นับตั้งแต่การออก พ.ร.บ.รักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง พ.ศ. 2560 และจัดตั้งคณะกรรมการกลางจัดการสิ่งปฏิกูลและมูลฝอย เพื่อคัดเลือกเอกชนร่วมลงทุนกับรัฐ มีหน่วยงานที่ดูแลกิจการพลังงานของประเทศเข้ามาร่วมทำงานด้วย ทั้งคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.), สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน, กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน

นอกจากนี้โครงการนี้ก็ได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) เมื่อ เดือนพฤษภาคม 2560 ให้รับซื้อไฟฟ้าจากขยะชุมชนในรูปแบบ ฟีด-อิน-ทารีฟ (FIT) สำหรับผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็ก (SPP) ปั่นไฟไม่เกิน 50 เมกะวัตต์ ในอัตรา 3.66 บาทต่อหน่วย โดยมีเอกชนผ่านกระบวนการคัดเลือกเข้า “โครงการกำจัดขยะเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้าขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น” รวม 23 โครงการ กำลังผลิตรวม 234.7 เมกะวัตต์

แต่จนถึงบัดนี้เข้าไตรมาสสุดท้ายของปี 2564 โครงการไม่สามารถเดินหน้าได้ โดยกกพ.ยังไม่มีการออกระเบียบรับซื้อไฟฟ้า และประกาศรับซื้อไฟฟ้าโครงการโรงไฟฟ้าขยะชุมชน ตามมติกพช. 31 พฤษภาคม 2560 และที่สำคัญกระทรวงพลังงานยังเตรียมรื้อกฎเกณฑ์ใหม่ทั้งหมด รวมถึงทบทวนราคารับซื้อใหม่

ส่งผลให้เจ้าภาพหลักของโครงการและภาคเอกชนแคลงใจหนัก เพราะโครงการนี้ได้ผ่านขั้นตอนการคัดเลือกมาแล้ว เพราะในการประกวดราคาดังกล่าว เอกชนทุกรายได้ใช้อัตรารับซื้อจำนวน 3.66 บาท บวกอัตราเงินเฟ้อเป็นฐานในการคำนวณแผนการลงทุนสำหรับใช้ประกวดราคา จนทำให้ได้รับการพิจารณา และเข้าทำสัญญากับกรุงเทพมหานครแล้ว ปัจจุบันอยู่ระหว่างขั้นตอนต่างๆก่อนเริ่มงานก่อสร้าง

การปรับอัตราการรับซื้อใหม่ จึงสร้างความไม่เป็นธรรมให้กับเอกชนที่ได้รับการคัดเลือก เพราะการเปลี่ยนแปลงหลักเกณฑ์ใดๆ โดยเฉพาะการปรับลดอัตรารับซื้อไฟฟ้า ควรนำมาใช้กับโครงการที่เกิดภายหลัง ซึ่งยังไม่ผ่านกระบวนการคัดเลือกเอกชนเข้ามาดำเนินการ

นอกจากนี้เอกชนยังสงสัยอีกประการ ในเรื่องอัตราการรับซื้อไฟฟ้าที่ 3.66 บาทต่อหน่วย ที่ประกาศออกมานั้น ก็มาจากผลการศึกษาต้นทุนของสถาบันวิจัยพลังงาน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่กระทรวงพลังงานให้ดำเนินการเอง ซึ่งได้นำอัตราการเก็บ และขนมูลฝอย รวมถึงกำจัดมูลฝอย ตามพ.ร.บ.รักษาความสะอาดฯ และประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่องการจัดการขยะมูลฝอย พ.ศ. 2560 มาประกอบการพิจารณา เป็นอัตราที่ทำให้การปั่นไฟฟ้าจากขยะ ไม่สร้างภาระเพิ่มเรื่องค่าจัดการขยะกับประชาชน จึงเป็นที่มาของการอุดหนุนค่าไฟฟ้าให้กับประชาชนในขณะเดียวกันก็ไม่ผลักภาระค่ากำจัดขยะให้กับประชาชนด้วย จึงกำหนดอัตราการรับซื้อไฟฟ้าในอัตรา 3.66 บาทซึ่งเป็นราคาที่เหมาะสมทั้งในส่วนของรายจ่ายการจัดเก็บขยะที่ประชาชนต้องจ่ายและความคุ้มค่าของการลงทุนของภาคเอกชนที่เข้ามาลงทุนรับจ้างดำเนินโครงการ

ขณะที่แนวทางการปรับราคารับซื้อไฟฟ้าใหม่ กระทรวงพลังงาน โดย สนพ.ได้ทำการศึกษาเองเป็นการภายใน โดยไม่มีการประกาศข้อมูลการศึกษาอย่างเปิดเผยต่อสาธารณะ

ความล่าช้าจนมาถึงการรื้อกฎเกณฑ์ต่างๆทั้งที่โครงการได้ผ่านขั้นตอน จนถึงเตรียมงานก่อสร้างนั้น ทำให้หลายหน่วยงาน และภาคเอกชน กำลังจับตาโครงการปั่นไฟฟ้าจากขยะ ว่าจะเดินหน้าอย่างไรต่อไป กระทรวงมหาดไทย ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักในการผลักดัน และขับเคลื่อนโครงการมาโดยตลอด เพื่อลดปริมาณขยะล้นเมือง จะผลักดันสำเร็จหรือไม่ อย่างไรก็ตามทุกภาคส่วนได้แต่หวังว่าทุกอุปสรรคจะถูกปลดล็อกโดยเร็ว และเห็นภาพกระทรวงมหาดไทยและกระทรวงพลังงานจับมือเดินหน้าโครงการอย่างลุล่วง

ศ.(วิจัย) ดร.ชุติมา เอี่ยมโชติชวลิต ผู้ว่าการ วว. กล่าวว่า ผลกระทบสำคัญอันหนึ่งที่เกิดจากการแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อโควิด-19 คือ การจัดการขยะที่เกิดจากการป้องกันและรักษาโรค ได้แก่ อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคล (Personal Protective Equipment: PPE) ถุงมือยาง หน้ากากอนามัย หมวกคลุมผม ถุงหุ้มรองเท้า รวมไปถึงชุดป้องกันร่างกายที่ใช้เพียงครั้งเดียว (Single Used) ซึ่งการจัดการมูลฝอยติดเชื้อยังมีข้อจำกัดในหลายๆ ด้าน เช่น ประสิทธิภาพในการคัดแยกมูลฝอยติดเชื้อ ข้อจำกัดด้านโครงสร้าง งบประมาณ และบุคลากรของหน่วยงานต้นทางหรือแหล่งกำเนิด ปัจจุบันการจัดการขยะติดเชื้อดังกล่าวส่วนใหญ่ใช้วิธีการเผา หรือการกำจัดด้วยระบบการฆ่าเชื้อด้วยไอน้ำ ก่อนจะนำไปทิ้งเป็นขยะมูลฝอยชุมชนต่อไป ซึ่งวิธีการจัดการเหล่านี้มีข้อจำกัด หากขาดประสิทธิภาพและมาตรฐาน อาจส่งผลกระทบร้ายแรงต่อสุขอนามัยชุมชนและสิ่งแวดล้อมได้

“วว. โดย ศูนย์เชี่ยวชาญนวัตกรรมพลังงานสะอาดและสิ่งแวดล้อม ตระหนักถึงความสำคัญของปัญหาดังกล่าว จึงนำผลงานการศึกษาความเป็นไปได้ในการประยุกต์ระบบแก๊สซิฟิเคชันสามขั้นตอนในการกำจัดขยะปลอดเชื้อและเปลี่ยนเป็นพลังงานไฟฟ้า ซึ่งได้รับความร่วมมือจากบริษัทนำวิวัฒน์การช่าง (1992) จำกัด และการสนับสนุนของ บพข. ในการขยายขอบเขตดำเนินงานวิจัยเพิ่มเติม ภายใต้โครงการศึกษาแนวทางเพื่อเปลี่ยน PPE ใช้แล้ว ขยะปลอดเชื้อ ให้เป็นพลังงานโดยเทคโนโลยีแก๊สซิฟิเคชันสามขั้นตอน เพื่อสร้างต้นแบบและศูนย์การเรียนรู้ด้านการจัดการ PPE ใช้แล้วที่ผ่านการฆ่าเชื้อจากการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 และขยะปลอดเชื้ออื่นๆ โดยศูนย์เรียนรู้ฯ นี้ ตั้งอยู่ที่ สถานีวิจัยลำตะคอง วว. จังหวัดนครราชสีมา ขณะนี้อยู่ระหว่างการติดตั้งครุภัณฑ์ คาดว่าจะสามารถเปิดใช้งานเป็นทางการได้ภายในปี 2565 เพื่อช่วยกำจัดขยะจากการป้องกันและรักษาโรคโควิด-19 และขยะปลอดเชื้ออื่นๆ โดยนำเข้ามาสู่ระบบเพื่อผลิตเป็นพลังงาน ซึ่งจะช่วยลดผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต สิ่งแวดล้อมและก่อให้เกิดรายได้ สอดคล้องกับนโยบาย BCG Model ของรัฐบาล ได้แก่ เศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน และเศรษฐกิจสีเขียว” ผู้ว่าการ วว. กล่าว

ศ.(วิจัย) ดร.ชุติมา เอี่ยมโชติชวลิต กล่าวต่อว่า เทคโนโลยีแก๊สซิฟิเคชันในท้องตลาดโดยส่วนมากเป็นเทคโนโลยีนำเข้าจากต่างประเทศ และส่วนใหญ่ไม่สามารถดำเนินการต่อไปได้เนื่องจากปัญหาหลายๆ ด้าน เช่น ปริมาณทาร์และของเสียในระบบมีจำนวนมาก ตลอดจนการต่อต้านของชุมชนเนื่องด้วยผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ นอกจากนั้นในสถานการณ์การระบาดหนักของโรคโควิด-19 ทำให้ วว. มุ่งเน้นเตรียมความพร้อมเทคโนโลยีให้สามารถเข้ามาแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นได้ในทันที นอกจากนี้ยังเป็นการส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีภายในประเทศเพื่อลดการนำเข้าและสร้างความยั่งยืนภายในประเทศ โดย วว. มีแผนการถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีให้แก่ผู้ที่สนใจเพื่อใช้เป็นต้นแบบสำหรับโรงไฟฟ้าขยะชุมชน ภายใต้การดำเนินงานของศูนย์สาธิตการการผลิตพลังงานจากชีวมวลและขยะ ณ สถานีวิจัยลำตะคอง วว. โดยจะอยู่ในรูปแบบที่ปรึกษา

ดร.พนิดา เทพขุน นักวิจัยอาวุโส ศูนย์เชี่ยวชาญนวัตกรรมพลังงานสะอาดและสิ่งแวดล้อม วว. ในฐานะหัวหน้าโครงการวิจัย กล่าวเพิ่มเติมว่า เทคโนโลยีแก๊สซิฟิเคชันสามขั้นตอน (3-Stage Gasification) เป็นระบบที่มีประสิทธิภาพสูงและเกิดมลพิษต่ำกว่าการเผาไหม้ทั่วไป มีผลพลอยได้จากเทคโนโลยีนี้คือพลังงานทดแทนในรูปพลังงานความร้อนหรือไฟฟ้า เป็นเทคโนโลยีระดับโรงงานต้นแบบ มีศักยภาพรองรับวัตถุดิบ 10 ตันต่อวัน เพื่อผลิตพลังงานไฟฟ้าจากชีวมวลและของเหลือทิ้ง มีส่วนประกอบหลัก 5 ส่วน ได้แก่ 1.ระบบป้อนและอบแห้งวัตถุดิบ 2.ระบบเตาผลิตแก๊สเชื้อเพลิงสังเคราะห์ 3.ระบบทำความสะอาดแก๊ส 4.ระบบปรับปรุงคุณภาพน้ำ และ 5.เครื่องกำเนิดไฟฟ้าขนาด 200 กิโลวัตต์ ทั้งนี้เพื่อการบริหารจัดการมูลฝอยปลอดเชื้ออย่างมีประสิทธิภาพ สามารถนำไปใช้ประโยชน์และแก้ไขปัญหาได้จริง

“…วัตถุประสงค์ของการดำเนินโครงการนี้ เพื่อสร้าง วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม รองรับความต้องการใช้พลังงานในประเทศ สร้างความมั่นคงด้านพลังงาน และลดการการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการใช้พลังงานจากฟอสซิล ปัจจุบันเทคโนโลยี 3-State Gasification ของ วว. ได้มีการเดินระบบทดลองใช้กับวัตถุดิบที่หลากหลาย ได้แก่ ไม้สับ ขยะเชื้อเพลิง และขยะปลอดเชื้อ พบว่าการทำงานของระบบเตาผลิตแก๊สเชื้อเพลิงสังเคราะห์มีประสิทธิภาพการผลิตสูง ดังนั้นในสถานการณ์แพร่ระบาดของโรคโควิด-19 ที่มีการใช้อุปกรณ์และเวชภัณฑ์ทางการแพทย์เพื่อการป้องกันโรคแบบใช้ครั้งเดียวเพิ่มสูงขึ้นอย่างมากนั้น วว. มีความพร้อมในการพัฒนาเทคโนโลยี 3-State Gasification เพื่อใช้กำจัดขยะที่เกิดขึ้น ซึ่งการดำเนินงานของ วว. เพียง 1 กระบวนการ ทำให้เกิดประโยชน์ในการศึกษาหาแนวทางพัฒนากระบวนการกำจัดขยะปลอดเชื้อจากโรงพยาบาลเพื่อลดผลกระทบที่จะเกิดจากการสะสมและการนำไปกำจัดอย่างไม่ถูกสุขลักษณะ นอกจากนี้ยังได้ผลพลอยได้เป็นพลังงานทดแทนในรูปของแก๊สเชื้อเพลิงสังเคราะห์ที่มีคุณภาพ สามารถนำไปเป็นเชื้อเพลิงในการผลิตพลังงานความร้อนหรือพลังงานไฟฟ้าได้ มากไปกว่านั้นเทคโนโลยี 3-State Gasification ของ วว. ยังผ่านงานวิจัยในเบื้องต้นมาแล้วว่าสามารถดำเนินการได้อย่างมีประสิทธิภาพและก่อให้เกิดมลพิษต่อสิ่งแวดล้อมน้อย” นักวิจัยอาวุโส วว. กล่าว

นางสาวนฤภัทร อมรโฆษิต เลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (สำนักงาน กกพ.) ในฐานะโฆษกคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ) เปิดเผยถึงมติดเห็นชอบของ กกพ. ได้อนุมัติโครงการซื้อไฟฟ้า ภายใต้ชื่อ โครงการผลิตไฟฟ้าจากขยะชุมชน จากพื้นที่ที่มีศัพยภาพในการเข้าร่วมโครงการ จาก 9 จังหวัดทั่วประเทศ รวมทั้งสิ้น 11 โครงการ มูลค่าเงินลงทุนรวม 13,101 ล้านบาท กำลังการผลิต 83.04 เมกะวัตต์ และมีกำลังจำหน่ายเชิงพาณิชเข้าระบบ (SOCD) ภายในวันที่ 31 ธันวาคม 2562

หลังจาก่อนหน้านี้ กกพ. ได้ออกประกาศและหลักเกณฑ์การจัดหาไฟฟ้าจากขยะชุมชนในรูปแบบ Feed-in Tarff (FiT) โดยไม่ต้องผ่านกระบวนการแข่งขันด้านราคา ซึ่งมีเป้าหมายการซื้อรวมที่ 77.9 เมกะวัตต์ โดยได้เปิดให้ยื่นคำร้องและข้อเสนอขอขายไฟฟ้า ไปเมื่อ วันที่ 1 ธันวาคม 2560 ถึงวันที่ 31 มีนาคม ที่ผ่านมาแล้วนั้น หลังเปิดรับยื่นคำร้องฯ ล่าสุด กกพ.ได้ลงนามในประกาศผู้ผ่านการพิจารณาโครงการผลิตไฟฟ้าจากขยะชุมชน ทั้งสิ้น 11 บริษัท ได้แก่

1. บริษัท โกลบอล เพาเวอร์ ซินเนอร์ยี่ จำกัด(มหาชน) หรือ จีพีเอสซี พื้นที่ จ.ระยอง กำลังผลิตติดตั้ง 9.8 เมกะวัตต์ เสนอขายไฟฟ้า 8 เมกะวัตต์
2. บริษัท สยาม พาวเวอร์จำกัด พื้นที่  จ. นนทบุรี กำลังผลิตไฟฟ้า 9.5 เมกะวัตต์ เสนอขายไฟฟ้า 8 เมกะวัตต์
3. บริษัท กรุงเทพธนาคม จำกัด พื้นที่ ศูนย์กำจัดขยะมูลฝอยอ่อนนุช กรุงเทพฯ กำลังผลิตติดตั้ง 3 เมกะวัตต์ เสนอขายไฟฟ้า 3 เมกะวัตต์
4. บริษัท เอ็นคอม เวสท์ทู เอ็นเนอร์จี้ (พระนครศรีอยุธยา) จำกัด พื้นที่  จ. พระนครศรีอยุธยา กำลังผลิตติดตั้ง 6.50 เมกะวัตต์ เสนอขายไฟฟ้า 5 เมกะวัตต์
5. บริษัท หนองคายน่าอยู่ จำกัด พื้นที่  จ.หนองคาย กำลังผลิตติดตั้ง 8 เมกะวัตต์ เสนอขายไฟฟ้า 6 เมกะวัตต์
6. บริษัท อัลไลแอนซ์ คลีนเพาเวอร์ จำกัด พื้นที่  จ.กระบี่ กำลังผลิตติดตั้ง 5 เมกะวัตต์ และเสนอขายไฟฟ้า 4.4 เมกะวัตต์
7. บริษัท บุญ เอนเนอร์ซิส จำกัด พื้นที่  จ.นนทบุรี กำลังผลิตติดตั้ง 6.24 เมกะวัตต์ เสนอขายไฟฟ้า 5 เมกะวัตต์
8. บริษัท พาโนว่า จำกัด พื้นที่  จ.พระนครศรีอยุธยา กำลังผลิตติดตั้ง 9.90 เมกะวัตต์ เสนอขายไฟฟ้า 8 เมกะวัตต์
9. บริษัท มิทท คอร์ปอเรชั่น จำกัด พื้นที่  จ.สระบุรี กำลังผลิตติดตั้ง 9.50 เมกะวัตต์ เสนอขายไฟฟ้า 8 เมกะวัตต์
10. บริษัท ไทยโชริด รีนิวเอบิล เอ็นเนอร์ยี่ จำกัด พื้นที่  จ.อุดรธานี กำลังผลิตติดตั้ง 9.60 เมกะวัตต์ เสนอขายไฟฟ้า 8 เมกะวัตต์ และ
11. บริษัท คลีน แพลนนิ่ง จำกัด พื้นที่  จ.ตาก กำลังผลิตติดตั้ง 6 เมกะวัตต์ เสนอขายไฟฟ้า 5.50 เมกะวัตต์