ดร.สุปรีย์ ศรีสำราญ ผู้อำนวยการฝ่าย ศูนย์วิจัย Krungthai COMPASS กล่าวว่า การท่องเที่ยวของไทย มีการขยายตัวมาอย่างต่อเนื่องใน ปี 2567 มีจำนวนนักท่องเที่ยว 119.5 ล้านคน เมื่อเทียบกับก่อน

สถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด -19 ที่มีจำนวนนักท่องเที่ยว 26.1ล้านคน คิดเป็น 88% ของภาคการท่องเที่ยว และคาดการณ์ในปี 2568 จะเพิ่มขึ้น 40 ล้านคนของกลุ่มต่างชาติที่จะเดินทางเข้ามาท่องเที่ยวในเมืองไทย  ขณะที่คนไทยก็พบว่ามีการพื้นตัว 200 ล้านคนจากช่วงปีที่ผ่านมา และผลสำรวจพบว่าประเทศไทย ติดเทรนอันดับ4ของโลก เป็นเมืองที่มีสิ่งแวดล้อมสวยงาม โดยเฉพาะพื้นที่กรุงเทพมหานคร ได้รับความนิยมมากที่สุด

อย่างไรก็ตาม Man-made Destination เครื่องยนต์ตัวใหม่จะเป็นตัวขับเคลื่อนท่องเที่ยวไทยในหลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ วัฒนธรรม หรือสถานที่วัดต่างๆ ทั้งนี้การมองถึง Man Made ในการพัฒนา และยกระดับภาคท่องเที่ยว เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันในงานเมกะอีเว้น จะสร้างโอกาสรายได้ พร้อมขยายตัวสู่ตลาดระดับโลกต่อไปได้อย่างยั่งยืน

กฤตตฤณ เหล่าฤทธิ์ นักวิเคราะห์ ศูนย์วิจัย Krungthai COMPASS กล่าวว่า  การขยายการเติบโตของภาคการท่องเที่ยวของไทยใน 9 เดือนแรกปี 2567 สร้างมูลค่าได้ 1.8 ล้านล้านบาท นับเป็นสัญญาณที่ดี จากรายได้ของจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติที่เข้ามา คิดเป็นสัดส่วน 102 %  แต่ในขณะเดียวกันทิศทางการฟื้นตัวของไทย สัดส่วนรายได้ต่อ GDP ที่เคยสูง 18 % ในปี 2562 จากสถานการณ์โควิด-19 ทำให้ผลตกลงมาราวๆ 3%  ส่งผลต่อการคาดเดาตัวเลขของนักท่องเที่ยวในปี 2568 ก็อาจจะยังไม่สูงปี2562

จากการศึกษากรณีกรณีต่างประเทศในด้านการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว Man-made Destination ผลลัพธ์เป็นที่น่าพึงพอใจ

ประเภทแหล่งท่องเที่ยว ด้านงานอีเว้นท์เพื่อความบันเทิง (Entertainment Events) ประเภท “งานแข่งขันรถยนต์สูตรหนึ่ง (Formula One) ที่มี่เพียง 34 สนามทั่วโลกและมีเพียง 3 รายการที่จัดในเอเชีย ได้แก่ ญี่ปุ่น จีน สิงคโปร์ โดยตัวอย่างที่ สิงคโปร์ ใช้เม็ดเงินการลงทุน ราว 5.2 พันล้านบาทต่อปี และเฉพาะในช่วงที่มีการจัดงาน 3 วัน มีนักท่องเที่ยวทั้งชาวสิงคโปร์และต่างชาติเข้าร่วม กว่า 2.7 แสนคน สามารถสร้างรายได้ต่อภาคการท่องเที่ยวมากถึง 4.6 พันล้านบาท

ด้านประเภทการท่องเที่ยว งานประชุมสัมมนาการท่องเที่ยว หรืองานจัดแสดงสินค้า (MICE) ผลสำรวจพบว่าประเทศอเมริกา ถือครองประเทศที่มีงานอีเว้นท์ (MICE) มากที่สุด ในปี 2566 ทำให้เห็นทิศทางของมูลค่าตลาด(MICE) ทั่วโลก ในปี 2567 เติบโตถึง 9.70 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ ซึ่งคาดว่าในปี 2568 มูลค่าจะเพิ่มสูงขึ้น 19.32 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ

ด้าน Man Made Destination ประเภทที่มนุษย์สร้างขึ้นมุมมองจากทั่วโลก แบ่งเป็น 4 ประเภทได้แก่

1. แหล่งท่องเที่ยว/กิจกรรมเชิงวัฒนธรรม (Culture Related) เช่น สถานที่ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ โบราณสถาน อาคาร และอนุสาวรีย์ทางประวัติศาสตร์ รวมถึงสถานที่ที่มีความสำคัญทางศาสนา
2. แหล่งท่องเที่ยว/กิจกรรมเชิงประเพณี (Tradition Related) เช่น งานแสวงบุญ หรืองานเทศกาลและงานประเพณี
3. แหล่งท่องเที่ยว/กิจกรรมเพื่อความบันเทิง (Entertainment Related) ได้แก่ สวนสนุก (Amusement) และสวนสนุกธีมพาร์ค (Theme Park) การแข่งขันกีฬา คอนเสิร์ต เฟสติวัล ศูนย์รวมความบันเทิงสำหรับครอบครัว (Family Entertainment Complex) แหล่งท่องเที่ยว/กิจกรรมเชิงธุรกิจ (Business related) และการประชุม การท่องเที่ยวของกลุ่มบริษัท การสัมมนา นิทรรศการเชิง ธุรกิจ (Meeting, Incentive, Convention and Exhibition) เป็นต้น

ดร.ฉมาดนัย มากนวล ผู้อำนวยการฝ่ายศูนย์วิจัย Krungthai COMPASS กล่าวว่า  การท่องเที่ยวในเชิง Man Made เป็นเทรนด์ใหม่ที่กำลังมาแรง ได้รับความนิยมมากในกลุ่มนักท่องเที่ยวต่างชาติ และในไทย ที่สอดคล้องกับนโยบายของภาครัฐ การประเมินความคุ้มค่าทั่วโลกในปี 2566 ให้ความสำคัญที่จะเที่ยว Man Made คิดเป็นร้อยละ 50% จากการสำรวจ ทิศทางการฟื้นตัวของภารการท่องเที่ยวไทยพบว่า ทิศทางตลาดที่มาแรงอันดับแรกคือ กลุ่มไมซ์ (MICE) จัดอยู่ในกลุ่มที่มีนักท่องเที่ยวมากที่สุดที่เกี่ยวข้องกับงานอีเว้นท์ โดยไทยเลือกกิจกรรม มหาสงกรานต์ขึ้นเป็นอีเว้นท์ระดับชาติ และที่ได้รับการยกย่องระดับโลกซึ่งคาดว่านักท่องเที่ยว กลุ่ม Man Made จะพุ่งสูง 3.1 ล้านคนในปี 2568 สามารถสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจแตะ1.8 แสนล้านล้านบาท หรือคิดเป็น 0.9% ของ GDF นับว่าเป็นคือโอกาสที่จะเกิดขึ้น

อย่างไรก็ดี หากทางรัฐบาลมีการส่งเสริมยกระดับงานลอยกระทงเทียบเท่างานมหาสงกรานต์ก็จะสามารถเพิ่มตัวเลขงานอีเว้นท์ได้มากขึ้นอีกด้วย

นอกจากประโยชน์ด้านรายได้แล้ว การลงทุน  Man-made Destination ช่วยเพิ่มผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยว ช่วยยกระดับความสามารถในการแข่งขัน ตลอดจนกระตุ้นการจ้างงาน และการขยายตัวทางเศรษฐกิจได้ในระยะยาว

วันที่ 21 กันยายน 2565 ณ ศูนย์ประชุมนานาชาติฉลองสิริราชสมบัติครบ 60 ปี (ICC HAT YAI) อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา นายพิพัฒน์ รัชกิจประการ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ประธานในพิธีเปิดกิจกรรมขับเคลื่อนการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน เพื่อสร้างการรับรู้และส่งเสริมการตลาดด้านการท่องเที่ยวพื้นที่ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา “มหัศจรรย์แห่งวิถีลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา สู่การเป็นพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน” ครั้งที่ 1 ซึ่งจัดโดยองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) หรือ อพท.  พร้อมได้กล่าวปาฐกถาพิเศษ โดยสรุปว่า พื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลามีศักยภาพสูงทั้งด้านธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ ศิลปวัฒนธรรม ประเพณี และวิถีชีวิต รวมทั้งมีกิจกรรมการท่องเที่ยวที่สามารถสร้างประสบการณ์ที่น่าประทับใจให้นักท่องเที่ยว สามารถพัฒนาและขับเคลื่อนให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวต้นแบบที่มีการบริหารจัดการอย่างยั่งยืน เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่จะดึงดูดและรองรับการเดินทางมาเยือนของนักท่องเที่ยวระดับคุณภาพสูง

หลังจากได้ผลักดันให้คณะกรรมการนโยบายการท่องเที่ยวแห่งชาติ หรือ ท.ท.ช.  มีการประกาศพื้นที่พิเศษ เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2565  และได้เห็นชอบแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา ระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2566-2570) เมื่อวันที่ 29 สิงหาคม 2565  จึงได้มอบหมายให้ อพท.  เป็นหน่วยงานประสานความร่วมมือกับทุกภาคีเครือข่าย ทั้งหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สถาบันการศึกษา และชุมชนในพื้นที่ ร่วมกันดำเนินงานตามแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาพื้นที่พิเศษฯ  เพื่อให้หน่วยงานดังกล่าวได้ใช้ทรัพยากรบุคคล งบประมาณ และอำนาจหน้าที่อย่างเต็มกำลังความสามารถ  ทั้งด้านการอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม ผังเมือง การรักษาสาธารณสมบัติของแผ่นดิน การสาธารณสุข การรักษาความสะอาด และความปลอดภัย อีกทั้ง อพท. จะได้มีโอกาสเข้ามาร่วมพัฒนาเพื่อยกระดับและเพิ่มมูลค่ากิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ที่มีคุณภาพและมาตรฐาน โดยมีแผนปฏิบัติการในการบริหารจัดการการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนและเป็นกลไกในการขับเคลื่อนร่วมกัน

การพัฒนาพื้นที่พิเศษฯ แห่งนี้ จะเป็นไปเพื่อการยกระดับและเพิ่มขีดความสามารถทางการแข่งขันด้านการท่องเที่ยวให้กับแหล่งท่องเที่ยว และประชาชนคนในพื้นที่ให้มีมาตรฐานการจัดการแหล่งท่องเที่ยวให้ได้มาตรฐานสากล ตามหลักเกณฑ์การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโลก (Global Sustainable Tourism Criteria หรือ GSTC) ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญที่ อพท. นำมาใช้กับการพัฒนาเพื่อให้เกิดการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน  รวมทั้งเป็นการพัฒนาเพื่อเตรียมพร้อมในการรองรับการขยายตัวทางเศรษฐกิจ ตามกรอบความร่วมมือโครงการพัฒนาเขตเศรษฐกิจสามฝ่ายอินโดนีเซีย-มาเลเซีย-ไทย หรือสามเหลี่ยมเศรษฐกิจ Indonesia-Malaysia-Thailand Growth Triangle : IMT-GT  ที่มีเป้าหมายหลักเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจในจังหวัดชายแดนภาคใต้สู่นานาชาติ  5 จังหวัด คือ สงขลา สตูล ปัตตานี ยะลา นราธิวาส  และจังหวัดในภาคใต้ตอนล่างซึ่งเป็นพื้นที่ที่จะได้รับผลประโยชน์จากการเชื่อมโยงการพัฒนากับระเบียงเศรษฐกิจภาคใต้ตามนโยบายรัฐบาล หรือ Southern Economic Corridor (SEC) โดยการสร้างรายได้จากการท่องเที่ยวถือเป็นนโยบายระดับชาติ และเป็นเครื่องมือสำคัญในการพัฒนาชุมชน กระจายรายได้ และลดช่องว่างทั้งในมิติสังคมและเศรษฐกิจ

ทั้งนี้แผนยุทธศาสตร์การพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา 5 ปี (พ.ศ. 2566-2570) จะขับเคลื่อนผ่าน 5 ยุทธศาสตร์ ภายใต้การดำเนินงานกว่า 270 โครงการ และกระจายงบประมาณไปยังหน่วยงานที่รับผิดชอบเพื่อใช้ในการเสนอขอตั้งงบประมาณรวมกว่า 5 พันล้านบาท

อพท. นำเกณฑ์มาตรฐาน พัฒนาสู่ความยั่งยืน

นาวาอากาศเอก อธิคุณ คงมี ผู้อำนวยการองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน กล่าวว่า อพท. กำหนดจัดกิจกรรมขับเคลื่อนการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน เพื่อสร้างการรับรู้และส่งเสริมการตลาดด้านการท่องเที่ยวพื้นที่ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา “มหัศจรรย์แห่งวิถีลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา สู่การเป็นพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน” รวม 2 ครั้ง โดยครั้งนี้เป็นครั้งที่ 1 มีภาคีเครือข่ายเข้าร่วมกิจกรรมกว่า 200 คน และกำหนดจัดครั้งที่ 2 ในวันที่ 17 ตุลาคม 2565 ณ จังหวัดพัทลุง เพื่อต้องการสร้างการรับรู้ และการมีส่วนร่วมให้เกิดในพื้นที่พิเศษแห่งนี้ เป็นการสร้างโอกาสการพัฒนาเครือข่ายและส่งเสริมการตลาด  การยกระดับและเพิ่มมูลค่าการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนในพื้นที่ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา นำไปสู่การเพิ่มและกระจายรายได้ไปสู่ชุมชนและท้องถิ่น

สำหรับปีงบประมาณ 2566 อพท. จะเริ่มเข้าไปขับเคลื่อนงานตามแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา โดยประสานหน่วยงานและภาคีเครือข่าย ให้นำเกณฑ์การพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล อย่างหลักเกณฑ์การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโลก หรือ Global Sustainable Tourism Criteria: GSTC  เกณฑ์การท่องเที่ยวโดยชุมชนประเทศไทย หรือ CBT Thailand และมาตรฐานการจัดการการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน หรือ Sustainable Tourism Management Standard: STMS  มาพัฒนาและยกระดับให้กับแหล่งท่องเที่ยว ชุมชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

โดย อพท. มีเป้าหมายดำเนินการพัฒนามาตรฐาน และสร้างความน่าสนใจให้กับแหล่งท่องเที่ยว รวมถึงการบริการในแหล่งท่องเที่ยว  ซึ่งจะเป็นจุดเริ่มต้นของการแก้ไขปัญหาหลักด้านการท่องเที่ยว หรือ Pain Points โดยมุ่งเน้นการพัฒนาที่ได้ตามมาตรฐานของกรมการท่องเที่ยวทั้งในประเภทแหล่งธรรมชาติ แหล่งประวัติศาสตร์ และแหล่งวัฒนธรรม เน้นการปรับปรุงและออกแบบโครงสร้างพื้นฐานให้เหมาะสม ปลอดภัยสำหรับทุกคน (Universal design) การขับเคลื่อนในช่วงต้นนี้ จะควบคู่ไปกับการเสนอชื่อเมืองที่มีศักยภาพให้เข้าสู่เครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ของ UNESCO ซึ่งจะทำให้เห็นภาพการพัฒนาที่ชัดเจน เนื่องจากการคาดการณ์สถานการณ์การท่องเที่ยวของประเทศจะเริ่มเข้าสู่การฟื้นตัว และพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาก็พร้อมรองรับนักท่องเที่ยว โดยคาดการณ์ว่าจำนวนนักท่องเที่ยวในพื้นที่ของ 3 จังหวัด คือ สงขลา พัทลุง นครศรีธรรมราช จะมีการเติบโตเฉลี่ยปีละ 4-5%  เกิดรายได้กระจายลงสู่ชุมชนอย่างยั่งยืน

วัชรี ชูรักษา ผู้ช่วยผู้อำนวยการองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน หรือ อพท. เปิดเผยว่า  อพท.ร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) และภาคีเครือข่าย ภาครัฐ ภาคเอกชน ชุมชนในพื้นที่ดำเนินโครงการพัฒนาพื้นที่คุ้งบางกระเจ้า สู่การเป็นแหล่งท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนมาตรฐานสากล  โดยได้รับเงินทุนสนับสนุนจาก สกสว.  ภายใต้โครงการดังกล่าว อพท. และ สกสว. ได้ร่วมกันวิจัยและพัฒนา ยกระดับการท่องเที่ยวโดยชุมชนสู่ตลาดท่องเที่ยวคุณภาพสูง  ในการขับเคลื่อนการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนจากระดับชุมชนสู่การออกแบบเส้นทางการท่องเที่ยวโดยชุมชน รวม 6 เส้นทาง ใน 6 ตำบล ด้วยการสร้างจุดเด่น ดึงอัตลักษณ์ของแต่ละชุมชนมาต่อยอดเป็นจุดขายสู่การเป็นพื้นที่ท่องเที่ยวคุณภาพสูง

ทั้งนี้ อพท.ได้นำมาตรฐานการท่องเที่ยวโดยชุมชน หรือ CBT Thailand  มาใช้ถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการบริหารจัดการและการออกแบบเส้นทาง การออกแบบผลิตภัณฑ์และการทำตลาดการท่องเที่ยวทั้งในและต่างประเทศ มีเป้าหมายสูงสุดคือยกระดับให้คุ้งบางกะเจ้าเป็นพื้นที่ต้นแบบการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน เชิงวิถีชีวิตและเชิงนิเวศ ตามหลักเกณฑ์การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโลก หรือ GSTC พร้อมผลักดันให้เป็นพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนของ อพท. ในลำดับต่อไป รวมถึงการผลักดันให้เข้าสู่การได้รับเลือกเป็นแหล่งท่องเที่ยวยั่งยืน 100 แห่งของโลก หรือ Green Destinations Top 100  ที่มีระบบการบริหารจัดการที่สอดคล้องกับนโยบายของกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา และนโยบายของรัฐบาลภายใต้ BCG Model (Bio-Circular-Green Economic)

“นอกจากการพัฒนายกระดับในส่วนของกิจกรรมและเส้นทางการท่องเที่ยวให้ได้มาตรฐานแล้ว  งานวิจัยยังให้ความสำคัญกับเรื่องการบริหารจัดการขยะในพื้นที่ เพราะการท่องเที่ยวเป็นกิจกรรมที่ก่อให้เกิดขยะเช่นกัน ดังนั้นจึงมีการศึกษาและอบรมให้ชุมชนได้เรียนรู้ถึงกระบวนการคัดแยกขยะ และการรีไซเคิล เพื่อลดปัญหาสิ่งแวดล้อม  และสร้างมูลค่าในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ ให้สอดรับกับหลักการ Circular Economy”  วัชรี  กล่าว

สำหรับ6 เส้นทาง ที่ได้รับการพัฒนา ได้แก่  1.เส้นทางสาย Cool ไปกับพื้นที่สีเขียวเที่ยวคุ้งบางกระเจ้า  2.เส้นทางสายชิมลิ้มรสหลากหลาย สไตล์คุ้งบางกระเจ้า 3.เส้นทางสายธรรมะศรัทธาที่คุ้งบางกระเจ้า 4.เส้นทางสาย Learn&Play สัมผัสเสน่ห์คุ้งบางกระเจ้า 5.เส้นทางสายสุขภาพดีที่คุ้งบางกระเจ้า 6. เส้นทางสายตามรอยศาสตร์พระราชาแห่งคุ้งบางกระเจ้า  นอกจากนั้นยังได้กำหนดเทศกาลที่คงอัตลักษณ์และวิถีของชุมชนบางกระเจ้าใน 2 เทศกาล ประจำปี ได้แก่ เทศกาลพิธีแห่หงส์-ธงตะขาบ และ พิธีตักบาตรน้ำผึ้ง ซึ่งจัดขึ้นในวันที่ 14 เมษายนของทุกปี

เส้นทางท่องเที่ยวทั้งหมด ได้ผ่านการวิจัยในเชิงคุณภาพและปริมาณ  โดยการสำรวจกลุ่มนักท่องเที่ยวมาใช้บริการจำนวน 400 คน ที่มีการศึกษาพฤติกรรม และความต้องการของนักท่องเที่ยวที่เข้ามาใช้บริการในพื้นที่ ทำให้เข้าใจความต้องการของนักท่องเที่ยวในปัจจุบันมากขึ้น ว่าต้องการสัมผัสประสบการณ์ทางการท่องเที่ยวกับชุมชนท้องถิ่นและลงมือทำกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ จึงให้ความสำคัญกับการจัดเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงลึกของมรดกภูมิปัญญา วัฒนธรรมพื้นที่ มาสู่การผลิตคู่มือสื่อความหมายสำหรับพื้นที่ รวมทั้งการกำหนดแผนพัฒนาท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ที่ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของพหุภาคี และยังมีการนำนวัตกรรมด้านการท่องเที่ยวเชิงอาหาร มีการยกระดับอาหารท้องถิ่นสู่การให้บริการนักท่องเที่ยว เป็นการสร้างจุดขายและเพิ่มรายได้ให้กับชุมชน

นาวาอากาศเอก อธิคุณคงมี ผู้อำนวยการ องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (อพท.)กล่าวว่า ความสำเร็จที่เกิดขึ้น มาจากความร่วมมือของทุกภาคส่วน และการนำเกณฑ์การพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชน หรือ CBT Thailand ของ อพท. เข้าไปพัฒนา อบรม ให้แก่ชุมชน ทำให้เกิดกระแสการท่องเที่ยวที่ได้รับการตอบรับเป็นอย่างดี  ชุมชนในพื้นที่คุ้งบางกะเจ้าได้รับรางวัลและมาตรฐานต่างๆ เช่น รางวัลอุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทย (กินรี) จากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย รางวัล MICE เพื่อชุมชน ของสำนักงานส่งเสริมการจัดประชุมและนิทรรศการ สามารถสร้างการยอมรับจากนักท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยรูปแบบการท่องเที่ยวมีทั้ง One Day Trip และการท่องเที่ยวแบบพักแรมในโฮมสเตย์ของชุมชน

“ภายหลังรัฐบาลประกาศเปิดประเทศ สถานการณ์การท่องเที่ยวของประเทศไทย เริ่มปรับตัวดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง  และกำลังเข้าสู่ไฮซีซั่นในช่วงปลายปี  อพท. มั่นใจว่าพื้นที่คุ้งบางกระเจ้าจะเป็นอีกหนึ่งจุดหมายสำคัญ ที่มีศักยภาพรองรับนักท่องเที่ยวทั้งจากกรุงเทพ และจังหวัดใกล้เคียง เนื่องจากความหลากหลายของเส้นทางการท่องเที่ยวที่พร้อมให้บริการ”   นาวาอากาศเอก อธิคุณ กล่าว

ปัจจุบัน อพท. ได้ร่วมกับชุมชนเตรียมความพร้อมการให้บริการ  ให้มีความสามารถในการรองรับจำนวนนักท่องเที่ยวของพื้นที่ (Carrying Capacity) เพื่อการดูแล และให้บริการอย่างมีคุณภาพ บนฐานของความสมดุล ในการพัฒนาชุมชนในทุกมิติ  ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม  สอดคล้องกับนโยบายรัฐบาล ตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13  และได้นำโมเดลเศรษฐกิจ BCG  มาพัฒนาพื้นที่เพื่อสร้างความยั่งยืน โดยการนำวิทยาศาสตร์ นวัตกรรมเข้ามาส่งเสริม สร้างมูลค่าเพิ่มให้กับเศรษฐกิจชุมชน ในรูปแบบการเป็นแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชน ที่มีความเข้มแข็งและยั่งยืน

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ สุภาวดี โพธิยะราช ผู้เชี่ยวชาญอาวุโสผู้สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)กล่าวว่า สกสว. ร่วมกับ อพท. ขับเคลื่อนโครงการพัฒนาพื้นที่คุ้งบางกระเจ้าสู่การเป็นแหล่งท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนมาตรฐานสากล ถือเป็น 1 ใน 6 ของการพัฒนา  OUR Khung Bang Kachao ภายใต้มูลนิธิชัยพัฒนา  จึงเป็นที่มาของการสนับสนุนทุนวิจัยเพื่อพัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวคุณภาพ และยกระดับสินค้าและบริการให้กับชุมชนและภาคีเครือข่ายในการพัฒนาพื้นที่คุ้งบางกระเจ้าสู่ความยั่งยืน

ความร่วมมือในครั้งนี้ เป็นก้าวสำคัญที่จะช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้าและบริการทางการท่องเที่ยวให้กับ 6 ชุมชน ได้แก่ ชุมชนบางกระเจ้า  ชุมชนบางกระสอบ ชุมชนบางยอ ชุมชนทรงคนอง ชุมชนบางน้ำผึ้ง และชุมชนบางกอบัว   ส่งผลให้ปัจจุบันเส้นทางท่องเที่ยวในคุ้งบางกะเจ้าได้รับการตอบรับจากกลุ่มนักท่องเที่ยวจำนวนมาก ชุมชนมีรายได้เพิ่มขึ้น และกระจายอย่างทั่วถึงเป็นธรรมกับทุกฝ่าย เกิดการฟื้นฟูอนุรักษ์วิถีชีวิต วัฒนธรรม และการดูแลด้านสิ่งแวดล้อม ทำให้พื้นที่แห่งนี้สามารถเป็นแหล่งผลิตโอโซนที่สำคัญใกล้เมือง ที่ยังคงอุดมความสมบูรณ์และยั่งยืนต่อไป

ชัยพจน์ จรูญพงศ์ รองผู้ว่าราชการจังหวัดสมุทรปราการ กล่าวว่า จังหวัดสมุทรปราการเห็นความสำคัญของการดำเนินโครงการดังกล่าว จึงได้แต่งตั้งคณะกรรมการขับเคลื่อนแผนยุทธศาสตร์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษคุ้งบางกะเจ้า ขึ้น โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธาน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐ เอกชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและภาคชุมชน โดยมีภารกิจในการร่วมวางแผนยุทธศาสตร์การบริหารการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน การกำกับ ติดตาม และประเมินผลโครงการให้เป็นไปตามหมุดหมายของแผนฯ โดยมีเป้าหมายพัฒนาให้คุ้งบางกะเจ้าเป็นพื้นที่ต้นแบบแหล่งท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ตามเกณฑ์การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนมาตรฐานสากล ซึ่งสอดคล้องกับวิสัยทัศน์ พันธกิจ เป้าประสงค์ แผนงานและกลยุทธ์การพัฒนาของจังหวัดสมุทรปราการ และยังทำให้หน่วยงานภาคีเครือข่ายในจังหวัดได้เรียนรู้การพัฒนาจากผู้เชี่ยวชาญการท่องเที่ยว ได้บูรณาการการทำงานร่วมกันอย่างเป็นเอกภาพ มีเป้าหมายเดียวกัน  โดยจังหวัดยังสามารถนำองค์ความรู้ แนวทางการพัฒนาที่เกิดผลสัมฤทธิ์นี้ ไปขยายผลยังแหล่งท่องเที่ยวอื่นๆ ในจังหวัด ทำให้การขับเคลื่อนการพัฒนาและส่งเสริมการท่องเที่ยวของจังหวัดบรรลุวิสัยทัศน์ได้รวดเร็วขึ้น  ทั้งนี้จังหวัดสมุทรปราการ พร้อมให้การสนับสนุนและหนุนเสริมงานวิจัยนี้อย่างเต็มที่เต็มกำลังตามบทบาทภารกิจที่มีอยู่

สำเนาว์ รัศมิทัศน์ ประธานชมรมเครือข่ายส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนคุ้งบางกะเจ้า  กล่าวว่า จากการเข้ามาพัฒนาของ อพท. และ สกสว. ที่เริ่มจากการประเมินศักยภาพของชุมชน  จัดเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในการพัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยว  จึงพบว่าชุมชนในคุ้งบางกะเจ้ามีฐานทุนทางทรัพยากรธรรมชาติ  วัฒนธรรมที่สามารถสะท้อนอัตลักษณ์ของชุมชนทั้งในด้านการประกอบอาชีพ  ทางการเกษตร  และสามารถกำหนดเป็นเส้นทางกิจกรรมการท่องเที่ยวย้อนยุควิถีคลอง วิถีชีวิต ที่เชื่อมโยงกับแหล่งท่องเที่ยวในชุมชนอื่นๆ ได้อย่างลงตัว

อพท. ได้เข้ามาถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการบริหารจัดการเส้นทางท่องเที่ยวโดยชุมชน ทั้งการพัฒนา นักสื่อความหมาย การพัฒนาต่อยอดเป็นกิจกรรมประกอบอาหารพื้นถิ่น การจัดจานอาหารในเมนูเมี่ยงกลีบบัวพริกเกลือ ซึ่งจะเป็นไฮไลท์ของชุมชนบางกอบัว รวมถึงกิจกรรมทำผ้ามัดย้อมจากวัสดุธรรมชาติ เช่น เปลือกลูกจาก ใบหูกวาง โดยนำมาต้มเพื่อให้ได้สีธรรมชาติ รวมถึงการจัดกิจกรรมล่องเรือชมวิถีคลอง ที่จะพานักท่องเที่ยวพายเรือ เรียนรู้ธรรมชาติ พันธุ์ไม้หลากหลาย เช่น จาก ลำพูน ลำแพ  จึงตอบได้ว่า แนวทางการทำงานของ อพท. สามารถทำให้คุณภาพชีวิตของคนในคุ้งบางกะเจ้าดีขึ้นในทุกมิติ ทั้งเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และนำไปสู่ความยั่งยืนต่อไป

จึงทำให้หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องอย่างเช่นในส่วนของสำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดสกลนคร เล็งเห็นศักยภาพของเมืองท่องเที่ยวจังหวัดสกลนครว่า เป็นชุมชนท่องเที่ยวนวัตวิถี ซึ่งเป็นนโยบายที่สำคัญของรัฐบาลที่เปิดโอกาสให้นักท่องเที่ยวได้เข้ามาสัมผัสวิถีชีวิตความเป็นอยู่ที่เรียบง่าย ตลอดจนแหล่งท่องเที่ยวต่าง ๆ มากมายที่สามารถสร้างรายได้ให้กับคนในชุมชน จังหวัดสกลนคร และระดับประเทศได้

เมื่อเร็วๆ นี้ สำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวดสกลนคร นำโดย ชนม์บันลือ วรรธนพันธุ์ ผู้อำนวยการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดสกลนคร สำนักงานท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดสกลนคร ได้จัดกิจกรรมสื่อมวลชนสัญจร ประจำปี 2562 ประชาสัมพันธ์ข่าวสารให้กับนักท่องเที่ยวเข้ามาสัมผัสวิถีชีวิต ขนบธรรมเนียมประเพณี ศิลปวัฒนธรรม อันเป็นเอกลักษณ์และอัตตลักษณ์ของชุมชน ตลอดจนแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ สถานที่สำคัญทางพุทธศาสนา แหล่งท่องเที่ยวอื่น ๆ ที่น่าสนใจภายในชุมชน และภายในจังหวัดสกลนคร รวมถึงการสนับสนุนผลิตภัณฑ์สินค้า OTOP อันเป็นภูมิปัญญาของชุมชน เพื่อสร้างรายได้ให้กับชุมชน และ เป็นการช่วยให้นักท่องเที่ยวได้เข้ามาเที่ยวจังหวัดสกลนครมากขึ้น

นอกจากนี้ ยังมีงาน “ไทยสกลรวมเผ่า รากเหง้าเดียวกัน โฮมเหง้าไทยสกล ยลถิ่นวัฒนธรรม” ได้จัดขึ้นระหว่างวันที่ 19 – 21 กันยายน 2562 ที่ผ่านมา บริเวณสวนเฉลิมพระเกียรติ เพื่อให้ข้อมูลเกี่ยวกับแหล่งท่องเที่ยวที่นักท่องเที่ยวจะได้เรียนรู้ถึงวิถีชีวิต ของ 6 ชนเผ่าต่าง ๆ ในจังหวัดสกลนคร ให้เป็นที่รู้จักกันมากขึ้น และได้มาเที่ยวเป็นการสนับสนุนการท่องเที่ยวเมืองรองตามนโยบายของภาครัฐ

สำหรับกิจกรรมดังกล่าวได้เปิดเส้นทางท่องเที่ยว “3 ธรรม” ได้แก่ เส้นทางท่องเที่ยว “ธรรมะ” ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางพุทธศาสนาที่มีปูชนียสถานสำคัญคู่บ้านคู่เมืองสกลนครมาแต่โบราณ นั่นคือ วัดพระธาตุเชิงชุมวรวิหาร เป็นที่ประดิษฐานหลวงพ่อองค์แสน พระคู่บ้านคู่เมืองจังหวัดสกลนคร วัดป่าสุทธาวาส เป็นวัดป่ากลางเมืองและเป็นสำนักเรียนที่สำคัญของพระภิกษุสงฆ์ในจังหวัดสกลนคร และเป็นสถานที่ในการละสังขารของพระอาจารย์มั่น ภูริโต ภายในอาคารจึงมีอัฐิธาตุและหุ่นขี้ผึ้งของพระอาจารย์เพื่อให้พุทธศาสนิกชนและประชาชนได้เข้ามากราบไหว้สักการะท่าน วัดถ้ำผาแด่น เป็นอีกหนึ่งในสถานที่ที่ห้ามพลาดของสกลนคร ซึ่งมีความงดงามด้วยงานแกะสลักบนหน้าผาหินที่มีเอกลักษณ์วิจิตรศิลป์ สวยสดงดงามถ่ายทอดเรื่องราวพุทธประวัติที่มีความเป็นมานับร้อยปี วัดตั้งอยู่บนภูเขาสูง ท่ามกลางธรรมชาติที่ร่มรื่น โดยมีการจัดพื้นที่ให้นักท่องเที่ยวชมทิวทัศน์และถ่ายรูปบริเวณศาลาผาแดง เพราะสามารถมองเห็นตัวเมืองสกลนครและทะเลสาบหนองหารได้แบบ 180 องศา และยังมีองค์พญาศรีสัตตนาคราช พญาศรีสัตตนาคราช หล่อด้วยโลหะทองเหลืองทั้งตัว สูง 9 เมตร กว้าง 6 เมตร ตั้งประดิษฐานบนแท่นความสูง 5 เมตร ลักษณะขององค์พญานาคจะขดตัวและชูเศียร 7 เศียร พ่นน้ำไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือลงสู่แม่น้ำโขง เพื่อให้นักท่องเที่ยวผู้มีจิตศรัทธา และประชาชนเดินทางมาเคารพกราบไหว้ขอพร ตลอดจนถ่ายภาพความทรงจำดี ๆ เก็บไว้อีกด้วย

“ธรรมชาติ” เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติทะเลสาบหนองหาร เป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม เป็นทะเลสาบน้ำจืดขนาดใหญ่ที่สุดของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และใหญ่เป็นอันดับ 2 ของประเทศ นอกจากนี้ที่หนองหารยังมีเกาะต่าง ๆ กว่า 20 เกาะ เช่น เกาะดอนสวรรค์ ซึ่งเป็นเกาะที่ใหญ่ที่สุด บนเกาะมีวัดร้างและพระพุทธรูปเก่าแก่ซึ่งเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองของจังหวัดสกลนคร อุทยานบัวเฉลิมพระเกียรติและพญานาคเผือก เป็นแหล่งรวบรวมบัวพันธ์ต่าง ๆ อีกทั้งยังเป็นที่ตั้งของรูปปั้นพญานาคเผือกขนาดใหญ่สีขาว โดยประชาชนชาวสกลนครและนักท่องเที่ยวมีความเชื่อ นับถือและให้ความเคารพสักการะกราบไหว้มาตั้งแต่บรรพบุรุษ

และเส้นทางท่องเที่ยวทาง “วัฒนธรรม” เป็นแหล่งท่องเที่ยวในชุมชนต่าง ๆ อาทิ ชุมชนคาทอลิกท่าแร่ ซึ่งเป็นหมู่บ้านที่มีประชากรนับถือศาสนาคริสต์มากที่สุดในประเทศไทย และเป็นชุมชนที่เก่าแก่มีอายุกว่า 100 ปี จะเห็นถึงสถาปัตยกรรม ขนบธรรมเนียม ประเพณี ศิลปวัฒนธรรม สินค้าของหมู่บ้าน ตลอดจนจะได้เห็นถึงวิถีชุมชน ชีวิตความเป็นอยู่ที่เรียบง่าย ประเพณีพื้นบ้านด้านต่าง ๆ ที่ยังคงสืบทอดมาจนทุกวันนี้

ทั้งนี้ จังหวัดสกลนคร ถือเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีศักยภาพแห่งหนึ่งของประเทศ นักท่องเที่ยวสามารถเที่ยวได้ตลอดทั้งปี นอกเหนือจากนี้ จังหวัดสกลนคร ยังมีอีก 2 เทศกาลที่ไม่ควรพลาด ได้แก่ งานประเพณีแห่ปราสาทผึ้ง ซึ่งจัดขึ้นในวันที่ 10-13 ตุลาคม 2562 และงานประเพณีแห่ดาว ซึ่งจัดเป็นประจำทุกปี โดยในปีนี้จะจัดขึ้นในวันที่ 22-25 ธันวาคม 2562

ธรรมนูญ ภาคธูป ผู้จัดการสำนักงานพื้นที่พิเศษเลย หรือ อพท. 5 กล่าวว่า ในปี 2562 คาดว่าจังหวัดเลยจะมีนักท่องเที่ยวสูงถึง 3 ล้านคน แต่จำนวนวันพักเฉลี่ยอยู่ที่เพียง 1.5 วัน เท่านั้น อพท. จึงร่วมบูรณาการกับทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องในการจัดกิจกรรมใหม่ ๆ เพื่อกระตุ้นการท่องเที่ยวให้เกิดขึ้นในทุกช่วงฤดูกาล โดยยึดแนวทางการพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศที่คำนึงถึงความยั่งยืนที่มุ่งกระจายรายได้ท่องเที่ยวสู่ชุมชนให้มากที่สุด เพื่อยกระดับการเข้าพักของนักท่องเที่ยวให้เป็น 3.5 วันในปี 2565

“อพท.มุ่งเน้นการพัฒนาท่องเที่ยวให้เป็นไปตามเกณฑ์การพัฒนาท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโลก หรือ Global Sustainable Tourism Council (GSTC) โดยจะมองใน 4 มิติคือ การบริหารจัดการ การกระจายรายได้ลดความเหลื่อมล้ำ การส่งเสริมวัฒนธรรมให้คงอยู่และการรักษาสิ่งแวดล้อม ดังนั้นเราจึงพัฒนาพื้นที่ด้วยการเปิดให้ประชาชนในพื้นที่มีส่วนร่วมส่งผลให้ปัจจุบันได้มีการพัฒนาท่องเที่ยวโดยชุมชนใน 14-15 ชุมชนต้นแบบ รวมถึงการบริหารจัดการพื้นที่ในการมุ่งเน้นความปลอดภัยทั้งด้านการจราจรและสุขภาพ และยังมองการเชื่อมโยงการท่องเที่ยวกับสปป.ลาวที่จะเจาะกลุ่มนักท่องเที่ยวเข้ามายังไทยโดยทางรถยนต์ที่เชื่อมโยง 4 จังหวัดไทยกับ 4 แขวง สปป.ลาว ด้วยการจัดทำ “แอพลิเคชั่น ล้านช้าง” เพื่อแนะนำแหล่งท่องเที่ยว โรงแรม อาหาร ฯลฯ คาดว่าจะพัฒนาแล้วเสร็จในปี 2563”

ทั้งนี้ อพท.ได้พัฒนากิจกรรมอื่น ๆ ที่เชื่อมโยงการท่องเที่ยวในเชียงคาน คือ กิจกรรมถนนศิลปะ (Street Art) ริมแม่น้ำโขง กิจกรรมการเก็บวัสดุเหลือใช้ในท้องถิ่นมาทำเพื่อลดปัญหาขยะ อาทิ ล้อจักรยานเก่า เครื่องมือทางการเกษตรที่เสื่อมสภาพ และกิจกรรมดึงดูดนักท่องเที่ยวที่มีความเชื่อในเรื่องการปลดปล่อยความทุกข์ โดยใช้พิธี “ลอยผาสาดลอยเคราะห์” ที่ใช้อุปกรณ์เครื่องมือที่ใช้ชาวบ้านจะเลือกใช้วัสดุจากธรรมชาติเพื่อร่วมกันรักษาสิ่งแวดล้อม และแหล่งท่องเที่ยวอีกแห่งที่มีการเชื่อมโยงการท่องเที่ยวกับชุมชนคือ “ศูนย์เรียนรู้ประมงพื้นบ้านเชียงคาน” ซึ่งเป็นชุมชนดั้งเดิมที่ประกอบอาชีพประมงเป็นอาชีพหลักและยังคงรักษาวิถีของชุมชนไว้

นอกจากนั้น อพท. ได้ร่วมดำเนินการกับการท่องเที่ยวทางสปป.ลาว ในการสร้างเส้นทางท่องเที่ยวเชื่อมโยง สี่เหลี่ยมวัฒนธรรมล้านช้าง จากการที่จังหวัดเลยเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรล้านช้างในอดีต ซึ่งมีพื้นที่ประกอบด้วย ไซยะบุรี เวียงจันทร์ หลวงพระบาง ทำให้เกิดเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมท้องถิ่น

“ส่วนแผนการพัฒนาท่องเที่ยวในระยะยาว อพท.ได้เตรียมความพร้อมเพื่อสร้างการตลาดท่องเที่ยวเพื่อความยั่งยืน โดยอาศัยโครงสร้างระบบพื้นฐานที่รัฐบาลได้ลงทุนในโครงการรถไฟฟ้าความเร็วสูง (ไฮสปรีดเทรน) เชื่อม 3 สนามบินของไทย สามารถรองรับนักท่องเที่ยวที่เพิ่มมากขึ้นทั้งในสปป.ลาว จีน และยุโรป (Premium Group) รวมทั้งจะทำให้เกิดศักยภาพในการเชื่อมโยงระหว่างพื้นที่ของไทยและ สปป.ลาว ไปยังจีน เป็นจุดดึงดูดนักท่องเที่ยวมากขึ้น” ธรรมนูญ กล่าวเพิ่มเติม