1. หลักการจัดการขยะตามลำดับขั้น (Waste Hierarchy)

ของสาธารณรัฐฟินแลนด์ จะแบ่งเป็น 5 ขั้นตอน ดังนี้

ขั้นตอนที่ 1 การป้องกันไม่ให้เกิดขยะ
ขั้นตอนที่ 2 การนำไปใช้ซํ้า
ขั้นตอนที่ 3 การรีไซเคิล
ขั้นตอนที่ 4 การรีคัฟเวอรี่ ได้แก่ การนำก๊าซที่ได้จากกระบวนการหมักทางชีวภาพของขยะอินทรีย์หรือความร้อนทิ้งจากกระบวนการทางความร้อนเพื่อกำจัดขยะไปผลิตเป็นพลังงานไฟฟ้า การผลิตน้ำมันจากกระบวนการไพโรไลซิสขยะพลาสติก
ขั้นตอนที่ 5 ขั้นตอนสุดท้าย เช่น นำไปฝังกลบ (Landfill) เตาเผาขยะ (Incineration)

ก่อนนำเข้ากระบวนการเผาที่ทำให้เกิดความร้านนำไปผลิตไอน้ำที่อุณหภูมิสูงและความดันสูง ไอนํ้าส่วนหนึ่งจะถูกส่งไปขับเคลื่อนกังหันไอนํ้า (Steam Turbine) ของเครื่องผลิตไฟฟ้า อีกส่วนหนึ่งส่งไปใช้ในการให้ความอบอุ่นแก่บ้านเรือน

ส่วนขี้เถ้าที่เกิดในกระบวนการจะนำไปถมใน Landfill ของโรงไฟฟ้า ไอเสียที่ออกจากเตาเผาไหม้จะถูกส่งไปดักจับมลพิษที่ระบบ Flue Gas Cleaning โดยประกอบไปด้วยระบบดักจับฝุ่นไฟฟ้าสถิต (Electrostatic Precipitator: ESP) ระบบบำบัดกึ่งแห้ง (Semi-Dry Gas Scrubber) ค่าการปลดปล่อยมลพิษของโรงไฟฟ้าจะถูกควบคุมให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานกำหนด ก่อนปล่อยสู่ชั้นบรรยากาศ

เทคโนโลยีของโรงไฟฟ้าพลังความร้อนที่ใช้ส่วนใหญ่มีทั้งแบบ Stoker Incineration แบบ Circulating Fluidized Bed Combustion โดยสามารถนำชีวมวลก๊าซชีวภาพ ก๊าซจากหลุมฝังกลบขยะ (Landfill Gas) ถ่านหิน PEAT มาใช้ร่วมในกระบวนการด้วย ทำให้สามารถกำจัดขยะและผลิตไฟฟ้าได้ในโครงการเดียวกัน

2. ปัจจัยสู่ความสำเร็จของการจัดการขยะ

จากสิ่งที่พบในเทคโนโลยีโรงแปรรูปขยะมูลฝอยเป็นเชื้อเพลิงเพื่อผลิตไฟฟ้า (RDF Power Plant) ของประเทศที่พัฒนาแล้ว สิ่งที่เรียกว่าพลังงานทางเลือกไม่ใช่การใช้พลังงานจากขยะมูลฝอยที่เกิดขึ้นจากกระบวนการเผา การบริหารจัดการขยะก่อนนำเข้าสู่กระบวนการของระบบแก๊สซิฟิเคชั่นและไพโรไลซิสต่างหากที่ได้รับการจัดให้เป็นพลังงานทางเลือก โดยคุณลักษณะของเชื้อเพลิงขยะและการขึ้นทะเบียนหน่วยตรวจสอบรับรองตามมาตรฐาน Solid Recovered Fuels-Specifications and Classes CEN/TS 15359 ในยุโรป จะกำหนดคุณลักษณะจากค่าความร้อน ปริมาณคลอรีน และปริมาณปรอท ตามตารางด้านล่าง

การปลดปล่อยมลพิษของโรงไฟฟ้าที่ใช้เชื้อเพลิงขยะมีการควบคุมค่าการระบายสารมลพิษทางอากาศที่ปล่อยออกจากปล่องระบายมลพิษทางอากาศ ทั้งนี้ พารามิเตอร์ที่กำหนด ได้แก่ ฝุ่นละออง ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ก๊าซออกไซด์ของไนโตรเจน ก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ ก๊าซไฮโดรเจนคลอไรด์ ปริมาณอินทรีย์คาร์บอนทั้งหมด และไฮโดรฟลูออริก

3. การปรับใช้กับประเทศไทย

ในประเทศไทยที่ยังไม่มีการกำหนดคุณลักษณะของเชื้อเพลิงขยะและไม่มีกำหนดมาตรฐาน RDF/SRF โครงการโรงไฟฟ้าพลังความร้อนที่ใช้ขยะมูลฝอยเป็นเชื้อเพลิง จะต้องมีการควบคุมค่าการระบายสารมลพิษทางอากาศที่ปล่อยออกจากปล่องระบายมลพิษทางอากาศของโครงการให้ไม่เกินค่ามาตรฐาน ควบคุมการปล่อยทิ้งอากาศเสียจากเตาเผามูลฝอยตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติโดยมีพารามิเตอร์ที่กำหนด ได้แก่ ฝุ่นละออง ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ก๊าซออกไซด์ของไนโตรเจน ก๊าซไฮโดรเจนคลอไรด์ สารปรอท แคดเมียม ตะกั่ว ไดออกซิน/ฟิวแรน (Dioxin/Furan) และค่าความทึบแสง (Opacity)

ปัจจุบันประเทศไทยมีหน่วยงานที่รับผิดชอบและได้ดำเนินการเรื่องของการออกประกาศคุณลักษณะของเชื้อเพลิงขยะจากขยะอุตสาหกรรมและจากขยะชุมชน ตรงตามแนวทางการจัดการขยะและนโยบายของประเทศที่พัฒนาแล้วตามกรณีศึกษาข้างต้น แต่ประกาศยังไม่ได้มีผลใช้บังคับทางกฎหมายแต่อย่างใด ดังนั้น หากต้องการให้การจัดการขยะเกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมให้น้อยที่สุดและเกิดผลสัมฤทธิ์อย่างยั่งยืน การเร่งผลักดันเรื่องการกำหนดมาตรฐานคุณสมบัติ สำหรับเชื้อเพลิงขยะเป็นสิ่งที่จำเป็นที่ภาคนโยบายควรให้ความสำคัญและดำเนินการให้เกิดผลเป็นรูปธรรมโดยเร็วต่อไป *ผู้เขียนนำข้อมูล ความรู้ ประสบการณ์ จากการศึกษาดูงาน Municipal Solid Waste Management – Waste to Energy Solutions ของโครงการ EEP MEKONG ณ สาธารณรัฐฟินแลนด์และราชอาณาจักรสวีเดน ระหว่างวันที่ 8-16 กันยายน พ.ศ. 2561 มาเล่าสู่กันฟัง

Source: นิตยสาร Green Network ฉบับที่ 91 มกราคม-กุมภาพันธ์ 2562 คอลัมน์ GREEN Focus
โดย นรินพร มาลาศรี ผู้ชำนาญการพิเศษฝ่ายแผนและกำกับการจัดหาพลังงานสำนักงาน กกพ.

1. การผลิต RDF เป็นแนวทางที่ประเทศพัฒนาแล้วใช้อยู่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาคพื้นยุโรป เช่น เยอรมนี สวีเดน ฟินแลนด์ ฯลฯ
2. ทั้งขยะใหม่และขยะเก่าที่ตกค้างในบ่อฝังกลบ สามารถนำมาผลิต RDF ได้ดี
3. การผลิต RDF สามารถทำได้โดยเทคโนโลยีคนไทย เครื่องจักรผลิตในไทย ไปจนถึงการนำเข้าเครื่องจักรคุณภาพสูงจากต่างประเทศในกรณีที่ต้องการผลิตจำนวนมากๆ ตั้งแต่ 100 ตันต่อวันขึ้นไป
4. เมื่อปี พ.ศ. 2557 กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน ได้ศึกษาพื้นที่ศักยภาพเบื้องต้นว่า มีการผลิต RDF ไม่น้อยกว่า 90 แห่งทั่วประเทศ
5. จากการสำรวจพื้นที่ผลิต RDF 21 แห่ง ใน 15 จังหวัด พบว่ามีการลงทุนกว่า 3,000 ล้านบาท เงินทุนหมุนเวียนสู่ชุมชน 570 ล้านบาท สามารถคืนทุนได้ในเวลา 10-13 ปี
6. ราคาขายของ RDF เริ่มต้นตันละ 500-1,200 บาท ขึ้นอยู่กับคุณภาพและค่าความร้อนของ RDF (ปกติอยู่ระหว่าง 3,000-5,000 กิโลแคลอรี่ต่อกิโลกรัม)

ปัญหาของการผลิต RDF ก็คือ ตลาด ซึ่งมีผู้ซื้อน้อยราย ความต้องการใช้ RDF น้อยกว่าปริมาณที่มีการผลิต อีกทั้งจุดรับซื้อมีเพียงไม่กี่จุดทั่วประเทศ เท่าที่มีโรงงานผลิตปูนซีเมนต์

จากการที่มีการผลิต RDF จากบ่อฝังกลบและจากขยะใหม่ในปริมาณมาก RDF จึงล้นตลาดจนราคาซื้อขายไม่คุ้มค่าการลงทุน อีกทั้งโรงไฟฟ้าที่ใช้เชื้อเพลิงขยะส่วนใหญ่ก็มีภาระในการจัดการขยะตามสัญญากับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เมื่อราคาตํ่ามากๆ ทำให้เชื้อเพลิง RDF ถูกนำไปใช้ในโรงไฟฟ้าประเภทต่างๆ อย่างไม่เป็นทางการ ดังนั้น สมาคมการค้าพลังงานขยะ จึงได้มีหนังสือถึงประธานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน ให้มีการสนับสนุนยกระดับเชื้อเพลิงขยะให้เป็นเชื้อเพลิงเชิงพาณิชย์ เพื่อให้เกิดธุรกิจการค้าที่มั่นคงและเป็นที่ยอมรับของสถาบันการเงินต่างๆ พร้อมกันนี้ทางสมาคมการค้าพลังงานขยะ ยังได้มีเสนอแนวทางการจัดประเภทของ RDF ให้เหมาะสมกับสภาพความเป็นจริงของประเทศไทย เพื่อสะดวกต่อการส่งเสริมของภาครัฐและสามารถกำหนดราคาซื้อขายได้อย่างเหมาะสมและเป็นธรรมต่อทุกฝ่าย

ขอยกตัวอย่างบทสรุปจากสมุดปกขาว “เชื้อเพลิงขยะ (RDF) ทางออกของการจัดการขยะชุมชน”

1. โรงงานปูนซีเมนต์ทั้ง 4 แห่งในประเทศไทย ที่รับซื้อ RDF ในพื้นที่มีไม่ทั่วถึงเพียงพอที่จะรับขยะชุมชน

2. ภาคตะวันออก ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคใต้ตอนบน ไม่มีโรงงานปูนซีเมนต์ตั้งอยู่

3. ราคาเชื้อเพลิงจากฟอสซิล มีผลต่อราคาและการรับซื้อ RDF

4. องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นส่วนใหญ่ ไม่รู้วิธีการผลิต RDF ให้ได้คุณภาพ เพื่อให้ได้ราคาดี

5. รัฐบาลควรส่งเสริมและสนับสนุนให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น/ชุมชนผลิตเชื้อเพลิงขยะ RDF ที่มีคุณภาพโดยผ่านการทำสัญญาแบบ Supply Chain ในระยะยาว และสร้างระบบประกันคุณภาพและราคาขาย รวมทั้งค่าขนส่งสามารถปรับตามราคาเชื้อเพลิง

6. การผลิต RDF มุ่งเน้นการกำจัดขยะที่ตกค้างและเกิดขึ้นใหม่อย่างเป็นระบบ ควรใช้เป็นโอกาสให้มีผลต่อการคัดแยกขยะ และการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมคนไทยในอนาคต

7. การผลิต RDF มีผลประโยชน์ร่วมหลายด้าน เช่น ลดปัญหานํ้าเสีย การแพร่ระบาดของโรค สร้างรายได้ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและชุมชน ได้พื้นที่ขยะที่ฝังกลบหรือกองทิ้งมาใช้ประโยชน์ด้านอื่นๆ ลดการนำเข้าเชื้อเพลิง ลดความขัดแย้ง และเป็นการร่วมกับประชาคมโลกในการลดภาวะโลกร้อน

“ขยะไม่ใช่ทอง แต่เป็นของเสียที่ต้องช่วยกันกำจัด”

Source: นิตยสาร Green Network ฉบับที่ 91 มกราคม-กุมภาพันธ์ 2562 คอลัมน์ GREEN Focus โดย พิชัย ถิ่นสันติสุข