฟ้า ช่วยให้ผู้ที่มีรถยนต์เก่าสามารถปรับเปลี่ยนอย่างเช่น การเปลี่ยนจากถังน้ำมันเป็นแบตเตอรี่ นำมาใช้เป็นรถยนต์ไฟฟ้า เพื่อรองรับเทคโนโลยียานยนต์ในอนาคต และสุดท้ายปลายแผนการวิจัยในปี 2563 คาดว่าค่าใช้จ่ายในการดัดแปลงรถยนต์ไฟฟ้าจะลดลง”

ส่วนของแผนพัฒนาพลังงานหมุนเวียนของ กฟผ. ปี 2559-2579 มีการกำหนดเป้าหมายการพัฒนาพลังงานหมุนเวียน เพิ่มขึ้น 15,00-20,000 เมกะวัตต์ ณ ปลายแผย PDP 2015 โดยจะกระจายไปทั่วประเทศ ไม่ว่าจะเป็น โซลาร์เซลล์ ชีวมวล พลังน้ำ พลังงานลม และพลังงานขยะ เป็นแผนระยะยาวที่กฟผ.ได้ดำเนินการ เช่น โครงการโรงไฟฟ้ากังหันลม ลำตะคอง 24 เมกะวัตต์  โดยผนวกกับ Energy Storage เพื่อแปลงพลังงานไฟฟ้าเป็นก๊าซไฮโดรเจนไปกักเก็บไว้ที่ถังเก็บก๊าซไฮโดรเจน เมื่อต้องการใช้ไฟฟ้า ก๊าซไฮโดรเจนที่ถูกเก็บไว้จะนำไปผลิตไฟฟ้าด้วยเทคโนโลยีเซลล์เชื้อเพลิง โดยเซลล์เชื้อเพลิงติดตั้งที่โรงไฟฟ้ากังหันลม ลำตะคองนี้มีศักยภาพผลิตไฟฟ้าได้ 300 กิโลวัตต์ จะจ่ายไฟฟ้าเข้าศูนย์การเรียนรู้ กฟผ.ลำตะคอง ทั้งนี้ หากปริมาณไฟฟ้ามากกว่าความต้องการก็จะจ่ายไฟฟ้าเข้าสู่ระบบส่งเพื่อนำไปใช้ได้ต่อไป และนอกจากนี้ยังมีโครงการทดลองพลังงานทดแทน ในพื้นที่ทับสะแก ได้แก่ โซลาร์เซลล์ 5 เมกะวัตต์ ต้นแบบก๊าซชีวภาพ 500 กิโลวัตต์ กังหันลมแนวนอน 250 กิโลวัตต์ และศูนย์นวัตกรรม สร้างการเรียนรู้เกี่ยวกับเรื่องพลังงาน

สถิต สุขอนันต์ กล่าวว่า กฟผ.ในฐานะผู้รับผิดชอบระบบผลิตและระบบส่งไฟฟ้าได้มีการจัดทําแผนระบบโครงข่ายสมาร์ทกริด (Smart Gird) ซึ่งสอดคล้องกับแผนแม่บทการพัฒนาระบบโครงข่ายสมาร์ทกริดของประเทศไทย ภายใต้การวิจัยได้จัดทำโครงการนำร่องที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน เพื่อพัฒนาระบบโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ (Smart Grid) เหตุผลในการเลือกแม่ฮ่องสอนเป็นโครงการต้นแบบนำร่อง เนื่องจากพื้นที่ดังกล่าวมีสภาพภูมิประเทศเป็นป่าเขา และยังเป็นจังหวัดเดียวในประเทศไทยที่ระบบส่งไฟฟ้าแรงดันสูงของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย ยังไม่สามารถเข้าถึงได้ ไฟฟ้าบางส่วนจึงต้องถูกจ่ายมาจากระบบจำหน่ายไฟฟ้าของการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค ซึ่งต้องผ่านพื้นที่ป่าเขา จึงทำให้จังหวัดแม่ฮ่องสอนมักประสบปัญหากระแสไฟฟ้าขัดข้องบ่อย

สำหรับโครงการ Smart Gird แม่ฮ่องสอน จะประกอบด้วย โรงไฟฟ้าหลักที่ใช้เชื้อเพลิงดีเซล โรงไฟฟ้าผ่าบอง ใช้ไฟฟ้าจากโซลาร์เซลล์ และพลังน้ำ ที่กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน (พพ.) เป็นผู้ดูแล โครงการดังกล่าวจะสมบูรณ์จะต้องประกอบด้วย Smart Energy เป็นการพัฒนาระบบด้านการจัดหาไฟฟ้า โดยพึ่งพาพลังงานหมุนเวียนในพื้นที่ Smart System มีระบบควบคุมและปฏิบัติการทางไฟฟ้าเป็นตัวกลางประสานเชื่อมโยงระหว่างภาคการผลิตและผู้ใช้ไฟฟ้าที่มีประสิทธิภาพ Smart City พัฒนาระบบ เพื่อให้ผู้ใช้ไฟฟ้ามีส่วนร่วมต่อการรักษาระดับความมั่นคงและประสิทธิภาพของระบบ และ Smart Learning การพัฒนาเป็นศูนย์การเรียนรู้ และเพื่อให้พลังงานที่ผลิตได้มีความมั่นคงของระบบไฟฟ้ามากขึ้น จึงได้ติดตั้งระบบเก็บกักพลังงานประเภทแบตเตอรี่ (Battery Energy Storage System) เพื่อใช้เป็นแหล่งจ่ายไฟฟ้าสำรอง นอกจากนี้โครงการนี้ยังทำให้ชุมชนมีความเป็น Smart Home และ Smart City สามารถบริหารจัดการเรื่องของการใช้ไฟฟ้าในอาคาร นับเป็นการเปลี่ยนแปลงการใช้พลังงานในยุค 4.0 (Energy 4.0) หากมีการบูรณาการทั้งหมด ทั้งในส่วนของ Smart Gird Smart City และ Smart Home จะเป็นตัวช่วยทำให้ Energy 4.0 บรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้ โดยชุมชนสามารถผลิตพลังงานเองได้เอง พึ่งพาการใช้พลังงานภายในชุมชนด้วยการบริหารและการควบคุมที่ดี

อย่างไรก็ตาม โครงการนี้ได้ถูกออกแบบให้สอดคล้องกับโครงสร้างการดำเนินงานของระบบไฟฟ้าในจังหวัดแม่ฮ่องสอน เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงของระบบไฟฟ้าให้สามารถรองรับภัยพิบัติทางธรรมชาติได้ เป็นต้นแบบเศรษฐกิจสีเขียว และเป็นต้นแบบของเมืองที่ใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน

“ในการบูรณาการเพื่อการจัดการในอนาคตของ กฟผ. มองว่า วิธีการบูรณาการในเรื่องการจัดการพลังงาน ไม่ว่าจะเป็นทางด้าน Supply หรือ Demand ควรจะมีการจัดการที่รวดเร็ว ช่วยให้มองเห็นสภาพการใช้พลังงานต่างๆทั้งระบบพร้อมกัน โดยเฉพาะระบบไฟฟ้าหากมีความ Smart ดูแลและควบคุมระบบได้ดีแล้ว จะทำให้การจัดการพลังงาน สามารถจะตอบสนองได้ทันท่วงที เกิดการใช้ประโยชน์จากพลังงานไฟฟ้าได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด”