โครงการดังกล่าวนำวัสดุเหลือใช้จากการจัดประชุม สัมมนา และนิทรรศการภายในไบเทคกลับมาสร้างคุณค่าใหม่ผ่านแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) โดยนำมาอัปไซเคิลเป็นเฟอร์นิเจอร์และอุปกรณ์สนามเด็กเล่นที่มีความแข็งแรงและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม นอกจากการปรับปรุงห้องสมุดชุมชนด้วยเฟอร์นิเจอร์รักษ์โลกที่ผลิตร่วมกับ SCGP แล้ว โครงการในปีที่ 2 นี้ยังเพิ่มการสร้างสนามเด็กเล่นและพื้นที่นันทนาการจากวัสดุอัปไซเคิล โดยนำเม็ดพลาสติกรีไซเคิลชนิด PCR Compound Rotational Molding มาผลิตเป็นอุปกรณ์สนามเด็กเล่น ด้วยกระบวนการขึ้นรูปแบบหมุนเหวี่ยงไร้รอยต่อ ช่วยเพิ่มความแข็งแรงและความทนทาน ภายใต้ความร่วมมือของ GC ผ่าน GC YOUเทิร์น แพลตฟอร์มบริหารจัดการพลาสติกใช้แล้วพร้อมทั้งจัดกิจกรรมเวิร์กช็อปที่เสริมสร้างการมีส่วนร่วมในชุมชนโดย SAMA Garden อีกด้วย โครงการนี้สะท้อนถึงความมุ่งมั่นด้าน ESG ของไบเทค ในการเปลี่ยนแนวคิดความยั่งยืนให้เป็นการลงมือปฏิบัติที่ทำได้จริงและเปี่ยมด้วยความหมาย ผ่านการบูรณาการการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าเข้ากับการสร้างโอกาสให้เด็กและเยาวชนได้เรียนรู้ เล่น และมีส่วนร่วมกับแนวคิดด้านความยั่งยืน พร้อมทั้งสนับสนุนการพัฒนาชุมชนในระยะยาว ควบคู่ไปกับการร่วมขับเคลื่อนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) แห่งสหประชาชาติ

ในการดำเนินโครงการในปีที่ 2 วัสดุเหลือใช้จากการจัดงานรวมทั้งสิ้น 72,851 กิโลกรัม ซึ่งรวมถึงกระดาษจำนวน 63,485 กิโลกรัม และพลาสติกจำนวน 9,366 กิโลกรัม ได้เข้าสู่กระบวนการอัปไซเคิล ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ 396,981 กิโลกรัมคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า (kgCO₂e) พร้อมทั้งส่งมอบโต๊ะพร้อมเก้าอี้, ชั้นวางหนังสือ และเครื่องเล่นสำหรับสนามเด็กเล่นให้แก่เยาวชนและชุมชนในพื้นที่

ศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร กล่าวว่า กทม.ยินดีที่ได้ร่วมมือกับไบเทคและพันธมิตรในการฟื้นฟูพื้นที่ชุมชนอย่างบ้านหนังสือไพโรจน์ การสร้างแหล่งเรียนรู้ที่ยั่งยืน เข้าถึงง่าย และมีพื้นที่นันทนาการที่ปลอดภัย ถือเป็นสิ่งสำคัญในการยกระดับคุณภาพชีวิตของคนเมือง ซึ่งสอดคล้องกับวิสัยทัศน์และพันธกิจของ กทม. ในการทำให้กรุงเทพฯ เป็นเมืองน่าอยู่สำหรับทุกคน ความร่วมมือในครั้งนี้ถือเป็นตัวอย่างที่ดีเยี่ยมในการนำโครงการความยั่งยืนของภาคเอกชนมาสร้างประโยชน์และยกระดับสวัสดิการของชุมชนในกรุงเทพฯ โดยตรง”

ด้านจารุภา ยินดีเหมาะ ผู้จัดการทั่วไป – Venue Management & Services ศูนย์นิทรรศการและการประชุมไบเทค กล่าวว่า โครงการ BITEC Sustainable Library ห้องสมุดเพื่อความยั่งยืน สะท้อนให้เห็นถึงการนำวัสดุเหลือใช้จากการจัดงานกลับมาสร้างคุณค่าใหม่ทางสังคมได้อย่างเป็นรูปธรรม ด้วยความร่วมมือกับ กทม. และพันธมิตรอย่าง SCGP และ GC YOUเทิร์น เราสามารถเปลี่ยนวัสดุเหลือใช้จากงานแสดงสินค้าให้กลายเป็นพื้นที่การเรียนรู้และการเล่นที่สร้างแรงบันดาลใจ ช่วยปลูกฝังจิตสำนึกรักษ์โลกและส่งเสริมสุขภาวะของชุมชน นอกจากนี้ โครงการดังกล่าวยังสะท้อนถึงความมุ่งมั่นของเราในการร่วมพัฒนาเขตบางนาให้เป็นชุมชนที่ครบถ้วนรอบด้าน ตอบโจทย์การใช้ชีวิตของผู้คนในทุกช่วงวัย โดยผสานการเติบโตทางเศรษฐกิจ คุณภาพชีวิตที่ดี และการดูแลสิ่งแวดล้อมเข้าไว้ด้วยกัน

พีรพงษ์ เทพวรินทร์ Manager – Recycling Solutions บริษัทเอสซีจี แพคเกจจิ้ง จำกัด (มหาชน) หรือ SCGP กล่าวว่า SCGP ยินดีที่ได้เป็นส่วนหนึ่งของความร่วมมือในโครงการนี้ โดย SCGP RECYCLE บริหารจัดการกระดาษใช้แล้วจากการจัดงานนิทรรศการอย่างถูกต้อง และนำกลับเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล พร้อมต่อยอดกระดาษส่วนหนึ่งด้วยการ Upcycle เป็นเฟอร์นิเจอร์รักษ์โลก สำหรับจัดทำ “ห้องสมุดเพื่อความยั่งยืน” ในปี 2569 เพื่อส่งเสริมให้เยาวชนตระหนักถึงความสำคัญของการคัดแยกกระดาษ และเห็นคุณค่าของกระดาษใช้แล้วที่สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้อีกครั้ง ความร่วมมือครั้งนี้เป็นการช่วยเพิ่มคุณค่าให้กับวัสดุใช้แล้ว และยังร่วมสร้างพื้นที่แห่งการเรียนรู้สำหรับเยาวชนในชุมชน สอดคล้องแนวทางการดำเนินงานของ SCGP ในการขับเคลื่อน Circular Economy ควบคู่กับการสร้างคุณค่าให้แก่สิ่งแวดล้อม ชุมชน และสังคมอย่างยั่งยืน

ชยภัทร ด่านอำไพ ผู้จัดการฝ่าย หน่วยงาน Marketing Management สายงานตลาดและการขาย กลุ่มลูกค้าแพลตฟอร์มอุตสาหกรรม บริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ GC กล่าวว่า GC ยินดีที่ได้เป็นส่วนหนึ่งของความร่วมมือครั้งนี้ โดย GC YOUเทิร์น จะเข้ามาช่วยรวบรวมและบริหารจัดการขวดพลาสติกใช้แล้ว ก่อนนำขวดพลาสติกขุ่นมาต่อยอดเป็นเม็ดพลาสติกรีไซเคิล PCR Compound Rotational Molding เกรด InnoEco H1140NU ที่มีความแข็งแรง ทนทาน และเหมาะสำหรับผลิตเครื่องเล่นกลางแจ้ง และสิ่งที่เราดีใจที่สุด คือการได้เห็นพลาสติกใช้แล้วที่เคยถูกมองว่าเป็นขยะ กลับมามีคุณค่าอีกครั้งในรูปแบบของพื้นที่แห่งความสุข ที่เด็ก ๆ และครอบครัวสามารถมาใช้ประโยชน์ร่วมกันได้

นพเก้า อุทัยศรี ประธานชุมชนหมู่บ้านไพโรจน์ ตัวแทนบ้านหนังสือไพโรจน์ กล่าวว่า การปรับปรุงบ้านหนังสือและการเพิ่มพื้นที่สนามเด็กเล่นที่มีชีวิตชีวาในครั้งนี้ ช่วยเติมพลังใหม่และสร้างความสดใสให้กับชุมชน ต้องขอขอบคุณไบเทค กทม. และพันธมิตรทุกภาคส่วน ที่ทำให้เด็ก ๆ ในชุมชนได้มีสภาพแวดล้อมที่ทันสมัยและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม พร้อมหนังสือใหม่ ๆ และพื้นที่สำหรับเรียนรู้ เล่น และเติบโตไปด้วยกัน”

บ้านหนังสือไพโรจน์พร้อมต้อนรับชาวชุมชนและประชาชนทั่วไปให้เข้ามาใช้บริการในพื้นที่การเรียนรู้แห่งใหม่ที่มีบรรยากาศสดใสและเปี่ยมด้วยแรงบันดาลใจ ไบเทคจะยังคงเดินหน้าขับเคลื่อนความมุ่งมั่นด้านความยั่งยืนให้เกิดขึ้นจริง ผ่านโครงการระยะยาวที่สามารถปฏิบัติได้จริง เพื่อร่วมสนับสนุนการเติบโตอย่างเข้มแข็งของชุมชน ควบคู่ไปกับการเป็นผู้นำด้านการดูแลสิ่งแวดล้อมเพื่ออนาคตที่ยั่งยืนยิ่งขึ้น

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขภาพรวมไม่ได้หมายความว่าสัตว์ป่าทุกชนิดกำลังลดจำนวนลงในอัตราเดียวกัน รายงานยังพบว่าประชากรสัตว์บางส่วนมีแนวโน้มคงที่หรือเพิ่มขึ้น สะท้อนว่าความพยายามอนุรักษ์ที่มีเป้าหมายชัดเจนและดำเนินการต่อเนื่องสามารถช่วยให้ธรรมชาติฟื้นตัวได้

สำหรับประเทศไทย หนึ่งในตัวอย่างสำคัญคือการฟื้นตัวของประชากรเสือโคร่ง ซึ่งไม่ได้เป็นเพียงความสำเร็จในการเพิ่มจำนวนสัตว์ผู้ล่าสูงสุดของห่วงโซ่อาหาร แต่ยังสะท้อนถึงศักยภาพในการฟื้นฟูระบบนิเวศป่าไม้ และความสำคัญของการทำงานร่วมกันระหว่างภาครัฐ องค์กรอนุรักษ์ และชุมชนท้องถิ่น

สัตว์ป่าบางชนิดฟื้น แต่ความหลากหลายทางชีวภาพยังวิกฤต

รัฐพล พิทักษ์เทพสมบัติ รองผู้อำนวยการฝ่ายอนุรักษ์ และผู้อำนวยการส่วนงานกลุ่มป่าไม้ องค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล สำนักงานประเทศไทย (WWF Thailand) กล่าวว่า อัตราการเปลี่ยนแปลงของประชากรสัตว์ป่าโดยรวมเริ่มทรงตัว แต่จำนวนสปีชีส์ในภาพรวมยังคงมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่อง โดยพบว่าสัตว์บางชนิดมีจำนวนเพิ่มขึ้นหรือฟื้นตัวได้ดี เช่น ประชากรเสือโคร่งทั่วโลก เต่าหลังเขียว วาฬสีน้ำเงิน/ปลาทูน่าครีบน้ำเงิน และพื้นที่วางไข่ของเต่าทะเล โดย 4 ปัจจัยหลักที่ส่งผลกระทบต่อทรัพยากรชีวภาพทั่วโลกล้วนมาจาก ระบบการผลิตอาหาร การผลิตและการใช้พลังงาน รูปแบบการใช้ประโยชน์ที่ดิน และกิจกรรมการสนับสนุนทางการเงินหรือการลงทุน

“ภาพรวมสถานการณ์ป่าไม้ของไทยในปัจจุบัน พบพื้นที่ถิ่นที่อยู่อาศัยประเภทป่าไม้เพิ่มขึ้นเล็กน้อย แต่พื้นที่ระบบนิเวศทางทะเล น้ำจืด และแม่น้ำสาขา รวมถึงแม่น้ำโขง กลับได้รับผลกระทบอย่างหนัก ทั้งในด้านคุณภาพน้ำและจำนวนชนิดพันธุ์สัตว์น้ำที่ลดลงอย่างสอดคล้องกับแนวโน้มทั่วโลก” รัฐพล กล่าว

เสือโคร่งไทยจาก 40 ตัว สู่กว่า 200 ตัว

รัฐพล กล่าวว่า สถิติประชากรเสือโคร่งในประเทศไทยบ่งบอกถึงความสำเร็จของการดำเนินงานอนุรักษ์ระยะยาวกว่า 10 ถึง 20 ปี โดยจากข้อมูลการจำแนกลวดลายเสือโคร่งผ่านกล้องดักถ่ายภาพ (Camera Trapping) พบว่า ในปี พ.ศ. 2547 ประเทศไทยมีประชากรเสือโคร่งระบุตัวตนได้ประมาณ 40 ตัว แต่ในปี พ.ศ. 2569 จำนวนเสือโคร่งได้เพิ่มขึ้นเป็นประมาณ 210 ถึง 253 ตัว

ความสำเร็จนี้เกิดจากการร่วมมือกันอย่างจริงจังระหว่างภาครัฐ องค์กรพัฒนาเอกชนทั้งในและระหว่างประเทศ รวมถึงการเพิ่มศักยภาพเจ้าหน้าที่และชุมชน โดยในเชิงนิเวศวิทยา เสือโคร่งทำหน้าที่เป็นผู้ล่าสูงสุดของห่วงโซ่อาหาร (Top Predator) ที่คุมประชากรสัตว์กินพืชและผู้ล่าระดับรองอย่างหมาใน หากประชากรเสือโคร่งสมบูรณ์ จะช่วยรักษาสมดุลของระบบนิเวศพืชและสัตว์ทั้งหมด ไม่ให้สัตว์บางชนิดมีมากเกินไปจนทำลายโครงสร้างป่า

ทั้งนี้ เสือโคร่งแต่ละตัวต้องใช้พื้นที่ครอบครองหลายตารางกิโลเมตรและไม่สามารถอาศัยร่วมกันในพื้นที่เดียวกันได้ แม้ผืนป่าตะวันตกจะมีศักยภาพรองรับประชากรเสือโคร่งได้เพิ่มขึ้นจาก 200 ตัว เป็น 400 ตัว แต่การขยายประชากรยังคงเผชิญข้อจำกัดด้านพื้นที่และการกระจายตัวไปยังผืนป่าตอนบน

ปัญหาไฟป่า – ล่าสัตว์ป่า ภัยคุกคามเสือโคร่ง

เมื่อถามถึงปัจจัยคุกคามที่ขัดขวางการขยายประชากรของเสือโคร่งและสัตว์ป่า รัฐพล กล่าวว่า ปัญหาไฟป่าในพื้นที่ป่าเต็งรังและป่าดิบแล้งบริเวณรอยต่อผืนป่าตอนเหนือขึ้นไปจากอุทยานแห่งชาติแม่วงก์ ไฟป่าที่เกิดขึ้นถี่ได้ทำลายแหล่งหาอาหารและส่งผลให้สัตว์ที่เป็นเหยื่อลดลง เสือโคร่งจึงต้องย้ายกลับลงมายังป่าตอนล่างและไม่สามารถขยายถิ่นที่อยู่ได้ รวมถึงภัยคุกคามจากการล่าสัตว์ป่าผิดกฎหมายและการค้าสัตว์ป่าข้ามชาติเนื่องจากเสือโคร่งมีมูลค่าสูงนอกประเทศ

กรณีศึกษาเสือโคร่ง “แกมม่า”

ความสำคัญของแนวเชื่อมต่อทางนิเวศวิทยา (Ecological Corridor) ได้รับการยืนยันผ่านกรณีศึกษาของเสือโคร่งหนุ่มชื่อ “แกมม่า” ซึ่งกำเนิดที่อุทยานแห่งชาติคลองลานในปี พ.ศ. 2566 ต่อมาได้หายไปจากกล้องดักถ่าย และไปปรากฏตัวอีกครั้งที่น้ำตกพาเจริญ บริเวณกลุ่มป่าคอร์ริดอร์ ซึ่งเป็นการเดินทางข้ามพื้นที่ป่าธรรมชาติ ป่าชุมชน และพื้นที่เกษตรกรรม รวมระยะทางกว่า 120 กิโลเมตร ปรากฏการณ์นี้สะท้อนว่า สัตว์ป่าจำเป็นต้องมีเส้นทางเคลื่อนย้ายเพื่อขยายถิ่นฐานและป้องกันปัญหาพันธุกรรมเลือดชิด ดังนั้น การอนุรักษ์จึงไม่สามารถจำกัดอยู่เพียงในเขตป่าอนุรักษ์ของรัฐเท่านั้น แต่ต้องบริหารจัดการพื้นที่แนวเชื่อมต่อระหว่างอุทยานแห่งชาติคลองลาน อุ้มผาง แม่ปิง และอมก๋อย ให้มีความปลอดภัย มีแหล่งน้ำ แหล่งอาหาร และเหยื่อที่เพียงพอ

ขับเคลื่อนพื้นที่นำร่อง 10 แห่งแรกในจังหวัดตาก ภายใต้ OECM

เพื่อปิดช่องว่างการอนุรักษ์นอกเขตป่าอนุรักษ์ของรัฐ ประเทศไทยได้นำกรอบแนวคิด OECM (Other Effective Area-based Conservation Measures) ซึ่งเป็นกลไกสากลเข้ามาขับเคลื่อนร่วมกันระหว่างองค์กรอนุรักษ์ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) กรมป่าไม้ และชุมชนท้องถิ่น โดยมีเกณฑ์สำคัญคือ พื้นที่นั้นต้องไม่อยู่ในเขตป่าอนุรักษ์ของรัฐ แต่ต้องเป็นพื้นที่ที่ดูแลโดยชุมชน ภาคเอกชน หรือป่าชุมชน เห็นได้ชัดจากการประกาศยกระดับพื้นที่นำร่อง OECM ชุดแรกจำนวน 10 แห่งในไทย ซึ่งเป็นป่าชุมชนในเขตจังหวัดตาก บริเวณผืนป่าแม่ปิง คอร์ริดอร์ และพื้นที่ใกล้เคียงเตรียมการอุทยานแห่งชาติดอยสอยมาลัย โดยกรอบแนวคิดดังกล่าวช่วยให้งานอนุรักษ์ของชุมชนได้รับการยอมรับในระดับสากล และได้รับคะแนนนำในการเข้าถึงแหล่งทุนสิ่งแวดล้อม ทั้งจากกองทุนในประเทศ ภาคเอกชน และกองทุนระดับโลก

รัฐพล กล่าวอีกว่า ปัจจุบันกรมป่าไม้ได้นำกรอบ OECM ไปใช้ประเมินและจัดเกณฑ์ป่าชุมชนทั่วประเทศ เพื่อให้รัฐบาลสามารถจัดสรรงบประมาณสนับสนุนได้อย่างตรงจุด ในส่วนของเป้าหมายระดับโลกในปี 2573 สากลได้ตั้งเป้าเพิ่มพื้นที่คุ้มครองความหลากหลายทางชีวภาพให้ได้ 30% ทั้งทางบกและทางทะเล สำหรับประเทศไทย ปัจจุบันมีพื้นที่ป่าอนุรักษ์ทางบกคิดเป็น 25% ถึง 27% ซึ่งขาดอีกเพียง 3% ก็จะบรรลุเป้าหมาย 30%

“การขับเคลื่อนป่าชุมชนให้เป็น OECM จะช่วยให้ประเทศไทยบรรลุเป้าหมาย 30% ได้ทันที โดยไม่จำเป็นต้องประกาศป่าอนุรักษ์ของรัฐเพิ่มเติม ซึ่งเป็นกระบวนการที่ใช้พลังงานสูงและอาจสร้างความขัดแย้งกับชุมชน” รัฐพล กล่าว

ในงาน Responsible Seafood Summit 2026 ซึ่งจัดขึ้นในประเทศไทยโดย Global Seafood Alliance ผู้บริหาร บริษัทไทยยูเนี่ยน ฟีดมิลล์ จำกัด (มหาชน) หรือ TFM ได้เปิดมุมมองถึงโจทย์ความยั่งยืนของ TFM ตั้งแต่การบริหารวัตถุดิบ การขยายตลาดต่างประเทศ การยกระดับมาตรฐานสากล ไปจนถึงโครงการลดคาร์บอนในฟาร์มกุ้ง

พีระศักดิ์ บุญมีโชติ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บมจ.ไทยยูเนี่ยน ฟีดมิลล์ (TFM) กล่าวหลังจากเข้าร่วมแสดงวิสัยทัศน์ในงานประชุม Responsible Seafood Summit 2026 ว่า แนวคิดสำคัญที่ TFM ให้ความสำคัญ คือการมองห่วงโซ่อุปทานแบบครอบคลุมทุกภาคส่วนตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ประกอบด้วย เกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงกุ้งและปลาผู้ผลิตอาหารสัตว์น้ำ โรงงานแปรรูป และระบบการขนส่งกระจายสินค้า ไปจนถึงมือผู้บริโภคขั้นสุดท้ายทั่วโลก ทุกสถานีในห่วงโซ่อุปทานต้องมุ่งเน้นการใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืนและมีความรับผิดชอบ เพื่อสร้างความมั่นคงในการจัดหาวัตถุดิบ

โลกเดือดกระทบซัพพลายเชนอาหารสัตว์น้ำ

เมื่อพูดถึงความท้าทายที่เกิดขึ้นกับอุตสาหกรรมสัตว์น้ำ พีระศักดิ์ กล่าวว่า ปัจจุบันบริษัทฯ กำลังเผชิญกับความท้าทายรอบด้าน ทั้งความผันผวนของราคาวัตถุดิบ ต้นทุนพลังงานที่สูงขึ้น ความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยน ปัญหาโรคระบาดในสัตว์น้ำ ปัญหาภูมิรัฐศาสตร์และสงคราม ตลอดจนภาวะโลกร้อน (Global Warming) และอุณหภูมิน้ำทะเลที่สูงขึ้น ซึ่งกระทบต่อปริมาณและถิ่นที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำในธรรมชาติอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

สำหรับความเสี่ยงที่ TFM ให้ความสำคัญสูงสุด คงหนีไม่พ้นประเด็นด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) เนื่องจากเป็นปัจจัยที่ไม่สามารถควบคุมได้ แต่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อห่วงโซ่วัตถุดิบและปริมาณผลผลิต รองลงมาคือ โรคระบาดในสัตว์น้ำ เช่น โรคล้มไวรัสในกุ้ง ซึ่งมีความเชื่อมโยงกับสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง ทำให้บริษัทฯ ต้องเตรียมแผนบริหารจัดการและแผนสำรองเพื่อรับมือกับวิกฤตเหล่านี้อย่างเป็นระบบ

วาง 3 เงื่อนไขวัตถุดิบทางเลือก “คุณภาพดี-ตรวจสอบได้-รับผิดชอบ”

การดำเนินงานด้านความยั่งยืนของ TFM จึงเริ่มจากกระบวนจัดหาวัตถุดิบ โดยเฉพาะในกลุ่มอาหารสัตว์น้ำ ได้แก่ ปลาป่น และ ถั่วเหลือง โดยปลาป่นต้องมาจากแหล่งวัตถุดิบที่ถูกต้อง ได้รับการรับรองมาตรฐานสากล เช่น MarineTrust หรือ IFFO RS แม้ว่าโปรตีนจากปลาป่น (Marine Protein) จะเป็นแหล่งโปรตีนที่ดีที่สุดสำหรับสัตว์น้ำ แต่หากเกิดภาวะขาดแคลน ซึ่งอาจส่งผลให้อุตสาหกรรมหันไปใช้โปรตีนถั่วเหลืองจากอเมริกาใต้ เช่น ประเทศอาร์เจนตินา หรือบราซิล ส่งผลให้อุปสงค์พุ่งสูงจนราคาถั่วเหลืองแพงขึ้น

บริษัทฯจึงต้องเตรียมวัตถุดิบทางเลือก โดยตั้งอยู่บนหลักการ 3 ประการพร้อมกัน ได้แก่ การรักษาคุณภาพสินค้าให้อยู่ในระดับสูง การมีระบบตรวจสอบย้อนกลับได้ และ การจัดหาวัตถุดิบด้วยความรับผิดชอบ ขณะที่ถั่วเหลืองต้องมาจากพื้นที่เพาะปลูกที่ไม่ตัดไม้ทำลายป่า ไม่ทำลายธรรมชาติ และไม่มีกระบวนการเผาไหม้ที่ก่อให้เกิดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ขึ้นสู่ชั้นบรรยากาศ

“สิ่งที่เราให้ความสำคัญมากที่สุด คือคุณภาพ เพราะคุณภาพของอาหารต้องมาก่อน โดยเฉพาะเรื่องอาหารไทยที่ต้องให้ความสำคัญกับคุณภาพเป็นหลัก อาจต้องมีโปรตีนทางเลือกหรือทางเลือกอื่น ๆ เข้ามาช่วย แต่สิ่งสำคัญคือแหล่งที่มาต้องถูกต้อง สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ และต้องมาจากแหล่งทรัพยากรที่มีความรับผิดชอบ ซึ่งเรื่องนี้เป็นสิ่งที่เราให้ความสำคัญและเป็นแนวทางที่เราจะเดินต่อไป” พีระศักดิ์ กล่าว

กระจายพอร์ตสู่ตลาดโลก ชูโมเดล “เกษตรกรเติบโต บริษัทเติบโต”

พีระศักดิ์ กล่าวว่า สัดส่วนการส่งออกอาหารสัตว์น้ำของกลุ่มไทยยูเนียนมีการเติบโตอย่างต่อเนื่องจากในอดีต ซึ่งอยู่ที่ประมาณ 5% ได้เพิ่มขึ้นมาเป็นเกือบ 10% แต่เป้าหมายของเราคือการขยายการส่งออกเพิ่มขึ้น 25 – 30% โดยบริษัทฯ พยายามบริหารจัดการและกระจายพอร์ตโฟลิโอไปยังต่างประเทศมากขึ้น ทั้งตลาดฮาวายในสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นการจำหน่ายให้แก่ฟาร์มกุ้งออร์แกนิกของเกษตรกรไทยในฮาวายที่มีโรงงานแปรรูป 8 แห่ง จำหน่ายผลผลิตให้แก่ห้าง Costco ที่มีปริมาณสั่งซื้ออาหารกุ้งสูงถึง 300-400 ตันต่อเดือน

นอกจากนี้ บริษัทฯ ยังเติบโตได้ดีในประเทศมาเลเซีย, ศรีลังกา, อินเดีย, บังกลาเทศ, สิงคโปร์, ตะวันออกกลาง, แอฟริกาใต้ รวมถึงการลงนามลงทุนตั้งโรงงานใหม่ที่ ประเทศเอกวาดอร์

การบุกตลาดต่างประเทศดังกล่าว บริษัทฯ ใช้กลยุทธ์หลัก คือ การส่งทีมเทคนิค และทีมวิชาการด้านโรคสัตว์น้ำลงพื้นที่เพื่อช่วยเกษตรกรวางโปรแกรมควบคุมต้นทุน การป้องกันโรค และการจับคู่ตลาด (Market Match-making) สำหรับผลผลิต ภายใต้แนวคิด “เกษตรกรเติบโต บริษัทเติบโต” รวมทั้งช่วยยกระดับมาตรฐานฟาร์มกุ้งของเกษตรกรให้ได้รับมาตรฐานสากล เช่น GAP ของกรมประมง, BAP, หรือ ASC ซึ่งช่วยเพิ่มโอกาสในการส่งผลผลิตเข้าสู่โรงงานแปรรูปชั้นนำ

สร้างฐานวิจัยระดับโลก เดินหน้า Thai Union Academy

เพื่อรองรับการเติบโตในระดับสากล กลุ่มไทยยูเนียนกำลังดำเนินการจัดตั้ง “Thai Union Academy” ซึ่งเป็นศูนย์วิจัยและพัฒนา (R&D) ด้านวิชาการ โดยบูรณาการทีมงานจากฐานการผลิตในประเทศอินโดนีเซีย และเตรียมขยายไปยังประเทศเอกวาดอร์ภายใน เดือนมกราคม 2570 ศูนย์แห่งนี้จะเน้นงานวิจัยด้านการพัฒนาสูตรอาหาร, การลดต้นทุน การเพิ่มประสิทธิภาพการเลี้ยง และการปรับสูตรให้เหมาะกับแต่ละประเทศ โดยใช้นักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญคนไทยเดินทางไปถ่ายทอดองค์ความรู้ร่วมกับล่ามในท้องถิ่น

ขณะเดียวกัน บริษัทฯ ยังเป็นผู้นำด้านการสร้างมาตรฐานรับรองสากล โดยเริ่มลงทุนทำมาตรฐาน ASC (Aquaculture Stewardship Council) ตั้งแต่ปี 2023 ด้วยงบประมาณกว่า 10 ล้านบาท ซึ่งถือเป็นผู้ผลิตอาหารสัตว์น้ำรายแรกๆ ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

นอกจากนี้ยังได้จัดทำมาตรฐานฮาลาล (Halal) เพื่อรองรับตลาดกลุ่มประเทศมุสลิม ตะวันออกกลาง และพื้นที่ 4 จังหวัดชายแดนภาคใต้ ภายใต้ยุทธศาสตร์ “เตรียมใบรับรองสากลไว้ล่วงหน้าเพื่อพร้อมขยายตลาดทันที” โดยไม่ต้องเสียเวลารอขั้นตอนการอนุมัติเมื่อมีโอกาสทางธุรกิจ

ผลักดันโครงการกุ้งลดคาร์บอน

สำหรับความคืบหน้าของโครงการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เกิดจากกระบวนการเลี้ยงกุ้ง (Shrimp Decarbonization Project) กลุ่มไทยยูเนียนได้ส่งเสริมให้ฟาร์มกุ้งในเครือข่ายติดตั้งระบบโซลาร์รูฟท็อป (Solar Rooftop) พร้อมใช้ระบบให้อาหารอัตโนมัติ (Auto-feed) และปรับปรุงการบริหารจัดการระบบเปิดน้ำเติมออกซิเจนอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อลดการใช้พลังงานไฟฟ้าเกินความจำเป็น

โครงการนี้สามารถช่วยลดต้นทุนการเลี้ยงของเกษตรกรลงได้ ไม่ต่ำกว่า 5% ซึ่งถือเป็นตัวเลขที่มีความสำคัญ เมื่อเทียบกับอัตรากำไรเฉลี่ยของการเลี้ยงกุ้งที่อยู่ที่ประมาณ 2% ในช่วง 8 เดือนที่ผ่านมา (มกราคม – สิงหาคม) มีการทำสัญญาซื้อขายกุ้งลดคาร์บอนล่วงหน้าในปริมาณ หลายพันตัน เช่น กุ้งขนาด 70 ตัวต่อกิโลกรัม และ 40 ตัวต่อกิโลกรัม นับเป็นโครงการความยั่งยืนที่สอดคล้องกับมิติการลดคาร์บอนฟรุตพรินท์และยกระดับซัพพลายเชนให้ยั่งยืน

“สุดท้ายแล้วผู้ที่ได้รับประโยชน์จากความยั่งยืนก็คือผู้ซื้อสินค้า เพราะหากเรามีแหล่งจัดหาสินค้าที่มีความรับผิดชอบ ผู้บริโภคก็สามารถมั่นใจได้ว่าสินค้าที่เลือกซื้อมีทั้งความปลอดภัย คุณภาพ และมีความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมเพราะที่ผ่านมาเราก็เห็นแล้วว่าการปล่อยให้มีการดำเนินงานโดยไม่มีการควบคุมหรือคำนึงถึงผลกระทบ สามารถสร้างความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมได้มาก เราจึงต้องเป็นเด็กดี และทำให้เห็นว่าเราสามารถดำเนินธุรกิจอย่างมีความรับผิดชอบได้ ซึ่งเรื่องนี้จะกลายเป็นความแตกต่างและข้อได้เปรียบของเรา ทำให้ลูกค้าหันมามองเห็นว่า กลุ่มของเราทำจริงและมีความแตกต่าง” พีระศักดิ์ กล่าวทิ้งท้าย

ความร่วมมือในครั้งนี้เกิดขึ้นจากความตระหนักถึงความสำคัญของการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมทางทะเล โดยได้น้อมนำแนวพระดำริของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ซึ่งทรงให้ความสำคัญและทรงห่วงใยต่อการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมทางทะเล มาสู่การขับเคลื่อนการดำเนินงานด้านการอนุรักษ์แนวปะการังและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลไทย การช่วยเหลือสัตว์ทะเลหายากและใกล้สูญพันธุ์ ตลอดจนการนำหลักการทางวิทยาศาสตร์ วิจัย เทคโนโลยี และนวัตกรรมมาใช้ในการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง เพื่อรับมือกับความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศและการเปลี่ยนแปลงของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างมีประสิทธิภาพ ควบคู่กับการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้ประชาชนในพื้นที่ โดยมุ่งให้ทรัพยากรที่ได้รับการฟื้นฟูกลับมาเป็น “ทุนชุมชน” ทั้งในฐานะแหล่งาหาร แหล่งประกอบอาชีพ และฐานการสร้างรายได้อย่างยั่งยืน

ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวง อว. กล่าวว่า การผนึกกำลังในวันนี้นับเป็นก้าวสำคัญที่กระทรวง อว. และกระทรวง ทส. ร่วมกันน้อมนำแนวพระดำริของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา มาสู่การปฏิบัติจริงด้วยพลังของวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (ววน.) โดยในทุกภารกิจ ทส. จะทำหน้าที่เป็นทัพหน้านำการขับเคลื่อน ขณะที่ อว. จะเป็น ‘กองหลังที่ดี’ คอยสนับสนุนองค์ความรู้ เทคโนโลยี และงานวิจัยอย่างเต็มกำลัง

ที่ผ่านมา ทั้งสองหน่วยงานได้ร่วมมือกันฟื้นฟูชายฝั่ง ต่อยอดโครงการธนาคารปูม้า และการอนุรักษ์โลมาอิรวดีร่วมกับธนาคารโลก สำหรับก้าวต่อไปภายใน 1–2 เดือนนี้ จะเร่งนำเทคโนโลยีของ สวทช. เข้ามาฟื้นฟูสมดุลความหลากหลายทางชีวภาพเพื่อแก้ปัญหาแพลงก์ตอนบลูม พร้อมวิจัยระบบคลื่นเตือนภัยเพื่อลดอัตราการตายของพะยูนจากอุบัติเหตุทางเรือ ตลอดจนพัฒนาระบบเฝ้าระวังสิ่งแวดล้อมทางทะเลและจัดระเบียบเรือท่องเที่ยวบริเวณเกาะราชาใหญ่

“นอกจากนี้ เรายังมุ่งขับเคลื่อนแนวคิด ‘ธรรมชาติเชิงบวก’ ควบคู่กับเป้าหมาย Net Zero โดยใช้เทคโนโลยีอวกาศและดาวเทียมจาก GISTDA, NARIT รวมถึงการตรวจ eDNA มาประเมินความสมบูรณ์ของระบบนิเวศ เพื่อเชื่อมโยงสู่กลไก ‘Nature Finance’ ที่เปลี่ยนการอนุรักษ์ป่าและลดการเผาให้กลายเป็นรายได้คาร์บอนเครดิตกลับคืนสู่ชุมชน ควบคู่กับการเตรียมรับมือวิกฤตเร่งด่วน ทั้งปัญหา PM2.5 เศรษฐกิจหมุนเวียน และการจัดการช้างป่า เพราะปัญหาของประเทศชาติรอไม่ได้ ความร่วมมือครั้งนี้จึงไม่ได้ทำเพื่อกระทรวงใดกระทรวงหนึ่ง แต่ทำเพื่อประโยชน์สูงสุดของประเทศไทย” รองนายกฯ และ รมว.อว. กล่าว

โดยความร่วมมือครั้งนี้ กระทรวง อว. จะเชื่อมโยงศักยภาพของหน่วยงานในระบบการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อววน.) ได้แก่ สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) สำนักงาน

การวิจัยแห่งชาติ (วช.) และ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) รวมถึงสถาบันวิจัย และมหาวิทยาลัยที่มีนักวิทยาศาสตร์ นักวิจัย สัตวแพทย์ และเครือข่ายในพื้นที่ เพื่อร่วมขับเคลื่อนความร่วมมือให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม

สุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวง ทส. กล่าวว่า การดำเนินงานร่วมกันในครั้งนี้นับเป็นอีกก้าวสำคัญที่ทั้งสองกระทรวงจะน้อมนำแนวพระดำริของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ที่ทรงห่วงใยทรัพยากรธรรมชาติทางทะเล โดยเฉพาะระบบนิเวศแนวปะการังและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเล มาสู่การขับเคลื่อนงานด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรทางทะเล ทั้งการช่วยเหลือสัตว์ทะเลหายากและใกล้สูญพันธุ์ อาทิ พะยูน และเต่าทะเล ตลอดจนการหาแนวทางบริหารจัดการและอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติของประเทศ รวมถึงการจัดระเบียบการท่องเที่ยวทางทะเล เพื่อสนับสนุนการอนุรักษ์และบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมทางทะเลอย่างยั่งยืน

“ปัจจุบันวิกฤตด้านสิ่งแวดล้อมส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพ การแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืนจึงจำเป็นต้องใช้วิทยาศาสตร์ วิจัย เทคโนโลยีและนวัตกรรม เข้ามาสนับสนุนอย่างเป็นระบบ โดยความร่วมมือของทั้งสองกระทรวงจะช่วยขับเคลื่อนทั้งการอนุรักษ์สัตว์ทะเลหายากและใกล้สูญพันธุ์ การพัฒนานวัตกรรมเพื่อเฝ้าระวังและเตือนภัย ตลอดจนการพัฒนานักวิจัยและบุคลากรให้มีองค์ความรู้และทักษะที่เหมาะสม พร้อมสร้างเครือข่ายนักวิจัยที่เข้มแข็ง กระทรวง ทส. จะสนับสนุนข้อมูลวิชาการด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และนำผลงานวิจัยไปประยุกต์ใช้เป็นนโยบาย แผนงาน และมาตรการในการปฏิบัติงานจริง เพื่อให้สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างทันท่วงที และเกิดประโยชน์สูงสุดต่อประเทศต่อไป” สุชาติ กล่าว

อย่างไรก็ตาม ความร่วมมือด้าน ววน. เพื่อการพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืนและมุ่งสู่ธรรมชาติเชิงบวก มีวัตถุประสงค์เพื่อบูรณาการและเชื่อมโยงกลไกการพัฒนาองค์ความรู้ด้าน ววน. เพื่อสนับสนุนการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมทางทะเลอย่างยั่งยืน พร้อมส่งเสริมการนำผลงานวิจัย เทคโนโลยี และนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรม ทั้งในด้านการกำหนดนโยบาย การวางแผน การบริหารจัดการ และการแก้ไขปัญหาในพื้นที่ รวมถึงการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบและการขยายผลในระดับประเทศ ตลอดจนพัฒนากำลังคน นักวิจัย สัตวแพทย์ และเครือข่ายความร่วมมือด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ ข้อมูล และประสบการณ์ เพื่อเสริมสร้างขีดความสามารถของประเทศในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลง เพื่อมุ่งสู่ความยั่งยืนและธรรมชาติ เชิงบวก หรือ Nature Positive

โดยทั้งสองฝ่ายเห็นชอบร่วมกันในการขับเคลื่อนงานวิจัยและพัฒนาองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรม เพื่อสนับสนุนการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมทางทะเล โดยมุ่งเน้น 3 ประเด็นสำคัญ ดังนี้ 1. การอนุรักษ์สัตว์ทะเลหายากและใกล้สูญพันธุ์ โดยส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาแนวทางหรือมาตรการเชิงรุกเพื่อลดภัยคุกคามและเพิ่มประสิทธิภาพการอนุรักษ์สัตว์ทะเลหายากและใกล้สูญพันธุ์ อาทิ การอนุรักษ์พะยูน โลมาอิรวดี และการฟื้นฟูระบบนิเวศทะเลสาบสงขลา 2. การอนุรักษ์และฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมทางทะเล โดยส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่อเฝ้าระวัง ป้องกัน และจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อมทางทะเล อาทิ การพัฒนาระบบเฝ้าระวังและเตือนภัยเพื่อรับมือปัญหายูโทรฟิเคชัน และลดผลกระทบต่อระบบนิเวศทางทะเลอย่างยั่งยืน และ 3. การลดผลกระทบจากการท่องเที่ยวทางทะเลและการใช้ประโยชน์พื้นที่ทางทะเลอย่างสมดุล โดยส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาแนวทาง เทคโนโลยี และนวัตกรรมเพื่อบริหารจัดการกิจกรรมการท่องเที่ยวทางทะเล อาทิ การจัดระเบียบและบริหารจัดการเรือท่องเที่ยว การกำหนดเขตการใช้ประโยชน์พื้นที่ทางทะเล และการส่งเสริมการท่องเที่ยวทางทะเลที่คำนึงถึงขีดความสามารถในการรองรับของระบบนิเวศ

ภาพของวิกฤตดังกล่าวสอดคล้องกับโจทย์ใหญ่ที่ถูกหยิบมาถอดรหัสในงาน ESGNIVERSE 2026: POLYCRISIS PULSE ถอดรหัสยุทธศาสตร์ ‘ความยั่งยืน’ ในวิกฤติซ้อนวิกฤติ โดย Brand Buffet ร่วมกับ SD Thailand ที่เปิดเวทีให้ภาคธุรกิจ ผู้นำองค์กร นักธุรกิจ ผู้กำหนดนโยบาย และผู้สนใจด้าน ESG ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมอง พร้อมค้นหากลยุทธ์รับมือกับโลกที่ความเสี่ยงกำลังเชื่อมโยงกันเป็นลูกโซ่

ESG ต้องสร้างเป็น ‘Branded ESG’

ศ.ดร.วิเลิศ ภูริวัชร อธิการบดี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า การดำเนินงานด้าน ESG ในมุมมองใหม่จะต้องก้าวข้ามการทำเพียงเพื่อเป็นกิจกรรมเสริม แต่ต้องพัฒนาไปสู่การเป็น “Branded ESG” ที่สามารถสร้างการรับรู้และส่งผลต่อความรู้สึกของลูกค้าอย่างแท้จริง ซึ่งปัจจัยสำคัญที่จะทำให้ความยั่งยืนเกิดขึ้นได้จริงคือการมี “Strategic Mindset” หรือการคิดอย่างมีชั้นเชิงและมีจุดมุ่งหมาย มากกว่าการทำเพียงเพื่อให้จบไปตามหน้าที่

ประเทศไทยจึงต้องปรับเปลี่ยนโครงสร้างจากการเป็นเพียงผู้บริโภคหรือฐานการผลิต ไปสู่การเป็นเจ้าของนวัตกรรมและแบรนด์ที่มีศักยภาพระดับโลก ความมั่งคั่งที่ยั่งยืนของประเทศจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อเราสามารถสร้าง “Global Brand” ที่มีมูลค่าเพิ่มสูง เนื่องจากปัจจุบันไทยยังคงติดอยู่ในกับดักของการขายเพียงตัวสินค้าแต่กลับต้องซื้อแบรนด์จากต่างประเทศ ซึ่งส่งผลให้เม็ดเงินไหลออกนอกประเทศอย่างต่อเนื่อง การสร้างการเติบโตใหม่จึงต้องอาศัยกระบวนการ ที่มีประสิทธิภาพในการปั้นทรัพยากรที่มีอยู่ให้กลายเป็นแบรนด์ที่คนทั่วโลกยอมรับ

เปลี่ยน Food Waste เป็น Surplus Food สร้างคุณค่าจากอาหารที่ไปต่อได้

ทวี อิ่มพูลทรัพย์ ผู้จัดการประจำประเทศไทย มูลนิธิสโกลาร์ส ออฟ ซัสทีแนนซ์ SOS Thailand กล่าวถึงประเด็นการจัดการขยะอาหารในประเทศไทยว่า สถานการณ์ขยะอาหารในประเทศไทยปัจจุบันถือเป็นประเด็นเร่งด่วนที่ส่งผลกระทบต่อทั้งระบบเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยข้อมูลจากการศึกษาระบุว่าคนไทย 1 คน สร้างขยะอาหารเฉลี่ยสูงถึง 86 กิโลกรัมต่อปี ซึ่งสูงกว่าค่าเฉลี่ยของโลกที่อยู่ที่ประมาณ 79 กิโลกรัมต่อปี ส่งผลให้ในแต่ละปีประเทศไทยมีปริมาณขยะอาหารพุ่งสูงถึง 12,000 ล้านกิโลกรัม

โดยปริมาณอาหาร 4,800 ล้านกิโลกรัม ยังเป็นอาหารที่สามารถบริโภคได้จริงแต่กลับถูกส่งต่อไปยังหลุมฝังกลบ และใช้เวลาในการย่อยสลายนานกว่าที่คาดการณ์ไว้ เช่น กะหล่ำปลี 1 หัว อาจใช้เวลาถึง 7-20 ปีในการย่อยสลาย ซึ่งหมายถึงการปลดปล่อยก๊าซมีเทนที่เพิ่มมากขึ้น รวมถึงทำให้สูญเสียทรัพยากรต้นทุนตลอดห่วงโซ่อุปทาน ทั้งแรงงาน พลังงานในการขนส่ง และต้นทุนการจัดการขยะของภาครัฐที่สูงกว่าค่าธรรมเนียมที่เก็บจากประชาชนถึง 10 เท่า

มูลนิธิรักษ์อาหาร หรือ SOS ประเทศไทย จึงเริ่มต้นขึ้น ภายใต้แนวคิดการเปลี่ยนมุมมองจาก “ขยะอาหาร” (Food Waste) สู่ “อาหารส่วนเกิน” (Surplus Food) ซึ่งหมายถึงอาหารที่ยังมีคุณภาพดี ปลอดภัย และบริโภคได้ แต่หมดเวลาวางจำหน่ายตามมาตรฐานของธุรกิจ โดย SOS ทำหน้าที่เป็น “ธนาคารอาหาร” (Food Bank) หรือตัวกลางในการบริหารจัดการแบบครบวงจร ตั้งแต่การควบคุมอุณหภูมิด้วยรถขนส่งห้องเย็นที่รองรับทั้งอาหารสดและแช่แข็ง การตรวจสอบความปลอดภัยทางอาหารแบบ 100% ตลอด 10 ปีที่ผ่านมา ไปจนถึงการจัดทำระบบตรวจสอบย้อนกลับ และการออกรายงานข้อมูลตัวเลขเพื่อนำไปใช้ในรายงานด้าน ESG Scope 3 สำหรับบริษัทในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย

อาณาจักรอาหาร iberry ร่วมขับเคลื่อน ESG

อัจฉรา บุรารักษ์ ผู้ก่อตั้ง iberry Group กล่าวว่า หัวใจสำคัญของการขับเคลื่อนธุรกิจอย่างยั่งยืนของไอเบอร์รี่ กรุ๊ป คือการบูรณาการ 3 มิติหลัก ได้แก่ สิ่งแวดล้อม ทรัพยากรมนุษย์ และความมั่นคงทางธุรกิจ ให้ดำเนินไปพร้อมกันอย่างสมดุล โดยกลุ่มธุรกิจของเราให้ความสำคัญกับ Local Sourcing กว่า 90% ของวัตถุดิบในเมนูอาหารมาจากแหล่งผลิตภายในประเทศ มีการใช้ระบบเกษตรพันธสัญญา และการสร้างมิตรภาพกับเกษตรกรโดยตรงมากกว่าการพิจารณาเพียงปัจจัยด้านราคา เช่น การคัดสรรน้ำตาลปี๊บออร์แกนิคจากเกษตรกรจังหวัดเพชรบุรี

ขณะที่ “การบริหารจัดการขยะและของเสีย” ได้กลายเป็นอีกหนึ่งจุดเด่นของ iberry ที่แสดงถึงความคิดสร้างสรรค์ในการเพิ่มมูลค่าทางธุรกิจและดูแลสิ่งแวดล้อม โดยนำเศษเนื้อไก่จากการตัดแต่งในแบรนด์หนึ่งมาสร้างสรรค์เป็นเมนูหลักในแบรนด์ใหม่ภายใต้ชื่อ “ก๋วยเตี๋ยวไก่มะละกา” เพื่อลดการทิ้งวัตถุดิบ พร้อมต่อยอดแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียนไปยังวัสดุอื่น ๆ เช่น การนำจานชามที่แตกบิ่นมาบดเพื่อผลิตเป็นกระเบื้องเซรามิกปูพื้นร้านบ้านเก่าที่จังหวัดภูเก็ต หรือการนำเศษปูนจากการทุบตึกเก่ามาบดเป็นอิฐเพื่อสร้างออฟฟิศใหม่

ต้นทุนวิกฤตภูมิอากาศจ่อกระทบทุกภาคส่วน

ด้าน ผศ.ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ นักวิชาการด้านทะเลและสิ่งแวดล้อม รองคณบดีฝ่ายกิจการพิเศษ คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กล่าวว่า วิกฤตภูมิอากาศในปัจจุบันกำลังก้าวเข้าสู่ภาวะที่รุนแรงกว่าที่เคยมีการคาดการณ์ไว้ แม้ปัจจุบันจะมีการรณรงค์เรื่อง Net Zero หรือความยั่งยืน แต่ในความเป็นจริงปริมาณการปล่อยก๊าซยังคงเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ยกเว้นในช่วงวิกฤตโควิด-19 ที่มีการปรับตัวลดลงประมาณร้อยละ 12 ก่อนจะกลับมาพุ่งสูงขึ้นอีกครั้ง จากนโยบายปัจจุบัน คาดการณ์ว่าอุณหภูมิโลกอาจเพิ่มสูงขึ้นถึง 2.5 ถึง 2.9 องศาเซลเซียสภายในปี ค.ศ. 2100

“ปัญหาโลกร้อนจะส่งผลกระทบอย่างรุนแรงที่สุดต่อประชากรรุ่นเด็กที่เกิดใหม่จนถึงอายุ 8 ปี เนื่องจากจะต้องใช้ชีวิตท่ามกลางโลกที่ร้อนจัดต่อเนื่องไปอีกกว่า 80 ปี โดยไม่สามารถแก้ไขได้ง่าย ๆ แม้จะหยุดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ในวันนี้ แต่ผลกระทบจากการสะสมของก๊าซจะยังคงดำเนินต่อไปอีกอย่างน้อย 25 ถึง 30 ปี” ผศ.ดร.ธรณ์ กล่าว

วิกฤตดังกล่าวส่งผลกระทบโดยตรงต่อภาคเศรษฐกิจและสังคม โดยสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติคาดการณ์ว่า รายได้ของเกษตรกรจะลดลง 9% หรือคิดเป็นมูลค่าความเสียหายกว่า 70,000 ล้านบาท ภาคการท่องเที่ยวจะประสบปัญหาการขาดแคลนน้ำอย่างหนักโดยเฉพาะตามหมู่เกาะต่าง ๆ ขณะที่ภาคธุรกิจทั่วไปจะมีต้นทุนค่าไฟฟ้าสูงขึ้นเฉลี่ย 12% จากการใช้เครื่องปรับอากาศที่หนักขึ้นตามอุณหภูมิ “ความรู้สึกร้อน” (Feel Like) ที่อาจพุ่งสูงถึง 51-53 องศาเซลเซียสในบางพื้นที่

เวที ESGNIVERSE 2026 ในปีนี้ สะท้อนให้เห็นว่า การขับเคลื่อน ESG ในวันนี้จำเป็นต้องก้าวพ้นจากการทำเพื่อ “ให้ครบตามเกณฑ์” ไปสู่การสร้างคุณค่าใหม่ทั้งในระดับองค์กร เศรษฐกิจ และสังคม ตั้งแต่การเปลี่ยน ESG ให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของแบรนด์ การสร้างระบบจัดการทรัพยากรและอาหารส่วนเกิน การออกแบบธุรกิจบนฐานเศรษฐกิจหมุนเวียน ไปจนถึงการเตรียมรับมือกับวิกฤตภูมิอากาศที่กำลังสร้างต้นทุนมหาศาลต่อเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิต

วันนี้บทเรียนดังกล่าวกำลังขยายจากพื้นที่ต้นน้ำสู่พื้นที่เกษตรปลายน้ำ ผ่านความร่วมมือระหว่างบริษัท เอสซีจี เคมิคอลส์ จำกัด (มหาชน) หรือ SCGC ชุมชนตำบลแกลง และสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (องค์การมหาชน) หรือ สสน. เพื่อยกระดับการบริหารจัดการน้ำด้วยแนวทาง “Water Resilience” ให้ชุมชนไม่ได้เพียงมีน้ำใช้ แต่มีความสามารถในการรับมือกับความไม่แน่นอนของน้ำ และร่วมกันออกแบบระบบจัดการทรัพยากรน้ำที่อยู่ได้อย่างยั่งยืนในระยะยาว

เปลี่ยนบทเรียนวิกฤตน้ำเขายายดา สร้างชุมชนรู้ต้นทุนน้ำ วางแผน และรับความเสี่ยง

น้ำทิพย์ สำเภาประเสริฐ ผู้อำนวยการฝ่ายบริหารแบรนด์ และคณะกรรมการสังคมและสิทธิมนุษยชน บริษัท เอสซีจี เคมิคอลส์ จำกัด (มหาชน) หรือ SCGC กล่าวว่า การสร้างให้ชุมชนในพื้นที่สามารถพึ่งพาตนเองได้ และคาดการณ์ถึงปัญหาก่อนที่จะเกิดปัญหา คือหัวใจสำคัญของการแก้วิกฤตน้ำ SCGC จึงได้ถอดบทเรียนร่วมกับชุมชน และภาคีเครือข่าย เกิดเป็น โมเดล ‘2 สร้าง 2 เก็บ’ ได้แก่ สร้างคน ให้ชุมชนมีความรู้และมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการน้ำ สร้างกติกา เพื่อให้มีข้อตกลงการใช้น้ำร่วมกันอย่างเหมาะสม เก็บน้ำ ให้สามารถกักเก็บและกระจายน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ และ เก็บข้อมูล เพื่อให้รู้ต้นทุนน้ำและความต้องการใช้น้ำ สามารถนำข้อมูลมาวางแผนและตัดสินใจได้

ตลอดระยะเวลาเกือบ 20 ปีที่ผ่านมา SCGC ได้ก่อสร้างและซ่อมแซมฝายชะลอน้ำในพื้นที่เขายายดาประมาณ 7,600 ฝาย ซึ่งเป็นฝายลักษณะธรรมชาติที่ใช้วัสดุในพื้นที่ เช่น หิน ไม้ และเศษใบไม้ เพื่อให้ทำหน้าที่ชะลอน้ำและเพิ่มการดูดซึมน้ำลงสู่ใต้ดิน นอกจากการสร้างฝายแล้ว ยังมีการปลูกต้นไม้เสริมเพื่อสร้างความสมบูรณ์ของพืชคลุมดินไปแล้วรวมกว่า 40,000 ต้น

สสน. ชูข้อมูลและการสร้างคน “รู้ก่อน วางแผนก่อน รับมือก่อน”

ดร.รอยบุญ รัศมีเทศ ผู้อำนวยการ สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (องค์การมหาชน) หรือ สสน. กล่าวว่า ประเทศไทยกำลังเผชิญความผันผวนของสถานการณ์น้ำรุนแรงขึ้น ทั้งน้ำมากเกินไปจนเกิดอุทกภัย และน้ำน้อยเกินไปจนเกิดภัยแล้ง ทำให้การบริหารจัดการน้ำไม่สามารถรอแก้ปัญหาเมื่อเกิดวิกฤตได้อีกต่อไป แต่ต้องเปลี่ยนสู่การ “รู้ก่อน วางแผนก่อน และรับมือก่อน” โดยมี 3 หัวใจสำคัญ คือ ข้อมูลที่ครบและทันสถานการณ์ การนำข้อมูลไปใช้ประกอบการตัดสินใจ และการสร้างคนให้เข้าใจและใช้ข้อมูลได้จริง

ปัจจุบัน สสน. เชื่อมโยงข้อมูลด้านน้ำจาก 56 หน่วยงาน 13 กระทรวง และ 1 องค์กรอิสระ ผ่านระบบคลังข้อมูลน้ำแห่งชาติและแพลตฟอร์ม ThaiWater พร้อมพัฒนาเว็บไซต์ศูนย์ข้อมูลน้ำระดับจังหวัดครบทั้ง 76 จังหวัด เพื่อให้แต่ละพื้นที่สามารถเข้าถึงข้อมูล ติดตามสถานการณ์ วิเคราะห์แนวโน้ม และวางแผนจัดการน้ำให้เหมาะกับบริบทของตนเอง

“เป้าหมายไม่ใช่แค่การมีข้อมูล แต่คือการทำให้ข้อมูลถูกนำไปใช้จริง ตั้งแต่การประเมินต้นทุนน้ำและความต้องการใช้น้ำ การจัดทำผังน้ำชุมชน ไปจนถึงการใช้ข้อมูลประกอบการตัดสินใจ เพื่อให้การบริหารจัดการน้ำเปลี่ยนจากการ ‘รอรับมือ’ เป็นการ ‘วางแผนล่วงหน้า’ และสร้างความพร้อมให้ชุมชนสามารถจัดการความเสี่ยงด้านน้ำได้ด้วยตัวเอง” ดร.รอยบุญ กล่าว

บ้านหัวทุ่งต่อยอด “2 สร้าง 2 เก็บ” เชื่อมข้อมูล–คน–กลไก

บุญเลิศ อนันตภูมิ นายกองค์การบริหารส่วนตำบลแกลง กล่าวว่า บ้านหัวทุ่งเดิมทีเป็นพื้นที่เกษตรที่ต้องพึ่งพาน้ำฝนเป็นหลัก เกษตรกรจึงทำนาปีได้เพียงปีละ 1 ครั้ง เพราะไม่มั่นใจว่าจะมีน้ำเพียงพอจนถึงช่วงเก็บเกี่ยว จึงนำแนวทาง ‘2 สร้าง 2 เก็บ’ มาปรับใช้ และคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญของ สสน. ทั้งการเพิ่มประสิทธิภาพการกักเก็บและกระจายน้ำ ซ่อมบำรุงฝายและทำนบ ขุดลอกแก้มลิง รวมถึงจัดทำผังน้ำและเก็บข้อมูลเพื่อวางแผนการใช้น้ำร่วมกัน

“ปัจจุบันมีน้ำเพียงพอสำหรับพื้นที่นาปรังประมาณ 60 ไร่ สนับสนุนพื้นที่เกษตรรวมประมาณ 300 ไร่ และมีผู้ได้รับประโยชน์จากการใช้น้ำกว่า 90 ครัวเรือน ทำให้เกษตรกรสามารถวางแผนการเพาะปลูก มีผลผลิตและรายได้เพิ่มขึ้น จากเดิมที่ต้องรอฝน จนวันนี้เราสามารถวางแผนน้ำได้” บุญเลิศ กล่าว

ขณะที่ภาคท้องถิ่นกำลังต่อยอดจากการบริหารจัดการน้ำในระดับชุมชนไปสู่การสร้างระบบในระดับตำบล ทั้งการจัดทำฐานข้อมูลน้ำในพื้นที่ พัฒนาแผนน้ำตำบล 3 ปี และสร้างเครือข่ายคณะกรรมการน้ำตำบลแกลง เพื่อให้ชุมชนมีทั้งข้อมูล คน และกลไกในการบริหารจัดการน้ำอย่างต่อเนื่อง รวมถึงสามารถนำข้อมูลและแผนงานไปต่อยอดในอนาคต

หนุนผลผลิตเกษตรกว่า 79 ล้านกิโลกรัมต่อปี ต่อยอดแปรรูป–ท่องเที่ยวเชิงเกษตร

การดำเนินงานผ่านการฟื้นฟูป่าต้นน้ำเขายายดา ครอบคลุมพื้นที่กว่า 28,000 ไร่ โดยดำเนินโครงการร่วมกับชุมชน หน่วยงานราชการส่วนท้องถิ่น ภาคีเครือข่าย และจิตอาสาอย่างต่อเนื่อง ทั้งการซ่อมและสร้างฝายชะลอน้ำ สามารถช่วยชะลอการไหลของน้ำ เพิ่มการซึมลงสู่ดิน และรักษาความชุ่มชื้นในพื้นที่ โดยผลลัพธ์จากการดำเนินโครงการอย่างต่อเนื่องทำให้ป่าต้นน้ำเขายายดาสามารถมีผลผลิตน้ำท่าในลำธารกว่า 14 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี และช่วยฟื้นฟูระบบนิเวศ ซึ่งจากข้อมูลการศึกษาต่อเนื่องพบพรรณไม้ 120 ชนิด และสัตว์ป่า 123 ชนิด

นอกจากนี้ยังช่วยกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์กว่า 2.5 ล้านตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ควบคู่กับการสร้างความมั่นคงด้านน้ำ จากการบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นระบบและสร้างผลลัพธ์ที่มากกว่าการมีน้ำใช้ ช่วยสร้างความมั่นคงให้กับสวนผลไม้และพื้นที่เกษตรรอบเขายายดา โดยมีผลผลิตทางการเกษตรรวมกว่า 79 ล้านกิโลกรัมต่อปี พร้อมต่อยอดสู่การแปรรูปสินค้า วิสาหกิจชุมชน และการท่องเที่ยวเชิงเกษตร

จับตาโครงการ Thailand’s Food Bank หัวข้อ “The Food Surplus Credit เปลี่ยนอาหารส่วนเกินที่ปลอดภัย

สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) จึงจัดกิจกรรม NSTDA x Press Interviews ภายใต้โครงการ Thailand’s Food Bank ในหัวข้อ “The Food Surplus Credit: เจาะลึกมูลค่าคาร์บอนในอาหารส่วนเกิน วาระใหญ่ที่เอเชียต้องขยับ” เดินหน้าขับเคลื่อนนวัตกรรมเพื่อความยั่งยืน โดยชูระเบียบวิธี T-VER เพื่อเปลี่ยนอาหารส่วนเกินที่ปลอดภัยและบริจาคฟรีตามมาตรฐานของแนวปฏิบัติเพื่อความปลอดภัยอาหารสำหรับการบริจาคอาหาร ให้กลายเป็น ‘คาร์บอนเครดิต’ ที่ตรวจสอบได้ตามมาตรฐานสากล สามารถวัดผล “ก๊าซเรือนกระจกที่ลดได้” โดยไม่ต้องนำขยะอาหารไปฝังกลบ ช่วยให้ภาคธุรกิจนำไปรายงานผล ESG ได้อย่างโปร่งใส พร้อมผลักดันวิธีการคำนวณเป็นต้นแบบระดับเอเชีย เพื่อกอบกู้อาหารส่วนเกินอย่างยั่งยืนและพาประเทศมุ่งสู่เป้าหมาย Net Zero ในอนาคต

สวทช.จัดตั้งโครงการ Thailand’s Food Bank ชูแนวคิด Food Surplus Credit สร้างกลไกจัดการอาหารส่วนเกิน

ดร.ปัทมาพร ประชุมรัตน์ หัวหน้าโครงการ Thailand’s Food Bank และนักวิจัยนโยบายอาวุโส สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) กล่าวว่า ปัญหาอาหารส่วนเกิน (Food Surplus) ไม่ได้เกี่ยวข้องเพียงกับความมั่นคงทางอาหารเท่านั้น หากอาหารส่วนเกินที่ยังบริโภคได้ไม่มีการนำไปใช้ประโยชน์ อาจกลายเป็นขยะอาหารและถูกนำไปกำจัด ซึ่งก่อให้เกิดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก สวทช.จึงจัดตั้งโครงการ Thailand’s Food Bankเมื่อปี 2567  เพื่อมุ่งสร้างกลไกการจัดการอาหารส่วนเกินที่มีประสิทธิภาพและความปลอดภัย โดยนำแนวคิด Food Surplus Credit หรือการประเมินคาร์บอนเครดิตเข้ามาเป็นตัวเร่ง ให้ภาคเกษตรและอุตสาหกรรมอาหารเห็นประโยชน์ที่เป็นรูปธรรมทั้งด้านสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจ ซึ่งถือเป็นวาระสำคัญที่ประเทศไทยและภูมิภาคเอเชียต้องร่วมกันขับเคลื่อนอย่างจริงจัง

“กลไก “ธนาคารอาหาร” ถูกสถาปนาขึ้นเพื่อเป็นตัวกลางเสมือน “พนักงานธนาคาร” ในการบริหารจัดการและเชื่อมโยงระหว่าง “ผู้ให้” ที่มีอาหารส่วนเกินแต่ไม่สามารถบริหารจัดการได้ทันจนต้องทิ้งลงถังขยะ กับ “ผู้รับ” ที่ขาดแคลนอาหาร โดยกลุ่มผู้ให้ประกอบด้วยผู้ผลิตอาหารรายใหญ่ ร้านสะดวกซื้อ ห้างสรรพสินค้า โรงแรม และร้านอาหาร ตัวอย่างเช่น KFC มีนโยบายปลดระวางไก่ทอดที่วางขายเกิน 4 ชั่วโมง เพื่อรักษามาตรฐานความสดใหม่ ซึ่งในอดีตอาหารดังกล่าวต้องถูกทิ้งเป็นขยะจำนวนมหาศาล แต่ปัจจุบันถูกนำมาแช่แข็งเพื่อส่งต่อให้โรงเรียนหรือชุมชน ขณะที่ฝั่งผู้รับปัจจุบันครอบคลุมกว่า 6,000 ชุมชนทั่วประเทศ รวมถึงศาสนสถานและสถานสงเคราะห์ โดยมีการจัดการที่คำนึงถึงความเชื่อทางศาสนา เช่น การคัดแยกอาหารฮาลาลสำหรับชุมชนมุสลิม” ดร.ปัทมาพร กล่าว

ใช้ชุดเครื่องมือทางวทน.3 ด้านหลัก ภายใต้โมเดลเศรษฐกิจ BCG หนุุนจัดการอาหารให้ปลอดภัย

สวทช.ได้ใช้ชุดเครื่องมือทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี 3 ด้านหลัก  ภายใต้โมเดลเศรษฐกิจ BCG  (Bio-Circular-Green Economy) เพื่อสนับสนุุนการบริหารจัดการอาหารให้มีประสิทธิภาพและความปลอดภัย  ได้แก่

1.ด้านความปลอดภัย (Food Safety) ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (BIOTEC) ร่วมกับ อย. และกรมอนามัย จัดทำแนวปฏิบัติการส่งต่ออาหารบริจาค เพื่อให้มั่นใจว่าอาหารส่วนเกินนั้นมีคุณภาพและปลอดภัยต่อผู้บริโภค

2.ด้านแพลตฟอร์มดิจิทัลและ AI  ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (NECTEC) พัฒนาระบบจับคู่ (Matching) ระหว่างผู้ให้และผู้รับ พร้อมบริหารจัดการเส้นทางขนส่งของอาสาสมัครให้สั้นที่สุด เพื่อประหยัดต้นทุนและเวลา

3.ด้านสิ่งแวดล้อมและแรงจูงใจ ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (MTEC) พัฒนาฐานข้อมูลการปล่อยคาร์บอนและวิธีการคำนวณคาร์บอนเครดิต (T-VER) จากการลดขยะอาหาร เพื่อสร้างแรงจูงใจเชิงเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมให้แก่ผู้บริจาค

ด้านการจัดการอาหารส่วนเกินในประเทศไทย  มีมูลนิธิ SOS (Scholars of Sustenance) ซึ่งมีประสบการณ์ยาวนานกว่า 10 ปี กำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงในเชิงโครงสร้างของแหล่งที่มาของอาหารบริจาคอย่างมีนัยสำคัญ โดยพบว่าสัดส่วนอาหารส่วนเกินจากกลุ่มธุรกิจโรงแรมมีแนวโน้มลดลง เนื่องจากผู้ประกอบการต้องปรับตัวเพื่อลดภาระค่าใช้จ่ายและควบคุมปริมาณขยะอาหารอย่างเข้มงวด การเปลี่ยนแปลงที่เห็นได้ชัดคือการเปลี่ยนรูปแบบการบริการจากบุฟเฟต์ดั้งเดิมสู่โมเดลที่เรียกว่า “Alaminute” หรือการสั่งตามปริมาณการบริโภคจริง โดยเฉพาะในกลุ่มอาหารประเภทเนื้อสัตว์และเนื้อสัน เพื่อลดการเหลือทิ้ง ขณะที่ปัจจุบันสัดส่วนอาหารส่วนเกินส่วนใหญ่ขยับไปอยู่ที่กลุ่มร้านค้าปลีกสมัยใหม่ ห้างสรรพสินค้า และร้านสะดวกซื้อ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงปริมาณการหมุนเวียนสินค้าที่สูงในภาคการค้าปลีก

นำผลผลิตที่เหลือจากความต้องการของตลาด มาสร้างกลไกส่งต่ออาหารส่วนเกินอย่างเป็นระบบ

ดร.ปัทมาพร กล่าวว่า แม้ว่าผู้ประกอบการไทยจะนำเทคโนโลยีขั้นสูงอย่างเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI)  และการวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) มาใช้เพื่อพยากรณ์พฤติกรรมผู้บริโภค ผ่านการติดตามข้อมูลการซื้อในแอปพลิเคชันเพื่อปรับปริมาณการผลิตให้สอดรับกับความต้องการในแต่ละช่วงเวลา แต่ช่องว่างระหว่างสิ่งที่ผลิตกับสิ่งที่ผู้บริโภคซื้อก็ยังเป็นโจทย์สำคัญของระบบอาหาร เพราะต่อให้ผลิตได้แม่นยำขึ้นเพียงใด ก็ยังคงมีส่วนต่างอาหารส่วนเกินหลุดรอดมา 5–20%  สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่เพียงการพยายามทำให้อาหารส่วนเกินหายไป แต่คือการมองเห็นคุณค่าของอาหารที่เหลือ และหาวิธีนำทรัพยากรเหล่านั้นกลับมาใช้ประโยชน์ให้ได้มากที่สุด

“เป้าหมายหลักของนักจัดการข้อมูลและผู้ปฏิบัติงานคือการลบภาพจำว่าการเกิดอาหารส่วนเกินคือความตั้งใจทิ้ง แต่เป็นผลผลิตที่เหลือจากการพยายามตอบสนองความต้องการของตลาด การทำความเข้าใจในมิตินี้จะช่วยให้ภาคส่วนต่าง ๆ เห็นความสำคัญของการสร้างกลไกส่งต่ออาหารส่วนเกินอย่างเป็นระบบ เพื่อเปลี่ยนอาหารที่อาจกลายเป็นขยะให้กลายเป็นทรัพยากรที่มีคุณค่าต่อสังคมในระยะยาว” ดร.ปัทมาพร กล่าว

ขยายผลไปแล้วกว่า 10 จังหวัดทั่วทุกภูมิภาค โชว์ผลสำเร็จที่นครสวรรค์ภายใต้การนำของผวจ.

ปัจจุบันโครงการฯ ได้ขยายผลไปแล้วกว่า 10 จังหวัดทั่วทุกภูมิภาค ได้แก่ นนทบุรี  ชลบุรี  นครสวรรค์  สุราษฎร์ธานี ปทุมธานี  ลำปาง ขอนแก่น  ลำพูน พังงา และอุดรธานี โดยผลสำเร็จที่เป็นรูปธรรมในกรุงเทพมหานครผ่านโครงการ “BKK Food Bank” และในจังหวัดนครสวรรค์ที่มีการขยายผลครอบคลุมทั้ง 15 อำเภอภายใต้การนำของภาคผู้ว่าราชการจังหวัด ซึ่งจะมีการจัดพิธีแถลงความสำเร็จ Nakhon Sawan Foodbank และพิธีลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ เพื่อขยายผลการบริหารจัดการอาหารส่วนเกินในจังหวัดนครสวรรค์ พร้อมเปิดมุมมองการทำงานร่วมกันของ 3 หน่วยงานในการสร้างระบบจัดการอาหารส่วนเกินที่สามารถขยายผลสู่ชุมชนและพื้นที่อื่นต่อไป ในวันที่ 1 กันยายน 2569  ณ ห้อง The Sun โรงแรมโฟร์ทูซี (42C) เดอะชิคโฮเต็ลอำเภอเมืองนครสวรรค์ จังหวัดนครสวรรค์  สะท้อนให้เห็นว่าการบริหารจัดการอาหารส่วนเกินอย่างเป็นระบบสามารถแก้ไขปัญหาขยะอาหารควบคู่ไปกับการสร้างความมั่นคงทางอาหารได้อย่างยั่งยืน

จับตาโครงการ “BKK Food Bank” เตรียมขยายผลครอบคลุมทั้ง 50 เขตของกทม.ในก.ย.นี้

สำหรับโครงการ “BKK Food Bank” ถือเป็นโมเดลต้นแบบที่ได้รับแรงบันดาลใจจากการจัดการอาหารในเมืองมิลาน ประเทศอิตาลี ผ่านการผนึกกำลังระหว่างกรุงเทพมหานคร (กทม.) กับมูลนิธิ SOS (Scholars of Sustenance) และมูลนิธิวีวี แชร์ ซึ่งถือเป็นสองหน่วยงานหลักในประเทศไทยที่มีความเชี่ยวชาญด้านนี้  มีการดำเนินงานภายใต้การผลักดันของทีมผู้บริหาร กทม. นำโดยพรพรหม วิกิตเศรษฐ์ ที่ปรึกษาผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครที่ดูแลด้านสิ่งแวดล้อมและด้านสังคม ได้เปลี่ยนผ่านจากการใช้ระบบจัดการข้อมูลพื้นฐานอย่าง Google Form ไปสู่การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทางเทคโนโลยีที่เป็นระบบมากขึ้น โดย NECTEC ภายใต้ สวทช. ได้เข้ามาวางระบบหลังบ้านใหม่ทั้งหมด ซึ่งมีเป้าหมายสำคัญในการขยายผลให้ครอบคลุมทั้ง 50 เขตของกรุงเทพมหานครภายในเดือนกันยายนนี้ เพื่อให้การบริหารจัดการข้อมูลการรับ-ส่งอาหารส่วนเกินมีความแม่นยำและเป็นมืออาชีพสูงสุด

ขณะเดียวกัน กลไกการบริหารจัดการขยะอาหารในระดับครัวเรือนกำลังถูกยกระดับผ่านนวัตกรรมที่เรียกว่า “ถังขยะรักษ์โลก” ซึ่งเป็นเครื่องมือในการเปลี่ยนขยะอาหารให้เป็นปุ๋ยภายในบ้าน โดยมีกระบวนการสำคัญคือการจัดเก็บข้อมูลน้ำหนักของขยะก่อนเข้าสู่กระบวนการแปรรูป เช่นเดียวกับโครงการนำร่องในพื้นที่ภาคเหนือ เช่น จังหวัดลำปางหรือเชียงใหม่ ที่ได้พิสูจน์ให้เห็นถึงประสิทธิภาพของกระบวนการนี้ ปัจจุบันแนวทางดังกล่าวถูกนำมาบูรณาการร่วมกับงานของหน่วยงานท้องถิ่น เพื่อเสริมพลังให้กับการจัดการอาหารส่วนเกิน โดยมีเป้าหมายสำคัญคือการเชื่อมโยงการลดขยะอาหารเข้ากับระบบคาร์บอนเครดิต เพื่อสร้างแรงจูงใจและมูลค่าเพิ่มให้กับผู้เข้าร่วมโครงการในวงกว้าง

อบก.ประกาศใช้ระเบียบ T-VER คำนวณคาร์บอนเครดิตสำหรับอาหารส่วนเกิน ช่วยให้ภาคธุรกิจใช้รายงานผล ESG ได้

ดร.ปัทมาพร กล่าวว่า อีกหนึ่งจุดเปลี่ยนสำคัญคือการประกาศใช้ระเบียบว่าด้วยการคำนวณคาร์บอนเครดิตสำหรับอาหารส่วนเกินจากองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (อบก. หรือ TGO) ผ่านระเบียบ T-VER ซึ่งถือเป็นกลไกสำคัญที่จะกระตุ้นให้ภาคธุรกิจเข้ามามีส่วนร่วมในการบริจาคอาหารมากขึ้น ซึ่งสามารถนำมาคำนวณเป็น “คาร์บอนเครดิต” ที่ตรวจสอบได้ตามมาตรฐานสากล กลไกดังกล่าวจะช่วยให้ภาคธุรกิจสามารถนำข้อมูลไปใช้รายงานผล ESG ได้อย่างโปร่งใส พร้อมผลักดันวิธีการคำนวณเป็นต้นแบบระดับเอเชีย เพื่อกอบกู้อาหารส่วนเกินอย่างยั่งยืนและพาประเทศมุ่งสู่เป้าหมาย Net Zero ในอนาคต

การขยายผลดังกล่าวจึงไม่เพียงช่วยลดปริมาณขยะอาหารที่ถูกส่งไปยังหลุมฝังกลบ แต่ยังเป็นการสร้างความมั่นคงทางอาหารและเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงทรัพยากรของกลุ่มเปราะบางอย่างเป็นรูปธรรม ผ่านการใช้ข้อมูลและเทคโนโลยีเป็นตัวขับเคลื่อนหลัก

จันทิมา สำเนียงงาม หัวหน้าโครงการการพัฒนาแนวทางและประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมของอาหารส่วนเกิน และผู้ช่วยวิจัยอาวุโส สถาบันเทคโนโลยีและสารสนเทศเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (TIIS)  ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (MTEC)  กล่าวว่า  TIIS  ในฐานะหน่วยงานที่พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านข้อมูลและระเบียบวิธีเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศ ได้เข้ามามีบทบาทในการพัฒนาเครื่องมือและวิธีการประเมินการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการกอบกู้และบริจาคอาหารส่วนเกินอย่างเป็นระบบ เพื่อให้ข้อมูลมีความถูกต้อง น่าเชื่อถือ และตรวจสอบได้ รองรับทั้งการพัฒนาคาร์บอนเครดิตและการรายงานด้านความยั่งยืน (ESG) ของภาคธุรกิจทั้งในประเทศและระดับสากลได้อย่างแท้จริง

สวทช. ชูระเบียบวิธี T-VER (T-VER-S-METH-09-09) หรือระเบียบวิธีลดก๊าซเรือนกระจกภาคสมัครใจสำหรับการจัดการอาหารส่วนเกินและนำไปบริจาคเพื่อบริโภค ซึ่งประกาศใช้โดยองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) หรือ อบก. เมื่อวันที่ 19 มีนาคม 2569 นับเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยให้ภาคเอกชนและมูลนิธินำการกอบกู้อาหารส่วนเกินมาคิดเป็น “คาร์บอนเครดิต” ได้อย่างเป็นระบบและตรวจสอบได้ โดยหลักการคำนวณจะคิดจาก “ก๊าซเรือนกระจกที่ลดได้” จากการไม่ต้องเอาขยะอาหารไปฝังกลบ แล้วนำมาหักลบด้วย “คาร์บอนที่เกิดขึ้นระหว่างทาง” ไม่ว่าจะเป็นพลังงานที่ใช้ในการแช่เย็นและแช่แข็งเพื่อรักษาคุณภาพอาหาร การขนส่งเพื่อส่งต่ออาหาร การนำมาปรุงประกอบอาหารใหม่ หรือแม้แต่บรรจุภัณฑ์ที่ใช้ในการส่งต่ออาหารส่วนเกิน

ทั้งนี้อาหารส่วนเกินที่สามารถนำมาคิดคาร์บอนเครดิตได้นั้น ต้องเป็นอาหารที่สะอาด ปลอดภัย ส่งต่อให้ฟรีตามแนวปฏิบัติเพื่อความปลอดภัยอาหารสำหรับการบริจาคอาหาร อย่างไรก็ดี ระเบียบวิธีฉบับปัจจุบันยังไม่ครอบคลุมเครื่องดื่มและอาหารที่มี VAT โดยกลไกนี้ทำให้ทุกองค์กรนำตัวเลขไปรายงานด้านความยั่งยืนได้  ซึ่งสามารถช่วยเหลือสังคม ลดโลกร้อน และช่วยผลักดันประเทศไทยสู่เป้าหมาย Net Zero ไปพร้อมกัน  ในมิติของสังคม ในปีงบประมาณ 2569 สามารถช่วยกลุ่มเปราะบางเข้าถึงอาหารราว 7 แสนคน

“ตัวเลขคาร์บอนที่ซ่อนอยู่ในอาหารส่วนเกินคือโอกาสใหม่ของประเทศ เพราะจากการศึกษาและทำงานวิจัยร่วมกับเครือข่าย พบว่า เอเชียเป็นภูมิภาคที่มีปริมาณอาหารส่วนเกินสูงมาก หากเราสามารถเปลี่ยนการบริจาคอาหารส่วนเกินนี้ให้เป็นคาร์บอนเครดิตได้ ไม่เพียงแต่จะช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แต่ยังสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจและแรงจูงใจใหม่ให้กับภาคธุรกิจ เข้ามามีส่วนร่วมในการลดขยะอาหาร”  จันทิมา  กล่าว

สวทช.ดันโมเดล Thailand’s Food Bank และระเบียบวิธี T-VER ชูเป็นต้นแบบจัดการอาหารส่วนเกิน เชื่อมโยงคาร์บอนเครดิตระดับภูมิภาค

ล่าสุด คณะทีมวิจัยจาก TIIS จาก MTECได้เข้าร่วมประชุมกับ Asia Carbon Institute (ACI) เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และหารือแนวทางการยกระดับระเบียบวิธีของประเทศไทยให้สอดคล้องกับกรอบการพัฒนาของ ACI และรองรับการประยุกต์ใช้ในระดับภูมิภาคเอเชีย การหารือครั้งนี้สะท้อนให้เห็นว่า ระเบียบวิธีที่พัฒนาขึ้นจากบริบทของประเทศไทยไม่ได้จำกัดเพียงการใช้งานในประเทศ แต่ยังสามารถต่อยอดเป็นองค์ความรู้ที่ประเทศอื่นในภูมิภาคเอเชียนำไปประยุกต์ใช้ เพื่อร่วมกันลดขยะอาหารและลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับภูมิภาค

“สวทช. พร้อมผลักดันโมเดล Thailand’s Food Bank และระเบียบวิธี T-VER ที่พัฒนาขึ้นในประเทศไทย ให้เป็นต้นแบบการจัดการอาหารส่วนเกินที่เชื่อมโยงกับกลไกคาร์บอนเครดิตในระดับภูมิภาค เพราะอาหารส่วนเกินไม่ใช่เพียงขยะที่ต้องกำจัด แต่คือ ‘มูลค่าคาร์บอนใหม่’ ที่สามารถสร้างคุณค่าทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม” จันทิมา  กล่าว

ทั้งนี้ โครงการฯ กำลังเตรียมดำเนินการในลักษณะ “บริษัทนำร่อง” 3-5 บริษัท เพื่อทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงในการทดลองใช้ระบบและพิสูจน์ผลสัมฤทธิ์ของการเปลี่ยนอาหารส่วนเกินให้กลายเป็นเครดิตทางสิ่งแวดล้อม

จาก “แผน” สู่ “การลงมือทำจริง”

นภดล รมยะรูป อุปนายก สมาคมอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ไทย (TCMA)  กล่าวว่า อุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ไทยได้ก้าวข้ามช่วงของการประกาศเจตนารมณ์ และเข้าสู่ระยะของการลงมือปฏิบัติอย่างจริงจัง ผู้ผลิตปูนซีเมนต์สมาชิก TCMA ได้ร่วมกันขับเคลื่อน Thailand 2050 Net Zero Cement and Concrete Roadmap อย่างต่อเนื่อง ครอบคลุมการพัฒนาและส่งเสริมการใช้ปูนซีเมนต์คาร์บอนต่ำ การเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน การใช้เชื้อเพลิงและวัตถุดิบทดแทน (AFR) และพลังงานหมุนเวียน

ขณะเดียวกัน TCMA ยังมีบทบาทสำคัญใน “สระบุรีแซนด์บ็อกซ์” ต้นแบบเมืองคาร์บอนต่ำ โดยร่วมกับ GIZ ภายใต้โครงการ Thai-German Cooperation on Energy, Mobility and Climate (TGC EMC) เพื่อเตรียมความพร้อมทั้งด้านนโยบาย เทคโนโลยี และการวิจัยพัฒนา

“วันนี้เราไม่ได้มีเพียงเป้าหมาย แต่มีผลลัพธ์และทิศทางที่ชัดเจน ความท้าทายคือ การเร่งขยายผลในวงกว้าง ควบคู่กับการรักษาขีดความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมไทยในเวทีโลก” นภดล กล่าว

เชื่อม Global North สู่ Global South

ด้านเอ็บบา ชอลล์ อุปทูตรักษาการแทนเอกอัครราชทูตสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีประจำประเทศไทย กล่าวว่า เยอรมนีให้ความสำคัญกับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในอุตสาหกรรมหนัก โดยเฉพาะอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ ซึ่งต้องอาศัยทั้งนวัตกรรม นโยบาย และความร่วมมือระหว่างประเทศ

“สำหรับเยอรมนี #MadeInGermany ไม่ได้หมายถึงแหล่งผลิต แต่สะท้อนมาตรฐานของนวัตกรรม คุณภาพ และแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน ความร่วมมือครั้งนี้จะช่วยถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีที่พิสูจน์แล้ว เพื่อนำมาปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของประเทศไทย” เอ็บบา ชอลล์  กล่าว

ความร่วมมือดังกล่าวครอบคลุมการถ่ายทอดเทคโนโลยี การพัฒนาองค์ความรู้ การเข้าถึงแหล่งทุนสีเขียว และการยกระดับความพร้อมของภาคอุตสาหกรรม

“การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ ไม่ใช่ต้นทุน แต่คือการลงทุนเพื่อความสามารถในการแข่งขันในอนาคต” เอ็บบา ชอลล์  กล่าว

ภาครัฐเร่งกลไกสนับสนุนเปิดทางเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ

ดร.กิตติศักดิ์ พฤกษ์กานนท์ ผู้อำนวยการกองยุทธศาสตร์และความร่วมมือระหว่างประเทศ กรมการเปลี่ยนแปลง-สภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า ความร่วมมือครั้งนี้สะท้อนการผสานพลังของภาครัฐ ภาคอุตสาหกรรม และพันธมิตรระหว่างประเทศ ในการขับเคลื่อนการลดก๊าซเรือนกระจกควบคู่กับการพัฒนาเศรษฐกิจ

ภาครัฐอยู่ระหว่างเร่งพัฒนากรอบกฎหมายด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ มาตรการส่งเสริมการลงทุนสีเขียว และเครื่องมือทางการเงิน เพื่อรองรับการลงทุนในเทคโนโลยีลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก รวมถึงเทคโนโลยีดักจับ ใช้ประโยชน์ และกักเก็บคาร์บอน (CCUS) ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนประเทศสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำในระยะยาว

“ความร่วมมือครั้งนี้จะช่วยต่อยอดการพัฒนาเทคโนโลยี สร้างรูปแบบการลงทุนใหม่ และเร่งการเปลี่ยนผ่านสู่อุตสาหกรรมคาร์บอนต่ำ ซึ่งไม่เพียงช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก แต่ยังเป็นโอกาสสำคัญในการยกระดับขีดความสามารถทางเศรษฐกิจของไทย”ดร.กิตติศักดิ์ กล่าว

ทั้งนี้ ภาคเอกชนควรเร่งเตรียมความพร้อม ทั้งการลงทุนในเทคโนโลยี
การบริหารจัดการข้อมูล และการปรับกระบวนการดำเนินธุรกิจ เพื่อรองรับทิศทางกฎหมายและนโยบายที่จะเกิดขึ้น

“การเปลี่ยนผ่านครั้งนี้ไม่ใช่ภาระ แต่เป็นโอกาสในการเสริมสร้างความสามารถในการแข่งขันและความยั่งยืนในระยะยาว โดยภาครัฐพร้อมสนับสนุนผ่านมาตรการและกลไกทางการเงิน เพื่อให้ทุกภาคส่วนเติบโตไปพร้อมกับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก” ดร.กิตติศักดิ์ กล่าว

ชู 3 เทคโนโลยีหลักขับเคลื่อน Net Zero

การประชุมวิชาการครั้งนี้ เน้น 3 เทคโนโลยีสำคัญที่เป็นหัวใจของการลดคาร์บอนในอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ ได้แก่

• LC³ (Calcined Clay Cement) ปูนซีเมนต์คาร์บอนต่ำ การวิจัยพัฒนาวัสดุทดแทนปูนเม็ดซึ่งเป็นแหล่งปล่อยคาร์บอนหลัก เหมาะสำหรับการลดคาร์บอนในระยะสั้น
• CCUS เทคโนโลยีดักจับ ใช้ประโยชน์ และกักเก็บคาร์บอน สำหรับจัดการการปล่อยที่หลีกเลี่ยงได้ยาก
• Industrial AI ปัญญาประดิษฐ์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ลดการใช้พลังงาน และยกระดับสู่อุตสาหกรรมอัจฉริยะ

จาก “ความร่วมมือ” สู่ “การเปลี่ยนผ่านจริง”

นภดล กล่าวย้ำว่า การบรรลุ Net Zero ไม่สามารถเกิดขึ้นได้โดยลำพัง แต่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคอุตสาหกรรม และพันธมิตรระหว่างประเทศ

ความร่วมมือระหว่าง TCMA และ GIZ จึงไม่ใช่เพียงเวทีแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ แต่เป็นกลไกสำคัญในการเชื่อมโยงแนวคิดสู่การปฏิบัติ และขยายผลในระดับอุตสาหกรรม ท้ายที่สุด ความสำเร็จจะไม่ได้วัดจากเป้าหมายที่ประกาศไว้ แต่จะวัดจากความสามารถในการลงมือทำอย่างต่อเนื่อง พร้อมยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของไทยในเวทีโลก และก้าวสู่การเป็นต้นแบบอุตสาหกรรมคาร์บอนต่ำในอาเซียน

โอกาสนี้ รองอธิบดีฯ ได้มอบอุปกรณ์เก็บขยะทะเล ทุ่นลอย และเชือก ให้แก่สำนักงานทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งที่ 2 (ชลบุรี) และเครือข่ายอาสาสมัครนักดำน้ำ พร้อมให้กำลังใจผู้เข้าร่วมกิจกรรม ก่อนปล่อยทีมเจ้าหน้าที่กรมฯ และอาสาสมัครลงพื้นที่เพื่อซ่อมแซมทุ่นผูกเรือจำนวน 3 จุด บริเวณเกาะขาม และดำน้ำเก็บขยะ ฟื้นฟูแนวปะการังบริเวณเกาะจาน เพื่อลดผลกระทบต่อระบบนิเวศทางทะเลและเพิ่มความปลอดภัยให้กับแหล่งท่องเที่ยวดำน้ำ

ความร่วมมือครั้งนี้ เป็นการต่อยอดจากบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ (MOU) ระหว่างกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กับบริษัท เอส แอนด์ เจ อินเตอร์เนชั่นแนล เอนเตอร์ไพรส์ จำกัด (มหาชน) ในการสำรวจและวิจัยสารที่เป็นอันตรายต่อปะการังในผลิตภัณฑ์กันแดด พร้อมผลักดันการใช้ผลิตภัณฑ์ที่ปราศจากสารเคมีต้องห้าม 4 ชนิด ได้แก่ ออกซิเบนโซน (Oxybenzone หรือ Benzophenone-3 (BP-3)) ออกทินอกเซต (Octinoxate หรือ Ethylhexyl Methoxycinnamate) 4-เมทิลเบนซิลิดีนการบูร (4-Methylbenzylidene Camphor; 4-MBC) และ บิวทิลพาราเบน (Butylparaben) ซึ่งเป็นสารที่อาจส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศทางทะเล โดยเฉพาะแนวปะการังและสิ่งมีชีวิตในทะเล

อีกทั้งสนับสนุนมาตรการคุ้มครองแนวปะการังของประเทศไทย ซึ่งโครงการดังกล่าว มีระยะเวลาดำเนินการ 5 ปี ทั้งนี้ เพื่อมุ่งเน้นเสริมสร้างการมีส่วนร่วมของภาครัฐ ภาคเอกชน ประชาชน และเครือข่ายนักดำน้ำอาสาสมัคร ในการลดขยะทะเล ฟื้นฟูระบบนิเวศปะการัง และสร้างจิตสำนึกด้านการอนุรักษ์ เพื่อให้แหล่งท่องเที่ยวทางทะเลของไทยคงความอุดมสมบูรณ์ สวยงาม และสามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างยั่งยืน

วิบูรณ์ แววบัณฑิต ผู้ว่าราชการจังหวัดแม่ฮ่องสอน กล่าวว่า จังหวัดแม่ฮ่องสอนให้ความสำคัญกับการแก้ไขปัญหาความยากจนควบคู่กับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ โดยบ้านหนองเขียวเป็นหนึ่งในพื้นที่เป้าหมายสำคัญที่จังหวัดผลักดันการพัฒนาเชิงพื้นที่อย่างต่อเนื่อง การทำงานร่วมกับ สวพส. ทำให้เกิดการนำองค์ความรู้จากโครงการหลวงมาปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของชุมชน ทั้งด้านการวางแผนการใช้ที่ดิน การพัฒนาแหล่งน้ำ การปรับระบบการผลิต และการสร้างอาชีพทางเลือกที่เหมาะสมกับพื้นที่ ช่วยให้ชุมชนมีรายได้มั่นคงขึ้น พร้อมกับดูแลป่าและทรัพยากรธรรมชาติไปพร้อมกัน

บ้านหนองเขียวเป็นชุมชนชาติพันธุ์ปกาเกอะญอบนพื้นที่สูงของตำบลห้วยโป่ง ก่อนเริ่มโครงการ ชาวบ้านส่วนใหญ่ปลูกพืชไร่และทำไร่หมุนเวียน มีรายได้ไม่เพียงพอ ขาดอาชีพทางเลือก และยังไม่มีการวางแผนใช้พื้นที่เกษตรอย่างชัดเจน แม้ชุมชนจะมีต้นทุนน้ำที่ดี แต่ยังขาดการบริหารจัดการน้ำที่มีประสิทธิภาพ ทำให้เกิดปัญหาขาดแคลนน้ำในบางช่วงของปี

ในปี 2566 สวพส. และจังหวัดแม่ฮ่องสอน ได้ร่วมกันสำรวจข้อมูลครัวเรือนและจัดทำแผนที่การใช้ประโยชน์ที่ดินรายแปลง เพื่อวิเคราะห์ปัญหาและศักยภาพของพื้นที่ ก่อนนำข้อมูลมาจัดทำแผนชุมชนและ Master Plan ร่วมกับชุมชน อบต.ห้วยโป่ง และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อใช้เป็นกรอบพัฒนาพื้นที่ในทิศทางเดียวกัน โดยใช้ข้อมูล งานวิจัย และองค์ความรู้จากการทำงานบนพื้นที่สูงของ สวพส. เป็นฐานในการออกแบบแนวทางพัฒนาให้เหมาะสมกับบริบทของชุมชน

ด้านเดชธพล กล่อมจอหอ นักวิชาการส่งเสริมและพัฒนาสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.) กล่าวว่า สวพส. ได้นำองค์ความรู้และประสบการณ์จากโครงการหลวงมาขยายผลในพื้นที่อย่างเป็นระบบ ทั้งการวางแผนการใช้ที่ดิน การพัฒนาแหล่งน้ำ การปรับระบบเกษตร การส่งเสริมพืชทางเลือกที่เหมาะสมกับพื้นที่สูง การผลิตพืชคุณภาพที่มีตลาดรองรับ ตลอดจนการส่งเสริมการรวมกลุ่มของเกษตรกร เพื่อให้ชุมชนสามารถพัฒนาอาชีพและดูแลทรัพยากรธรรมชาติควบคู่กันไปได้อย่างยั่งยืน

จุดเริ่มต้นสำคัญของการเปลี่ยนแปลง เกิดจากการส่งเกษตรกรบ้านหนองเขียว 2 คน เข้าร่วมกิจกรรมนักพัฒนาพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน (นพส.) รุ่นที่ 2 ของ สวพส. เพื่อเรียนรู้แนวทางพัฒนาพื้นที่สูงตามแบบโครงการหลวง ก่อนนำความรู้กลับมาปรับใช้และถ่ายทอดต่อในชุมชน จนเกิดการขยายผลอย่างต่อเนื่อง ตลอดระยะเวลา 3 ปีที่ผ่านมา สวพส. และภาคีเครือข่ายได้ร่วมกันขับเคลื่อนแผนพัฒนาพื้นที่ ทั้งการสนับสนุนระบบน้ำ ปรับพื้นที่การเกษตร สนับสนุนโรงเรือนปลูกผัก ถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการผลิตพืชผัก ไม้ผล และพืชเศรษฐกิจที่เหมาะสมกับพื้นที่ รวมถึงส่งเสริมการจัดตั้งกลุ่มเกษตรกรและกลุ่มเตรียมสหกรณ์ จากจุดเริ่มต้นเพียง 2 คน ปัจจุบันการขยายผลครอบคลุม 6 กลุ่มบ้าน จำนวน 138 ครอบครัว ที่ร่วมกันปรับเปลี่ยนระบบการผลิตไปสู่การเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ลดการใช้สารเคมี ลดการเผา และใช้พื้นที่การเกษตรอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ผลผลิตสำคัญของชุมชนในปัจจุบัน ได้แก่ ผักอินทรีย์ อะโวคาโด เสาวรสหวาน ถั่วลายเสือ มะม่วง กาแฟ และฟักทองญี่ปุ่น ขณะเดียวกันชุมชนยังพัฒนากลไกการรวมกลุ่มผ่าน “กลุ่มเตรียมสหกรณ์พัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงหนองเขียว” ซึ่งปัจจุบันมีสมาชิกมากกว่า 57 ราย ทำหน้าที่รวบรวมผลผลิต จัดหาปัจจัยการผลิต และส่งเสริมการออมของสมาชิก การพัฒนาคนทุกช่วงวัย เพื่อสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน

พัลลภ ปัญญา หัวหน้าโครงการแก้ไขปัญหาความยากจนเฉพาะพื้นที่บ้านหนองเขียวและกลุ่มบ้านบริวาร สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.) กล่าวว่า กลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ ซึ่งเดิมทีมีอาชีพทำไร่หมุนเวียนและปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ โดยทางโครงการได้เข้าไปเปลี่ยนพื้นที่รกร้างว่างเปล่าให้กลายเป็นโรงเรือนปลูกผักอินทรีย์ พร้อมประสานความร่วมมือกับสถานีพัฒนาที่ดินจังหวัดแม่ฮ่องสอนในการเข้าแก้ไขปัญหาดินเป็นกรดรุนแรง (ค่า pH 4.0 – 4.7) จนปัจจุบันสามารถส่งเสริมเกษตรกรได้แล้ว 15 ครัวเรือน รวม 30 โรงเรือน ควบคู่ไปกับการนำองค์ความรู้แบบโครงการหลวงมาถ่ายทอดตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ นอกจากนี้ยังได้รับความร่วมมือจากสำนักงานสหกรณ์จังหวัดแม่ฮ่องสอน ในการรวมกลุ่มเกษตรกรในรูปแบบ “กลุ่มเตรียมสหกรณ์พัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงหนองเขียว” เพื่อบริหารจัดการระบบตลาดที่แน่นอน ช่วยให้เกษตรกรในพื้นที่มีรายได้เสริมที่มั่นคงและสามารถพึ่งพาตนเอง และการพัฒนาคนทุกช่วงวัยได้อย่างยั่งยืน

ด้านรวีวรรณ ชลธารเสาวรส เกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงหนองเขียว กล่าวว่า นอกจากการมีพืชทางเลือกและรายได้ที่ดีขึ้นแล้ว สิ่งสำคัญคือการได้รวมตัวกันผ่านกลุ่มเตรียมสหกรณ์พัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงหนองเขียว ทำให้ชาวบ้านเริ่มวางแผนการผลิตร่วมกันมากขึ้น จากเดิมที่ต่างคนต่างปลูก ต่างคนต่างขาย ปัจจุบันมีการรวบรวมผลผลิตและคัดคุณภาพร่วมกัน ช่วยให้การบริหารจัดการผลผลิตเป็นระบบมากขึ้น และสร้างความมั่นใจให้เกษตรกรในการประกอบอาชีพบนพื้นที่ของตนเอง

จากการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง บ้านหนองเขียวสามารถสร้างรายได้จากผลผลิตทางการเกษตรรวมกว่า 2.4 ล้านบาท และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง เนื่องจากไม้ผลและกาแฟที่ส่งเสริมไว้เริ่มให้ผลผลิตมากขึ้นทุกปี ปัจจุบันบ้านหนองเขียวกลายเป็นแหล่งผลิตผักอินทรีย์รายใหญ่ของจังหวัดแม่ฮ่องสอน และเป็นพื้นที่ศึกษาดูงานด้านการปรับระบบเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมของจังหวัด

MA-RE-DESIGN ทะเลไม่ใช่ปลายทางของขยะ

โครงการ “การป้องกันขยะทะเลด้วยการลดการใช้ การออกแบบอย่างยั่งยืน และการรีไซเคิลบรรจุภัณฑ์พลาสติก” หรือโครงการ “MA-RE-DESIGN” จึงถูกริเริ่มขึ้นภายใต้ความร่วมมือของ องค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ) องค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล (WWF) และโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) ร่วมมือกับกรมควบคุมมลพิษ (คพ.) กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) และกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) โดยได้รับงบโดยประมาณสนับสนุนจากกระทรวงสิ่งแวดล้อม การดำเนินการด้านสภาพภูมิอากาศ การอนุรักษ์ธรรมชาติ และความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ (BMUKN) เพื่อดำเนินงานในปี พ.ศ. 2565 – 2569

โครงการดังกล่าว ได้จัดตั้งขึ้นในปี 2566 โดยมุ่งเน้นการสนับสนุนเชิงนโยบายเพื่อจัดการขยะบรรจุภัณฑ์ตั้งแต่ต้นน้ำ ผ่านหลักการออกแบบบรรจุภัณฑ์อย่างยั่งยืน (Eco-design) ให้กับภาคเอกชน โดยร่วมมือกับผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) และสถาบันการศึกษา เพื่อนำหลักการออกแบบเพื่อการรีไซเคิล (Design for Recycling: D4R) และการประเมินวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ (Life Cycle Assessment) มาใช้ในนวัตกรรมบรรจุภัณฑ์ จึงได้ผลลัพธ์เป็นคู่มือ D4R ฉบับปรับปรุงใหม่, ข้อเสนอแนะทางกฎหมายเพื่อรองรับร่างพระราชบัญญัติการจัดการบรรจุภัณฑ์อย่างยั่งยืน, การแลกเปลี่ยนความรู้ระดับนานาชาติร่วมกับผู้เชี่ยวชาญจากเยอรมนี  รวมถึงสนับสนุนบริษัท 3 แห่งในการพัฒนาบรรจุภัณฑ์ที่รีไซเคิลง่ายขึ้นและใช้ประโยชน์จากวัสดุได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด โดยรางวัลนวัตกรรมบรรจุภัณฑ์ประจำปี (Packaging Innovation Award) ยังกระตุ้นนักนวัตกรรมรุ่นใหม่และ SME ให้เห็นว่าการออกแบบที่ยั่งยืนสามารถส่งเสริมการแข่งขันทางธุรกิจได้

นอกจากนี้ โครงการฯ ยังร่วมให้ข้อมูลสำคัญเพื่อเตรียมความพร้อมประเทศไทยในการใช้ระบบ EPR โดยจัดทำคู่มือการคำนวณค่าธรรมเนียม EPR, ข้อเสนอการจัดตั้งองค์กรความรับผิดชอบของผู้ผลิต (Producer Responsibility Organisation: PRO) ที่สอดคล้องกับบริบทของไทย และข้อเสนอแนะทางกฎหมายที่สอดรับกับมาตรฐานสากล เพื่อพัฒนารากฐานสำคัญที่ช่วยสนับสนุนกรมควบคุมมลพิษในการพัฒนานโยบายและข้อบังคับที่จำเป็นต่อการบังคับใช้ระบบ EPR ในอนาคต

ความสำเร็จในพื้นที่สู่การเปลี่ยนแปลงระดับประเทศ

อัลวาโร่ ซูริต้า ผู้อำนวยการโครงการ MA-RE-DESIGNจากองค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ)  กล่าวว่า โครงการ “MA-RE-DESIGN” ได้บรรลุผลการดำเนินงานที่สำคัญภายหลังจากการขับเคลื่อนอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลากว่า 4 ปี ความสำเร็จที่เป็นรูปธรรมของโครงการสะท้อนผ่านการดำเนินงานในพื้นที่นำร่อง 2 แห่ง ได้แก่ เทศบาลนครตรัง จังหวัดตรัง และเกาะเต่า จังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีระบบนิเวศทางทะเลสำคัญและเผชิญความเสี่ยงสูงหากขาดการจัดการขยะที่เหมาะสม โดยนำมาตรการจัดการขยะที่ชัดเจนมาใช้เพื่อลดปริมาณขยะพลาสติกเกิดขึ้นจริงภายในพื้นที่

นอกจากนี้ โครงการฯ  ยังได้ขยายผลสู่ระดับภูมิภาคผ่านความร่วมมือกับ โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP)  ในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และประสบการณ์ร่วมกับประเทศอื่นๆ อีก 8 ประเทศในภูมิภาคเอเชียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และได้รับความร่วมมือจากภาคธุรกิจและ WWF Thailand ในการลดการรั่วไหลของพลาสติกสู่ธรรมชาติ ซึ่งช่วยให้ประเทศไทยสามารถนำแนวปฏิบัติที่ดีจากนานาชาติมาปรับใช้และแบ่งปันความสำเร็จของตนเองในเวทีระดับสากลได้

“แม้ว่าโครงการจะเสร็จสิ้นลง แต่การจัดการขยะพลาสติกถือเป็นกระบวนการต่อเนื่องที่ต้องดำเนินต่อไปเสมือนฟันเฟืองในเครื่องยนต์ ซึ่งความท้าทายสำคัญที่ต้องเร่งดำเนินการคือการจัดทำกรอบระเบียบและข้อบังคับทางกฎหมายให้เสร็จสมบูรณ์ เพื่อเป็นรากฐานในการบังคับใช้นโยบายตามที่กำหนดไว้ในแผนปฏิบัติการให้เกิดผลสัมฤทธิ์ในระยะยาว” อัลวาโร่ กล่าว

เปลี่ยนขยะกลับเข้าสู่ระบบไม่ใช่หลุดสู่ทะเล

เอกนฤน อริยวงศ์วิวัฒน์ ผู้อำนวยการส่วนงานอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง และผู้จัดการโครงการ WWF ประเทศไทย กล่าวว่า การดำเนินงานของ WWF ได้สร้างการเชื่อมโยงส่วนที่ขาดหายไปแทนการตั้งคำถามเรื่องปริมาณการเก็บขยะ เพื่อให้วัสดุมีโอกาสกลับเข้าสู่ระบบ โดยกระบวนการทำงานในภาคสนามเริ่มต้นจากการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงลึกในพื้นที่ผ่านเส้นทางการจัดการขยะ เพื่อระบุจุดที่ต้องได้รับการยกระดับและเชื่อมต่อให้เป็นระบบที่สมบูรณ์ โดยข้อมูลเหล่านี้ถูกนำมาแปลงเป็นแผนปฏิบัติการที่กำหนดลำดับความสำคัญร่วมกับเทศบาลและภาคีเครือข่ายในพื้นที่ เพื่อให้เกิดการปฏิบัติจริงมากกว่าเพียงแค่การทำรายงานข้อเสนอแนะ

ภายใต้โครงการ “MA-RE-DESIGN” WWF เข้ามาทำหน้าที่เป็นตัวกลางเชื่อมต่อการขนส่งวัสดุจากเกาะกลับเข้าสู่ฝั่งเพื่อส่งต่อไปยังโรงงานรีไซเคิล ในพื้นที่เทศบาลนครตรัง  จังหวัดตรัง และพื้นที่เกาะเต่า จังหวัดสุราษฎร์ธานี รวมถึงการจัดตั้งระบบมัดจำคืนเงิน (Deposit Return System: DRS) การขยายจุดเติมน้ำเพื่อลดการใช้ขวดพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง การสร้างระบบขนส่งย้อนกลับสำหรับขยะรีไซเคิลมูลค่าต่ำ และการจัดตั้งธนาคารขยะชุมชน จนปัจจุบันวิสาหกิจชุมชนขยะมีค่าเกาะเต่าได้กลายมาเป็นผู้นำในการจัดการขยะบนเกาะได้สำเร็จ

นอกจากนี้ องค์ความรู้ที่เกิดขึ้นยังถูกส่งต่อสู่ระดับภูมิภาคผ่านเครือข่ายของโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) และหน่วยงานประสานงานทางทะเลเอเชียตะวันออก (COBSEA) เพื่อแบ่งปันประสบการณ์การทำงานร่วมกับประเทศภาคีสมาชิกอื่นๆ ในเอเชียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งจะช่วยยกระดับการจัดการขยะพลาสติกในระดับสากลต่อไป

พื้นที่นำร่อง “ขยะมีค่าเกาะเต่า” เปลี่ยน “วิกฤตขยะ” สู่การเป็น “Living Lab” ด้านเศรษฐกิจหมุนเวียน

ศรายุทธ ธนะโสธร ประธานวิสาหกิจชุมชน ขยะมีค่าเกาะเต่า จังหวัดสุราษฎร์ธานี กล่าวว่า เกาะเต่ามีพื้นที่เพียง 21 ตารางกิโลเมตร แต่ต้องแบกรับจำนวนนักท่องเที่ยวเกือบ 700,000 คนต่อปี และปริมาณขยะอีกกว่า 30 ตันต่อวัน ภายใต้การสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่จากโครงการ ชุมชนได้เปลี่ยนผ่านจากการรับมือกับ “วิกฤตขยะ” สู่การเป็น “Living Lab” ด้านเศรษฐกิจหมุนเวียน ด้วยการพลิกมุมมองจากการเห็นขยะเป็นภาระ มาเป็นทรัพยากรที่มีคุณค่า ผ่านการคัดแยกตั้งแต่ต้นทาง การพัฒนาระบบภาชนะหมุนเวียน (Reusable Packaging) และการรักษามูลค่าของวัสดุให้อยู่ในระบบเศรษฐกิจให้นานที่สุด ส่งผลให้เกาะเต่าสามารถสร้างโมเดลการจัดการทรัพยากรที่ก้าวข้ามการแก้ปัญหาปลายทางไปสู่การออกแบบทั้งระบบ

อีกหนึ่งกลไกสำคัญคือ “วิสาหกิจชุมชนขยะมีค่าเกาะเต่า” และธนาคารขยะที่สามารถจัดการขยะรีไซเคิลมูลค่าต่ำที่เป็นปัญหาสะสมของพื้นที่มาอย่างยาวนานให้กลับเข้าสู่ระบบได้อย่างเป็นรูปธรรม

ปัจจุบันหลายประเทศกำลังร่วมสร้างกลไกทางกฎหมายระหว่างประเทศเพื่อป้องกันมลพิษจากพลาสติกผ่านคณะกรรมการเจรจาระหว่างรัฐบาล (INC) ในขณะที่สหภาพยุโรปกำลังขับเคลื่อนกฎระเบียบว่าด้วยบรรจุภัณฑ์และของเสียจากบรรจุภัณฑ์ (Packaging and Packaging Waste Regulation: PPWR) รวมถึงกฎระเบียบการออกแบบผลิตภัณฑ์เพื่อลดภาระสิ่งแวดล้อมและทรัพยากร (Ecodesign for Sustainable Products Regulation: ESPR) ซึ่งส่งผลต่อผู้ส่งออกและผู้ผลิตชาวไทยโดยตรง

ผลลัพธ์ที่ได้จากการดำเนินโครงการ MA-RE-DESIGN มาตลอด 4 ปีจะช่วยขับเคลื่อนไทยในการบริหารจัดการพลาสติกในระดับโลกได้อย่างมีประสิทธิภาพต่อไป

การเปิดตัวความร่วมมือครั้งนี้ถือเป็นการเริ่มต้นการดำเนินงานระยะที่ 8 ของแผนงานการให้ทุนขนาดเล็ก (Small Grants Programme: SGP) ในประเทศไทย ภายใต้กองทุนสิ่งแวดล้อมโลก (Global Environment Facility: GEF) ซึ่งตลอดระยะเวลากว่า 30 ปีที่ผ่านมา ได้สนับสนุนชุมชนแล้ว 492 แห่ง ผ่านการให้ทุน การถ่ายทอดองค์ความรู้ การเสริมสร้างศักยภาพ และการเชื่อมโยงโอกาสทางการตลาด

อย่างไรก็ตาม ระยะที่ 8 นี้นับเป็นครั้งแรกที่ SGP ได้รับการสนับสนุนเพิ่มเติมจากภาคการเงินและภาคเอกชนในประเทศไทย โดย UNDP และธนาคารกรุงไทยจะร่วมกันพัฒนารูปแบบความร่วมมือด้านการลงทุนที่ก้าวข้ามการให้ทุนแบบดั้งเดิม

แผนงานการให้ทุนขนาดเล็กระยะนี้จะมุ่งสนับสนุนการดำเนินงานใน 4 พื้นที่ภูมิทัศน์และภูมิทัศน์ทางทะเลสำคัญ ได้แก่ ชายฝั่งอันดามันตอนล่าง เทือกเขาเพชรบูรณ์ ลุ่มน้ำยวม–สาละวิน และจังหวัดเพชรบุรี ซึ่งล้วนเป็นพื้นที่ที่สะท้อนถึงความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศที่ทำให้ประเทศไทยเป็นหนึ่งในประเทศที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ข้อมูลจากโครงการ Biodiversity Finance Initiative (BIOFIN) ของ UNDP ระบุว่า มูลค่าทางเศรษฐกิจมากกว่า 70% ของประเทศไทยพึ่งพาธรรมชาติโดยตรง ประเทศไทยเป็นที่อยู่อาศัยของความหลากหลายทางชีวภาพเกือบ 10% ของโลก รวมถึงพืชกว่า 15,000 ชนิด ความมั่งคั่งทางธรรมชาติเหล่านี้เป็นรากฐานสำคัญของการดำรงชีวิต ช่วยเสริมสร้างความสามารถในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สนับสนุนความมั่นคงทางอาหาร และเป็นปัจจัยสำคัญต่อภาคเศรษฐกิจหลัก เช่น เกษตรกรรม ป่าไม้ และการท่องเที่ยว ซึ่งรวมกันคิดเป็นเกือบ 30% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP)

อย่างไรก็ตาม การลงทุนเพื่อธรรมชาติยังคงไม่เพียงพอ โดยประเทศไทยยังมีช่องว่างด้านการเงินเพื่อขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศประมาณ 1,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี ความร่วมมือระหว่าง UNDP และธนาคารกรุงไทย ซึ่งมุ่งสนับสนุนการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างยั่งยืนผ่านโซลูชันที่ขับเคลื่อนโดยชุมชน จึงเป็นส่วนสำคัญในการช่วยลดช่องว่างดังกล่าว

ประเสริฐ ศิรินภาพร  รองปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า ประเทศไทยจะสามารถบรรลุเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศและความหลากหลายทางชีวภาพได้ก็ต่อเมื่อการดำเนินนโยบายระดับชาติสามารถเชื่อมโยงสู่การปฏิบัติในพื้นที่ได้อย่างแท้จริง ชุมชนคือพันธมิตรสำคัญในการปกป้องระบบนิเวศ ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ และเสริมสร้างความสามารถในการรับมือกับความเปลี่ยนแปลง การลงทุนในผู้นำท้องถิ่น นวัตกรรม และการมีส่วนร่วมของประชาชน จะช่วยเปลี่ยนแผนงานระดับชาติให้เป็นผลลัพธ์ที่จับต้องได้สำหรับผู้คน ธรรมชาติ และคนรุ่นต่อไป

ด้านนีฟ คอลิเออร์-สมิธ ผู้แทนโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติประจำประเทศไทย กล่าวว่า บทต่อไปของการพัฒนาประเทศไทยจะขึ้นอยู่กับความสามารถในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการปกป้องธรรมชาติ ควบคู่ไปกับการสร้างการเติบโตที่ครอบคลุมและยั่งยืน ซึ่งไม่สามารถเกิดขึ้นได้ด้วยงบประมาณภาครัฐเพียงอย่างเดียว ความร่วมมือกับธนาคารกรุงไทยครั้งนี้แสดงให้เห็นว่าภาครัฐ ภาคการเงิน และภาคเอกชนสามารถทำงานร่วมกันเพื่อปลดล็อกรูปแบบการลงทุนใหม่ ๆ ในโซลูชันและนวัตกรรมที่ขับเคลื่อนโดยชุมชน ซึ่งช่วยปกป้องธรรมชาติ เสริมสร้างรายได้ และเพิ่มความสามารถในการรับมือกับความเปลี่ยนแปลงได้อย่างไร แผนงานการให้ทุนขนาดเล็กของ UNDP-GEF เป็นแพลตฟอร์มที่ช่วยให้ภาคการเงินและภาคเอกชนสามารถกลับมาลงทุนในชุมชนทั่วประเทศไทยได้ง่ายขึ้น และเราขอเชิญชวนพันธมิตรอื่น ๆ เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของความพยายามนี้

ความร่วมมือครั้งใหม่นี้ต่อยอดจากความร่วมมืออันแข็งแกร่งระหว่าง UNDP และธนาคารกรุงไทยในการพัฒนากลไกทางการเงินเพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และสนับสนุนโซลูชันที่ขับเคลื่อนโดยชุมชนซึ่งช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตควบคู่ไปกับการอนุรักษ์ธรรมชาติ

ความร่วมมือดังกล่าวจะผสานประสบการณ์ของ UNDP ในการสนับสนุนการพัฒนาที่ขับเคลื่อนโดยชุมชน เข้ากับบทบาทของธนาคารกรุงไทยในฐานะพันธมิตรด้านความยั่งยืนเชิงกลยุทธ์ (Strategic Sustainability Partner) เพื่อเชื่อมโยงชุมชนกับแหล่งเงินทุน องค์ความรู้ เทคโนโลยี เครือข่ายความร่วมมือ และโอกาสทางการตลาด ช่วยให้ชุมชนสามารถต่อยอดทรัพยากรธรรมชาติ ภูมิปัญญาท้องถิ่น และอัตลักษณ์ของตนให้กลายเป็นโอกาสทางเศรษฐกิจที่ยั่งยืน สร้างรายได้ ยกระดับคุณภาพชีวิต และสร้างผลกระทบเชิงบวกต่อผู้คนและโลกในระยะยาว

หนึ่งในตัวอย่างความสำเร็จคือชุมชนบ้านโคกไคร จังหวัดพังงา ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากแผนงานการให้ทุนขนาดเล็กในการต่อยอดทรัพยากรธรรมชาติและภูมิปัญญาท้องถิ่น สู่การพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและผลิตภัณฑ์ชุมชน สร้างรายได้และโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ให้กับคนในพื้นที่ โดยคาดว่าโครงการดังกล่าวจะสร้างผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน (Social Return on Investment: SROI) สูงถึง 2.46 เท่าภายในปี 2573 สะท้อนให้เห็นว่าการลงทุนในโซลูชันที่ขับเคลื่อนโดยชุมชนสามารถสร้างผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมต่อผู้คน ชุมชน และสิ่งแวดล้อมได้อย่างแท้จริง

กฤษณ์ ฉมาภิสิษฐ ผู้บริหารสายงานสื่อสารและภาพลักษณ์องค์กร ธนาคารกรุงไทย กล่าวว่า ธนาคารกรุงไทยเชื่อว่าความยั่งยืนที่แท้จริงเริ่มต้นจากชุมชนที่เข้มแข็ง เพราะชุมชนคือผู้ดูแลทรัพยากรธรรมชาติ และเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ เมื่อชุมชนได้รับโอกาส การสนับสนุน และเครือข่ายความร่วมมือที่เหมาะสม พวกเขาสามารถสร้างคุณค่าที่ยั่งยืนได้ทั้งในมิติทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ความร่วมมือภายใต้แผนงานการให้ทุนขนาดเล็กระยะที่ 8 ครั้งนี้ จึงไม่ได้เป็นเพียงการสนับสนุนด้านการเงิน แต่เป็นการร่วมสร้าง ‘ระบบนิเวศเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน’ ที่จะช่วยเสริมพลังให้ชุมชนเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง และสามารถขยายผลสู่พื้นที่อื่นทั่วประเทศ”

ภายในงานเปิดตัวความร่วมมือ ผู้แทนจากชุมชนบ้านโคกไคร จังหวัดพังงา และเครือข่ายสตรีและครอบครัวเพื่อการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในลุ่มน้ำพุงตอนบน จังหวัดเลย ได้ร่วมแบ่งปันประสบการณ์ว่าการสนับสนุนจาก SGP ช่วยต่อยอดความคิดริเริ่มในชุมชนให้เกิดผลลัพธ์ที่ยั่งยืนต่อผู้คนและโลกได้อย่างไร เรื่องราวเหล่านี้สะท้อนศักยภาพของโซลูชันที่ขับเคลื่อนโดยชุมชน และโอกาสในการขยายผลรูปแบบความสำเร็จสู่พื้นที่อื่นภายใต้การดำเนินงานระยะใหม่ของแผนงาน

แผนงานการให้ทุนขนาดเล็ก (SGP) เป็นหนึ่งในโครงการด้านสิ่งแวดล้อมที่ขับเคลื่อนโดยชุมชนและดำเนินงานมาอย่างยาวนานที่สุดในโลก ภายใต้การดำเนินงานของ UNDP โดยตลอดระยะเวลากว่า 30 ปีที่ผ่านมา ได้สนับสนุนโครงการที่ขับเคลื่อนโดยชุมชนมากกว่า 30,000 โครงการในกว่า 130 ประเทศทั่วโลก สะท้อนให้เห็นว่าการลงมือปฏิบัติในระดับท้องถิ่นสามารถสร้างผลประโยชน์ด้านสิ่งแวดล้อมในระดับโลก ควบคู่ไปกับการยกระดับคุณภาพชีวิตและเสริมสร้างความสามารถในการรับมือกับความเปลี่ยนแปลง