โดยกลุ่มเซ็นทรัล และบริษัทในเครือ เข้าร่วมในฐานะพันธมิตรภาคเอกชนของประเทศไทยต่อเนื่องเป็นปีที่ 8 เดินหน้าขับเคลื่อนด้านสิ่งแวดล้อม ภายใต้แคมเปญ “Central Group Love the Earth” ผ่านการดำเนินงานตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ครอบคลุมทั้งการดำเนินธุรกิจ การพัฒนาชุมชน และการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ เพื่อสร้างสมดุลด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม พร้อมตั้งเป้าฟื้นฟูพื้นที่สีเขียวมากกว่า 50,000 ไร่ และลดปริมาณขยะสู่หลุมฝังกลบไม่น้อยกว่า 30% ภายในปี 2030

คุณพิชัย จิราธิวัฒน์ กรรมการบริหาร กลุ่มเซ็นทรัล กล่าวว่า กลุ่มเซ็นทรัลเชื่อว่าความยั่งยืนไม่ใช่เพียงทางเลือกแต่เป็นความรับผิดชอบร่วมกันของทุกภาคส่วน เราจึงมุ่งขับเคลื่อนธุรกิจควบคู่ไปกับการดูแลสิ่งแวดล้อมและสังคม ผ่านการดำเนินงานที่สามารถสร้างผลลัพธ์ที่จับต้องได้จริง ทั้งในมิติของการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม การสร้างรายได้ และคุณภาพชีวิตที่ดีให้กับชุมชน รวมถึงการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ เพื่อร่วมส่งต่อโลกที่ดีขึ้นให้กับคนรุ่นต่อไป โดยให้ความสำคัญกับการดำเนินงานอย่างบูรณาการ ใน 3 มิติหลัก ได้แก่ “ธุรกิจ – ชุมชน – ระบบนิเวศ” เพื่อสร้างสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน

ด้านธุรกิจ: กลุ่มเซ็นทรัลผลักดันให้ทุกกลุ่มธุรกิจในเครือนำแนวทางด้านสิ่งแวดล้อมมาปรับใช้ในทุกกระบวนการดำเนินงาน ตั้งแต่การออกแบบอาคาร การใช้พลังงาน การจัดการขยะ การขนส่ง ไปจนถึงการพัฒนาสินค้าและบริการ เพื่อร่วมลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างเป็นรูปธรรม

บริษัท เซ็นทรัล รีเทล คอร์ปอเรชั่น จำกัด มหาชน เดินหน้าส่งเสริมการบริโภคอย่างรับผิดชอบ ผ่านโครงการ “ฮักโลก” (Hug the Earth) ร่วมกับหอการค้าไทย โดยรวบรวมสินค้าที่มีฉลากรักษ์โลกไว้ในพื้นที่จำหน่ายของห้างสรรพสินค้าและร้านค้าในเครือ อาทิ ห้างสรรพสินค้าเซ็นทรัล โรบินสัน ซูเปอร์สปอร์ต ซีเอ็มจี ท็อปส์ โก โฮลเซลล์ ไทวัสดุ เพาเวอร์บาย ออฟฟิศเมท และบีทูเอส เพื่อช่วยให้ผู้บริโภคสามารถเลือกซื้อสินค้าที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมได้สะดวกยิ่งขึ้น และปรับเปลี่ยนการใช้บรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม รวมถึงขยายจุดรับคืนบรรจุภัณฑ์และจุดคัดแยกขยะภายในสาขาต่าง ๆ เพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy)

ขณะเดียวกัน ยังผลักดันระบบ Green Transportation ในกระบวนการขนส่งและโลจิสติกส์ ผ่านการใช้รถขนส่งพลังงานไฟฟ้า (EV) และการวางแผนเส้นทางขนส่งอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งช่วยลดการใช้น้ำมันดีเซล 1,023,209 ลิตรต่อปี เทียบเท่ากับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้กว่า 2,706 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปี

อีกหนึ่งแนวทางสำคัญ คือการติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์บนหลังคา โดย ณ ปี 2025 มีการติดตั้งแล้ว 184 แห่ง สามารถผลิตพลังงานสะอาดได้ 204,818 เมกะวัตต์-ชั่วโมงต่อปี ช่วยลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนได้กว่า 102,389 ตันคาร์บอนไดออกไซด์ต่อปี โดยมีสัดส่วนพลังงานสะอาดเทียบกับพลังงานไฟฟ้าทั้งหมดเป็น ร้อยละ 23

บริษัท เซ็นทรัลพัฒนา จำกัด (มหาชน) เดินหน้ายกระดับศูนย์การค้าสู่แนวคิด “Green & Sustainable Shopping Destination” ผ่านการพัฒนาและบริหารจัดการอาคารเขียวอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมด้านพลังงาน ทรัพยากร สิ่งแวดล้อม และชุมชน โดยเป็นหนึ่งในผู้นำด้านการเงินเพื่อความยั่งยืนของภาคอสังหาริมทรัพย์ไทย ผ่านการออก Green Bond และ Sustainability-linked Bond รวมกว่า 22,300 ล้านบาท เพื่อลงทุนในโครงการพลังงานสะอาด อาคารเขียว และโครงสร้างพื้นฐานด้านความยั่งยืน นอกจากนี้ ยังจัดตั้ง Central Pattana Green Growth เพื่อติดตั้ง Solar Rooftop แล้วกว่า 30 โครงการทั่วประเทศ มีกำลังผลิตรวม 25.7 เมกะวัตต์ และช่วยลดการใช้ไฟฟ้าได้มากกว่า 50 ล้านหน่วยต่อปี

ปัจจุบัน “เซ็นทรัล นครสวรรค์” และ “เซ็นทรัล จันทบุรี” เป็นศูนย์การค้าแห่งแรกและแห่งที่สองของไทยที่ได้รับมาตรฐานอาคารเขียว TREES ระดับ Gold ขณะที่ “เซ็นทรัล กระบี่” ตั้งเป้าเป็นต้นแบบโครงการยั่งยืนแห่งแรกของไทยที่ได้รับมาตรฐานสากล EDGE Certification – Zero Level ในอนาคต

ด้านการจัดการขยะ ในปี 2568 บริษัทสามารถลดสัดส่วนขยะฝังกลบได้เหลือ 54% ของปริมาณขยะทั้งหมด คิดเป็นการลดก๊าซเรือนกระจก 123,745 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า พร้อมตั้งเป้าลดขยะฝังกลบเหลือ 30% ภายในปี 2030 และส่งเสริมการแยกขยะร่วมกับลูกค้าผ่านรีไซเคิลสเตชั่น ชุมชนและร้านค้าผู้เช่ากว่า 190 ชุมชน

พร้อมกันนี้ ยังขยายความร่วมมือผ่านโครงการ Green Partnership กับผู้ประกอบการกว่า 200 ราย ครอบคลุมมากกว่า 2,000 สาขา เพื่อผลักดันความยั่งยืนสู่ Ecosystem ของพันธมิตรทางธุรกิจ ควบคู่กับการดำเนินงานด้านชุมชนผ่านแนวคิด CSV Region เพื่อสร้างผลกระทบเชิงบวกในระดับภูมิภาคอย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน

บริษัท โรงแรมเซ็นทรัลพลาซา จำกัด (มหาชน) หรือ CENTEL / เซ็นทารา  ขับเคลื่อนแนวทางการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ผ่านโครงการ ปลา P.O.P. ‘Plastic Only Please!’ เพื่อสร้างความตระหนักรู้และให้ความสำคัญกับการจัดการขยะพลาสติก โรงแรมและรีสอร์ทในเครือเซ็นทาราทุกแห่ง ได้จัดสร้างรูปปั้นปลา P.O.P. เพื่อเป็นสัญลักษณ์ให้มีการแยกขยะพลาสติก

ในปี 2568 มีขยะพลาสติกรวม 4,223 กิโลกรัม ถูกนำเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล ช่วยลดปริมาณขยะที่ส่งไปยังหลุมฝังกลบ พร้อมเดินหน้าลดการใช้น้ำและพลังงาน ผ่านโครงการ “Going Greener” “Reserve Water Drop” และ “My Green Day” ที่เชิญชวนลูกค้าร่วมลดการเปลี่ยนผ้าปูที่นอน ผ้าเช็ดตัว และการทำความสะอาดห้องพักสำหรับผู้เข้าพักต่อเนื่อง

จากความร่วมมือของลูกค้าในปี 2568 มีห้องพักเข้าร่วมโครงการกว่า 441,858 ห้อง สามารถลดการใช้ผ้าปูที่นอนและผ้าเช็ดตัวได้กว่า 7.6 ล้านชิ้น ช่วยประหยัดน้ำได้ 6,570 ลูกบาศก์เมตร ประหยัดพลังงาน 13,752 เมกะวัตต์-ชั่วโมง และลดค่าใช้จ่ายด้านพลังงาน น้ำ และสารเคมีรวมกว่า 54 ล้านบาท

นอกจากนี้ ยัง จัดการอาหารส่วนเกิน หรือ Food Surplus อาหารที่ผลิต จัดเตรียม หรือเหลือจากการจำหน่าย แต่ยังคงมีคุณภาพดี สะอาด ปลอดภัย และมีคุณค่าทางโภชนาการครบถ้วน สามารถนำมารับประทานต่อได้ตามปกติ ผ่านการบริจาคอาหารส่วนเกินให้กับ มูลนิธิ SOS (Scholars of Sustenance Thailand) อย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่ปี 2560–2568 รวมปริมาณอาหารกว่า 164,776 กิโลกรัม หรือเทียบเท่าอาหารกว่า 654,722 มื้อ และช่วยลดก๊าซเรือนกระจกได้กว่า 372,142 กิโลกรัมคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า

ตลาดจริงใจมาร์เก็ต จังหวัดเชียงใหม่  ส่งเสริมการบริโภคอย่างยั่งยืนในระดับชุมชน ผ่านการจำหน่ายสินค้าเกษตรปลอดภัย สินค้าท้องถิ่น และผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม พร้อมบริหารจัดการขยะอย่างครบวงจร ทั้งการคัดแยกขยะ การลดใช้พลาสติก และการนำเศษอาหารเข้าสู่กระบวนการจัดการอย่างเหมาะสม รวมถึงมีการจัดทำห้องให้ความรู้ในเรื่องของการบริหารจัดการขยะเพื่อลูกค้าหรือประชาชนที่สนใจ สามารถเข้าไปศึกษาเรียนรู้ได้  ปัจจุบัน สามารถลดปริมาณขยะได้กว่า 7 ตันต่อปี และมีผู้ประกอบการท้องถิ่นเข้าร่วมกว่า 314 ราย สร้างรายได้หมุนเวียนให้ชุมชนกว่า 463.5 ล้านบาทต่อปี

ด้านชุมชน: สร้างความเข้มแข็งควบคู่การลดผลกระทบสิ่งแวดล้อม  กลุ่มเซ็นทรัล  เชื่อว่าการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน ต้องเริ่มจากการสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชนในพื้นที่ จึงเดินหน้าส่งเสริมแนวทางเกษตรกรรมยั่งยืน และสนับสนุนชุมชนในการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ผ่านโครงการต่าง ๆ

ส่งเสริมเกษตรฟื้นฟู (Regenerative Farming)  นำร่อง โดยร่วมกับ สหกรณ์การเกษตรยั่งยืนแม่ทา จำกัด อ.แม่ออน จ.เชียงใหม่ ด้านเกษตรอินทรีย์และวนเกษตร และ วิสาหกิจชุมชนปลูกพืชเศรษฐกิจบ้านเทพพนา อ.เทพสถิต จ.ชัยภูมิ ด้านพืชมูลค่าสูง อาทิ อะโวคาโด้สายพันธุ์แฮสส์ เพื่อสนับสนุนเกษตรกรในการปรับเปลี่ยนรูปแบบการเพาะปลูกสู่ระบบเกษตรฟื้นฟู ที่ช่วยฟื้นคืนความอุดมสมบูรณ์ของดิน เพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพ ลดการใช้สารเคมี และช่วยกักเก็บคาร์บอนในดินปัจจุบัน ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 7,000 ไร่

อีกหนึ่งโครงการสำคัญ คือ Zero Burning Initiative โมเดล “เลิกเผาด้วยรายได้” ที่ไม่ได้มุ่งเพียงรณรงค์ให้หยุดเผา แต่เป็นการสร้างทางเลือกทางเศรษฐกิจให้เกษตรกร ผ่านการเชื่อมโยงองค์ความรู้ เทคโนโลยี เงินทุน ตลาดรับซื้อ และความร่วมมือจากภาคีในพื้นที่ในพื้นที่นำร่อง 10,000 ไร่ ที่ อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ มีการส่งเสริมวนเกษตร กาแฟ อะโวคาโด แมคคาเดเมีย ไผ่ และพืชมูลค่าสูงในโรงเรือน ผ่านระบบเกษตรพันธสัญญาที่ช่วยสร้างรายได้แน่นอนให้เกษตรกร โดยไม่ต้องพึ่งการเผาเป็นต้นทุนพร้อมกันนี้ ยังมีการพัฒนา Smart Forest Platform เพื่อวิเคราะห์การใช้ประโยชน์ที่ดิน ติดตามพื้นที่เผาไหม้และจุดความร้อน (Hotspot) แบบ Real-time รวมถึงประเมินศักยภาพด้านคาร์บอน เพื่อสร้างข้อมูลเชิงประจักษ์ด้านผลกระทบสิ่งแวดล้อมปัจจุบัน พื้นที่นำร่องไม่มีการเผาในช่วงฤดูแล้งที่ผ่านมา และคาดการณ์ว่าสามารถลดและกักเก็บก๊าซเรือนกระจกรวมได้กว่า 5,000 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปี จากทั้งการหยุดเผา การเติบโตของวนเกษตร และการฟื้นตัวของป่าต้นน้ำ

ด้านระบบนิเวศ: ตั้งเป้าฟื้นฟูพื้นที่สีเขียวกว่า 15,000 ไร่ ใน 11 จังหวัด ภายในปี 2569 ครอบคลุมทั้งเกษตรฟื้นฟู อนุรักษ์ป่าต้นน้ำ และฟื้นฟูพื้นที่เสื่อมโทรม คาดการณ์ว่าจะช่วยลดและกักเก็บก๊าซเรือนกระจกรวมกว่า 4,000 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปี

ฟื้นฟูป่า ภายใต้โครงการ Plant Together คือแคมเปญระดมทุนและสร้างการมีส่วนร่วมเพื่อฟื้นฟูพื้นที่สีเขียวใน 11 จังหวัด ครอบคลุมการปลูกป่าต้นน้ำ ป่าชุมชน และพื้นที่เสื่อมโทรม โดยเชื่อมโยงชุมชนท้องถิ่นเข้ากับเป้าหมายการอนุรักษ์ระบบนิเวศและการสร้างรายได้อย่างยั่งยืน

ขณะที่โครงการ “กาแฟรักษ์ป่าภูชี้เดือน” จ.เชียงราย ส่งเสริมการปลูกกาแฟใต้ร่มเงาป่า (Shade-grown Coffee) บนพื้นที่กว่า 1,500 ไร่ เพื่อรักษาความชุ่มชื้นของผืนป่า ลดการตัดไม้ทำลายป่า และสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลผลิตทางการเกษตร ปัจจุบัน มีเกษตรกรเข้าร่วมกว่า 84 ครัวเรือน สามารถสร้างรายได้ให้ชุมชนกว่า 5.8 ล้านบาทต่อปี พร้อมต่อยอดสู่ศูนย์การเรียนรู้     โรงแปรรูปกาแฟ และที่พักโฮมสเตย์ในชุมชน

ถิ่นรมณีย์ศรีอยุธยา ปลูกต้นไม้ต้นแรก สร้างป่าสาธารณะต้นแบบของเมืองมรดกโลก 20 ไร่ รับวันวิสาขบูชาและวันต้นไม้แห่งชาติ เพื่อสร้างป่าสาธารณะ โครงการนี้จึงเป็นก้าวสำคัญในการฟื้นฟูพื้นที่สีเขียวบนผืนแผ่นดินที่มีรากทางประวัติศาสตร์ คืนความหลากหลายทางชีวภาพ ช่วยกักเก็บคาร์บอน ลดฝุ่น PM2.5 ตลอดจนเป็นพื้นที่พักผ่อนและแหล่งเรียนรู้ของชุมชน โดยตั้งเป้าดำเนินการปลูกป่าให้ครอบคลุมเต็มพื้นที่ภายในระยะเวลา 2 ปี

โครงการอนุรักษ์ป่าชายเลน ส่งเสริมชุมชนอนุรักษ์ป่าชายเลนในพื้นที่ชายฝั่ง จังหวัดจันทบุรี สุราษฎร์ธานี และกระบี่ เพื่อเพิ่มศักยภาพในการดูดซับคาร์บอน ลดการกัดเซาะชายฝั่ง และเป็นแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำที่สำคัญของระบบนิเวศทางทะเล ปัจจุบัน ครอบคลุมพื้นที่รวมประมาณ 1,000 ไร่

โครงการ Reef Revival 2569 ฟื้นฟูแนวปะการังด้วยวิทยาศาสตร์และหลักเศรษฐกิจหมุนเวียน โดย Central Tham ร่วมกับกลุ่มธุรกิจในเครือ อาทิ ไทวัสดุ เซ็นทรัล ดีพาร์ทเม้นท์สโตร์ (CDS) และเซ็นทารา พร้อมด้วย ATMEC ในฐานะผู้เชี่ยวชาญด้านวิทยาศาสตร์ทางทะเล ดำเนินการในพื้นที่ ณ เกาะมันใน จ.ระยอง และเกาะพะงัน จ.สุราษฎร์ธานี โครงการมุ่งสร้างผลลัพธ์ใน 3 ด้าน ได้แก่ การฟื้นฟูความหลากหลายทางชีวภาพทางทะเล (Marine Biodiversity) โดยคาดการณ์ว่าจะมีตัวอ่อนปะการังเกาะอาศัยในโครงสร้างกว่า 400 ตัว ภายใน 18 เดือน พร้อมติดตามสุขภาพระบบนิเวศโดยรอบครอบคลุม 10,000 ตารางเมตร การสร้างความตระหนักรู้ด้านมหาสมุทร (Ocean Literacy) ผ่านกิจกรรม Workshop ที่พนักงานมีส่วนร่วมโดยตรง และการพิสูจน์แนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ที่เชื่อมของเสียจากการดำเนินธุรกิจกลับสู่ระบบนิเวศทางทะเลอย่างเป็นรูปธรรม

กลุ่มเซ็นทรัล และบริษัทในเครือ เชื่อว่า การสร้างอนาคตที่ยั่งยืนไม่สามารถเกิดขึ้นได้จากองค์กรใดองค์กรหนึ่งเพียงลำพัง แต่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนในการร่วมลงมือทำตั้งแต่วันนี้ เพื่อร่วมรับมือกับวิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยเราขอเชิญชวนทุกภาคส่วนลุกขึ้นลงมือทำเพื่อสภาพภูมิอากาศ #NowForClimate และร่วมขับเคลื่อนโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงให้มุ่งไปสู่อนาคตที่ยั่งยืนกว่าเดิม เพื่อร่วมกันสร้างโลกที่ดีกว่าให้กับคนรุ่นต่อไป

ท่ามกลางความกังขาว่ากฎหมายอากาศสะอาดจะเป็น “ภาระ” ต่อเศรษฐกิจหรือไม่  ล่าสุดเครือข่ายอากาศสะอาด ได้ยืนยันว่า หัวใจของร่างกฎหมายฉบับนี้ไม่ใช่การใช้ “ไม้เรียว” ลงโทษผู้ประกอบการเพียงด้านเดียว แต่คือการออกแบบกลไก “แครอทและไม้เรียว” ควบคู่กันไป ทั้งการสร้างแรงจูงใจให้ภาคธุรกิจปรับตัว ลดมลพิษ และเข้าถึงมาตรการสนับสนุนจากรัฐ ขณะเดียวกันก็วางบทลงโทษที่เข้มงวดกับผู้ที่ยังปล่อยมลพิษกระทบต่อสุขภาพประชาชนและสิ่งแวดล้อม โดยมองว่า ต้นทุนจากอากาศเป็นพิษที่สังคมต้องแบกรับในวันนี้ อาจสูงกว่าต้นทุนการปฏิรูปทั้งระบบในวันหน้า สรุปใจความตามเนื้อหาดังนี้

1) ประเด็นคำนิยาม คำว่า “กลุ่มเปราะบาง” (ร่างมาตรา 4 เห็นว่า คำนิยามดังกล่าวรับรองและคุ้มครองครอบคลุมบุคคลหลายกลุ่ม ทั้งเด็ก สตรี ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยทางเดินหายใจ รวมถึงผู้ที่ทำงานกลางแจ้งที่อาจจะได้รับผลกระทบจากมลพิษทางอากาศ แต่คำนิยามดังกล่าวยังขาดความชัดเจนในการกำหนดขอบเขตการคุ้มครองผู้ที่ทำงานกลางแจ้ง ซึ่งอาจนำมาสู่ภาระและความซ้ำซ้อนด้านงบประมาณที่มากเกินความจำเป็น ทั้งนี้ การเยียวยาผลกระทบด้านสุขภาพควรเป็นหน้าที่โดยตรงของกระทรวงสาธารณสุข ภายใต้กฎหมายว่าด้วยการควบคุมโรคจากการประกอบอาชีพและโรคจากสิ่งแวดล้อม

คำชี้แจง

กฎหมายฉบับนี้ได้ให้ความสำคัญกับกลุ่มเปราะบาง ซึ่งเป็นกลุ่มที่รัฐต้องดูแลและให้ความสำคัญอยู่แล้ว ไม่ว่าจะมีกฎหมายฉบับนี้หรือไม่ แต่การระบุถึงกลุ่มคนเปราะบางในกฎหมายฉบับนี้ เพื่อให้รัฐมีมาตรการที่ชัดเจนขึ้นทั้งในทางนโยบายและกฎหมาย เพื่อคุ้มครองคนกลุ่มนี้ เช่น การอำนวยความสะดวกในการรักษา การพิจารณากำหนดค่ามาตรฐาน การออกใบอนุญาตและควบคุมแหล่งกำเนิดที่เข้มงวดขึ้นหากจะมีผลต่อกลุ่มเปราะบาง ซึ่งมาตรการเหล่านี้ ไม่ใช่มีแต่การเพิ่มเงินหรือเพิ่มภาระขึ้นของรัฐ แต่เป็นกรอบการใช้ดุลพินิจ นอกจากนี้ กรณีของกลุ่มผู้ทำงานกลางแจ้ง เมื่อกฎหมายมีผลบังคับใช้แล้ว คณะกรรมการนโยบายเพื่ออากาศสะอาด ก็จะเป็นองค์กรหลักที่ระบุขอบเขตของ “ผู้ทำงานกลางแจ้ง” ให้ชัดเจน โดยพิจารณาและบูรณาการกับกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เช่น กฎหมายแรงงาน

2) ประเด็นคณะกรรมการอากาศสะอาดจังหวัด (ร่างมาตรา 40) เห็นว่า การกำหนดให้นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด เป็นประธานคณะกรรมการอากาศสะอาดจังหวัดอาจเกิดปัญหาในทางปฏิบัติเนื่องจากตำแหน่งนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) ไม่มีอำนาจสั่งการหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ และมาจากการเลือกตั้ง ซึ่งมีวาระการดำรงตำแหน่งคราวละ 4 ปี แผนงานหรือนโยบายจึงขึ้นอยู่กับนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดแต่ละบุคคล ซึ่งอาจขาดความต่อเนื่อง

นอกจากนี้ ร่างพระราชบัญญัติดังกล่าวยังกำหนดให้มีคณะกรรมการชุดอื่นๆ อีก เช่น คณะกรรมการนโยบายเพื่ออากาศสะอาด คณะกรรมการกำกับดูแลเพื่ออากาศสะอาด คณะกรรมการวิชาการเพื่ออากาศสะอาด คณะกรรมการเครื่องมือและมาตรการทางเศรษฐศาสตร์เพื่ออากาศสะอาด ซึ่งการกำหนดให้มีคณะกรรมการหลายชุดอาจส่งผลต่อภาระด้านงบประมาณและไม่สอดคล้องกับมาตรา 77 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยที่กำหนดให้มีระบบคณะกรรมการเท่าที่จำเป็น

คำชี้แจง
1. ร่างพ.ร.บ.นี้ต้องการยกระดับ “หลักการกระจายอำนาจ” สู่ท้องถิ่น เป็นการแก้จุดปัญหาเดิมในโครงสร้างระบบราชการไทย โดยให้นายก อบจ.ที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนเป็นประธานคณะกรรมการ อย่างไรก็ตาม โครงสร้างการทำงาน และอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการนี้อยู่ในลักษณะของการตัดสินใจแบบองค์กรกลุ่มที่มีองค์ประกอบจากหลายภาคส่วน นายกอบจ.จึงไม่สามารถใช้อำนาจเบ็ดเสร็จเด็ดขาดตามอำเภอใจได้ และการกำหนดแผนปฏิบัติการในระดับจังหวัดย่อมไม่ได้มาจากตัวนายกอบจ.เพียงผู้เดียว แต่เป็นผลจากการจัดทำขององค์กรคณะกรรมการเป็นหลัก นอกจากนี้ยังให้อำนาจผู้ว่าราชการจังหวัดในการกำกับดูแลการทำงานของคณะกรรมการอากาศสะอาดจังหวัดด้วยว่าได้ปฏิบัติตามแผนปฏิบัติการหรือไม่อีกด้วย

2. คณะกรรมการถูกออกแบบตามความจำเป็น และความเหมาะสม เพื่อให้ทำงานครบทุกระดับ คณะกรรมการนโยบายกำหนดเป้าหมายและทิศทาง คณะกรรมการกำกับติดตามและประเมินผล คณะกรรมการวิชาการกำหนดฐานวิทยาศาสตร์และมาตรฐาน คณะกรรมการเศรษฐศาสตร์ออกแบบค่าธรรมเนียมและเครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์ และคณะกรรมการจังหวัดทำแผนและแก้ปัญหาในพื้นที่จริง อีกทั้งยังบังคับให้มีการประชุมร่วมกันอย่างน้อยปีละครั้งด้วย มาตรา 77 ของรัฐธรรมนูญวางหลักว่ากฎหมายพึงมีเท่าที่จำเป็นและต้องประเมินผลกระทบ แต่ไม่ได้ห้ามการมีกลไกหลายชั้นโดยตัวมันเอง ดังนั้น ถ้าหน้าที่ต่างกันและตอบโจทย์การปฏิบัติจริง ก็ไม่ใช่ความซ้ำซ้อน แต่คือการแบ่งงานตามความเชี่ยวชาญ

3) ประเด็นการเก็บค่าธรรมเนียมเพื่ออากาศสะอาด (ร่างมาตรา 152 และร่างมาตรา 153) เห็นว่า ค่าธรรมเนียมเพื่ออากาศสะอาดเป็นเครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์ที่ช่วยสร้างแรงจูงใจให้ลดการปล่อยมลพิษและเป็นการสร้างรายได้เข้ารัฐเพื่อนำมาบริหารจัดการอากาศสะอาด แต่ยังขาดความชัดเจนและอาจมีความซ้ำซ้อนในการเรียกเก็บเงินในลักษณะเดียวกันกับกองทุนอื่นๆ เช่น กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง กองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน กองทุนพัฒนาไฟฟ้า เป็นต้น ซึ่งจะต้องพิจารณาให้รอบคอบเพื่อให้สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบันและไม่สร้างภาระซ้ำซ้อนแก่ประชาชน

คำชี้แจง

ในประเด็นการจัดเก็บ “ค่าธรรมเนียมเพื่ออากาศสะอาด” เมื่อเปรียบเทียบกับการเรียกเก็บเงินของกองทุนอื่น ๆ นั้น กล่าวได้ว่า ในปัจจุบัน “ไม่มี” กองทุนใดในปัจจุบันที่จัดเก็บเงินจากประชาชนมาเพื่อจัดการปัญหามลพิษทางอากาศ แม้กระทั่งกองทุนสิ่งแวดล้อมที่มีแต่เรื่องบำบัดการปล่อยของโรงงานเท่านั้น นอกจากนั้น กองทุนที่อาจมีภารกิจเกี่ยวเนื่องกับด้านสิ่งแวดล้อม มีจำนวนน้อยมาก และไม่เคยมีการนำเงินมาใช้ในการจัดการอากาศเลยตามกฎหมายเดิม ดังนั้น ความซ้ำซ้อนที่ว่าจึงไม่จริง

ส่วนการกำหนดรายละเอียดอัตรา ระยะเวลา และขั้นตอนการบังคับใช้ ถือเป็นอำนาจหน้าที่ของฝ่ายบริหารที่จะออกกฎหมายลำดับรองมารองรับ ซึ่งโดยหลักการปฏิบัติ ย่อมต้องคำนึงถึงความพร้อมและให้เวลาภาคธุรกิจในการปรับตัวอย่างเหมาะสมและเป็นธรรม โดยไม่กระทบต่อระบบเศรษฐกิจ

4) ประเด็นกองทุนอากาศสะอาด (ร่างมาตรา 196) เห็นว่า การมีกองทุนเป็นการเฉพาะช่วยให้เกิดความคล่องตัวในการบริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด แต่กองทุนดังกล่าวยังไม่ผ่านการพิจารณาจากคณะกรรมการกลั่นกรองการจัดตั้งทุนหมุนเวียน กระทรวงการคลัง ตามพ.ร.บ.ว่าด้วยการบริหารเงินทุนหมุนเวียน พ.ศ. 2558 อีกทั้งในขั้นคณะกรรมาธิการของสภาผู้แทนราษฎร ผู้แทนสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา มีข้อสังเกตว่า ควรใช้ “กองทุนสิ่งแวดล้อม” ที่มีอยู่เดิม เพื่อความเป็นเอกภาพและสอดคล้องกับหลักการจัดตั้งกองทุนเท่าที่จำเป็น และเป็นการรักษาวินัยการเงินการคลังของภาครัฐ

คำชี้แจง

1. กรณีการจัดตั้งกองทุนอากาศสะอาดไม่ได้ผ่านขั้นตอนการพิจารณาจากคณะกรรมการนโยบายการบริหารทุนหมุนเวียนนั้น ชี้แจงว่า กฎหมายว่าด้วยการบริหารทุนหมุนเวียน ใช้กับกรณีหน่วยงานของรัฐที่ขอจัดตั้งกองทุนเท่านั้น ส่วนการตราร่างกฎหมายฉบับนี้เพื่อจัดตั้งกองทุนอากาศสะอาดเป็นการดำเนินการจัดตั้งตามกฎหมายเฉพาะซึ่งอยู่ในกระบวนการของฝ่ายนิติบัญญัติ ประกอบกับร่างกฎหมายอากาศสะอาดที่เสนอโดยภาคประชาชน (ซึ่งเป็น 1 ใน 7 ร่างกฎหมายที่ผ่านการรับหลักการตั้งแต่ชั้นสภาผู้แทนราษฎร) ก็มีการเสนอให้มีการจัดตั้งกองทุนอากาศไว้ด้วย

นอกจากนี้ ด้วยกระบวนการทางนิติบัญญัติ ร่างกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการจัดตั้งกองทุนหรือมีผลผูกพันงบประมาณ จะต้องได้รับคำรับรองจากนายกรัฐมนตรีก่อนยื่นเข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภาข้อเท็จจริงคือ ร่างกฎหมายอากาศสะอาดฉบับภาคประชาชน ได้ผ่านคำรับรองจากนายกรัฐมนตรี ก่อนที่จะถูกยื่นเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎรอย่างถูกต้องตามขั้นตอน ยิ่งไปกว่านั้น ในขณะที่ให้คำรับรอง นายกรัฐมนตรียังดำรงตำแหน่งเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ซึ่งมีอำนาจโดยตรงตามกฎหมายว่าด้วยการบริหารทุนหมุนเวียน การที่นายกรัฐมนตรีในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังได้ให้ความเห็นชอบแล้ว ย่อมถือว่าได้ผ่านการกลั่นกรองตามขั้นตอนที่เกี่ยวข้องกับการกำกับดูแลทุนหมุนเวียนแล้ว

2. ไม่สามารถใช้ “กองทุนสิ่งแวดล้อม” ตามพ.ร.บ.ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2535 ทดแทน “กองทุนอากาศสะอาด” ได้ เพราะกลไกการจัดเก็บ การใช้เงิน วัตถุประสงค์ แตกต่างกันอย่างชัดเจน กองทุนสิ่งแวดล้อมให้ใช้ได้กับการบำบัดเท่านั้น ไม่รวมถึงการป้องกัน และการเยียวยาผู้เสียหาย นอกจากนั้น ยังต้องจัดสรรเงินกองทุนที่ต้องพึ่งพางบประมาณแผ่นดินเป็นหลักไปใช้กับมลพิษอื่น ๆ ด้วย ไม่ใช่เพียงมลพิษทางอากาศเท่านั้น ซึ่งทำให้การการแก้ปัญหามลพิษทางอากาศไม่ต่อเนื่อง ทันการณ์ และครอบคลุมเพียงพอ

5) ประเด็นความรับผิดทางแพ่ง (ร่างมาตรา 207 ร่างมาตรา 210 และร่างมาตรา 211) เห็นว่า การนำหลักการผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่ายโดยขยายความรับผิดไปยังผู้สนับสนุน เช่น สถาบันการเงินผู้ออกแบบ ผู้ควบคุมการติดตั้ง หรือผู้ติดตั้งระบบที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมมลพิษทางอากาศ เพื่อเพิ่มความระมัดระวังในการก่อให้เกิดมลพิษทางอากาศจากทุกภาคส่วน แต่การกำหนดให้สถาบันการเงินเข้ามาร่วมรับผิดกรณีปล่อยสินเชื่อให้ผู้ประกอบการที่ทำผิดกฎหมาย อาจกลายเป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงแหล่งทุน ส่งผลให้เศรษฐกิจชะลอตัว เนื่องจากสถาบันการเงินจะเพิ่มความเข้มงวดในการปล่อยสินเชื่อเพื่อลดความเสี่ยงทางคดี

คำชี้แจง

หลักการของประเด็นนี้ คือการขยายความรับผิดออกไปให้ครอบคลุมสถาบันการเงิน โดยมีวัตถุประสงค์ให้สถาบันการเงินสร้างระบบการประเมินความเสี่ยงด้านมลพิษทางอากาศ และติดตามตรวจสอบแหล่งกำเนิดที่กู้เงินไป หากมีระบบเหล่านี้ก็หลุดจากความรับผิด จึงไม่ได้มุ่งที่จะลงโทษเป็นประการหลัก แต่ต้องการกระตุ้นให้ธนาคารสร้างระบบความติดตามความเสี่ยงมากกว่า นอกจากนั้น ยังเป็นการกำหนดความรับผิดเฉพาะกิจการในพื้นที่ไม่ผ่านเกณฑ์คุณภาพอากาศเท่านั้น (รวมถึงกรณีแหล่งกำเนิดข้ามแดน) ไม่ใช่ทุกพื้นที่ ซึ่งถือว่าได้สัดส่วนและพอสมควรแก่เหตุ

6) ประเด็นความรับผิดโทษทางอาญา (ร่างมาตรา 233) เห็นว่า การกำหนดโทษปรับในอัตราสูงถึง 50 – 100 ล้านบาท มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความเกรงกลัวต่อกระทำผิดกฎหมายและป้องกันการกระทำความผิดในวงกว้าง แต่อัตราโทษดังกล่าวสูงมากเมื่อเทียบเคียงกับกฎหมายของต่างประเทศ ท่ามกลางภาวะเศรษฐกิจชะลอตัวและสงครามระหว่างประเทศ โทษที่รุนแรงเกินไปอาจบั่นทอนแรงจูงใจของนักลงทุน และส่งกระทบโดยตรงต่อการจ้างแรงงานที่ลดลง

นอกจากนี้ ยังมีข้อพิจารณาเรื่องความซ้ำช้อนกับกฎหมายอื่นที่บังคับใช้อยู่ในปัจจุบัน เช่น กฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ กฎหมายว่าด้วยโรงงาน กฎหมายว่าด้วยการสาธารณสุข กฎหมายว่าด้วยการขนส่งทางบก กฎหมายว่าด้วยการควบคุมโรคจากการประกอบอาชีพและโรคจากสิ่งแวดล้อม กฎหมายว่าด้วยความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน

อีกทั้ง ปัจจุบันประเทศไทยกำลังเผชิญภาวะสงครามระหว่างประเทศและความผันผวนทางเศรษฐกิจ การที่ร่างพระราชบัญญัติกล่าวกำหนดบทลงโทษที่มีอัตราสูง อาจส่งผลกระทบต่อการลงทุน การแข่งขันทางเศรษฐกิจรวมถึงการจ้างงานของประชาชนในประเทศ

คำชี้แจง

1. การกำหนดโทษในกฎหมายฉบับนี้ มุ่งพิจารณาจากผลและระดับความรุนแรงของการกระทำ โดยเฉพาะความรุนแรงที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพ ชีวิต และร่างกาย ซึ่งสมควรได้รับโทษทางอาญา แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าทุกกรณีทุกการกระทำจะเป็นโทษทางอาญา บางเรื่องเป็นความรับผิดทางแพ่ง หรือกระทั่งการปรับเป็นพินัยได้ ซึ่งกฎหมายได้คำนึงถึงการออกแบบสภาพบังคับทางกฎหมายให้มีความเหมาะกับแต่ละการกระทำแล้ว กล่าวอีกนัยหนึ่ง ร่างกฎหมายนี้มิได้มีเพียง “ไม้แข็ง” (Stick) หรือบทลงโทษแต่เพียงอย่างเดียว แต่ได้ออกแบบกลไก “มาตรการจูงใจ” (Carrot) ไว้อย่างชัดเจนและเป็นระบบ ดังนั้น หากผู้ประกอบการมีพฤติกรรมที่ดี ดำเนินการตามมาตรฐาน และให้ความร่วมมือในการลดมลพิษทางอากาศ ก็จะไม่ได้รับผลกระทบจากบทกำหนดโทษเหล่านี้เลย ในทางกลับกัน ยังจะได้รับประโยชน์จากมาตรการสนับสนุนของรัฐด้วย อัตราโทษที่สูงจึงมุ่งเป้าไปที่ผู้ที่ไม่ปฏิบัติตามกฎหมายและยังคงสร้างผลกระทบต่อส่วนรวมเท่านั้น

2. กฎหมายนี้เป็นกฎหมายที่มุ่งเน้นการ “บูรณาการ” กฎหมายเดิมที่กระจัดกระจายให้ทำงานเป็นระบบเดียว และไม่ซ้ำซ้อนกับกฎหมายที่มีอยู่เดิม เป็นการอุดช่องโหว่และบูรณาการกฎหมายที่มีอยู่ในปัจจุบันที่มีลักษณะกระจัดกระจาย และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องที่ต่างดำเนินงานแบบแยกส่วน ต่างฝ่ายต่างทำภายใต้กฎหมายของตน ทำให้ขาดการบูรณาการ และไม่สามารถแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศซึ่งเป็น “ปัญหาเชิงโครงสร้าง” ได้อย่างมีประสิทธิภาพ รวมทั้งยังไม่เพียงพอและไม่ทันสมัยต่อการแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศที่มีลักษณะเฉพาะ ดังนั้น เรื่องใดที่ยังใช้กฎหมายที่มีอยู่ในปัจจุบันที่ไม่ขัดกับร่างกฎหมายฉบับนี้ ก็ให้ใช้กฎหมายนั้นเช่นเดิม ร่างกฎหมายฉบับนี้จึงไม่ได้ถูกร่างขึ้นมาเพื่อทดแทนกฎหมายเดิมทั้งหมด แต่ทำหน้าที่เป็นกฎหมายเฉพาะด้านอากาศสะอาดที่เข้ามาเป็นส่วนเสริมและบูรณาการการทำงานของกฎหมายฉบับอื่น ๆ ที่กระจัดกระจายอยู่ เพื่อให้การบังคับใช้กฎหมายเพื่ออากาศสะอาดเป็นไปอย่างเป็นระบบและมีประสิทธิภาพ

3. ร่าง พ.ร.บ.บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด มุ่งปฏิรูปโครงสร้างการจัดการมลพิษแบบเบ็ดเสร็จเพื่อก้าวข้ามข้อจำกัดของกฎหมายเดิมที่กระจัดกระจายและแก้ปัญหาเพียงปลายเหตุ โดยสถาปนา “สิทธิในอากาศสะอาด” ให้เป็นสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานที่รัฐต้องคุ้มครองและเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมตรวจสอบ หัวใจสำคัญคือการจัดการมลพิษครอบคลุมทุกแหล่งกำเนิดตลอดห่วงโซ่อุปทานตามหลัก “ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย” ผ่านกลไก “แครอทและไม้เรียว” ที่ใช้เครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์รวมถึงกองทุนเพื่อสนับสนุนการปรับตัวของประชาชนและผู้ประกอบการ ควบคู่ไปกับความรับผิดทางกฎหมายที่เด็ดขาด ซึ่งบทลงโทษและมาตรฐานที่เข้มงวดเหล่านี้ไม่ใช่การทำลายเศรษฐกิจ แต่เป็นการปกป้องประเทศจากต้นทุนความเสียหายทางสุขภาพและสิ่งแวดล้อมที่สูงมหาศาลกว่าหลายเท่าตัว อีกทั้งยังช่วยยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของธุรกิจไทยให้ก้าวหน้าและสอดรับกับกติกาการค้าโลกยุคใหม่ที่มุ่งเน้นความยั่งยืน

นายรัฐพล สุคันธี ผู้อำนวยการสายอาวุโส–สื่อสารองค์กร บริษัท บ้านปู จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า “ปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นบนโลกใบนี้เป็นความท้าทายที่เราทุกคน โดยเฉพาะเยาวชนคนรุ่นใหม่จะต้องรับมือไปอีกยาวนาน บ้านปูจึงเชื่อว่า สิ่งสำคัญในการแก้ปัญหาระยะยาว ต้องเริ่มจาก ‘การพัฒนาคน’ เราจึงให้ความสำคัญกับการพัฒนาเยาวชนคนรุ่นใหม่ให้มีทั้งความรู้ วิธีคิด และทักษะในการรับมือกับโลกที่ซับซ้อนขึ้น พวกเขาคือผู้ที่จะต้องตัดสินใจ แก้ปัญหา และดูแลโลกในวันข้างหน้า เราจึงต้องช่วยสร้างภูมิคุ้มกันให้เขาเข้าใจความเสี่ยงรอบตัว รู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลง และพร้อมเรียนรู้และลงมือปฏิบัติผ่านกระบวนการทางวิทยาศาสตร์เพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลง”

ค่ายเพาเวอร์กรีนในปีนี้จึงออกแบบการเรียนรู้เพื่อให้เยาวชนเข้าใจความเชื่อมโยงของโลกอย่างเป็นระบบ และสามารถใช้วิทยาศาสตร์และข้อมูลวิเคราะห์ปัญหา ลงมือออกแบบแนวทางแก้ไข รวมทั้งสร้างทั้ง “ภูมิความรู้” และ “ภูมิคุ้มกัน” ให้กับเยาวชน ผ่านเส้นทางการเรียนรู้ 5Cs (5C Learning Journey) ได้แก่

• Connect – Connect the dots: ทำความเข้าใจแนวคิด One Health และความเชื่อมโยงระหว่างสุขภาพของมนุษย์ สัตว์ และสิ่งแวดล้อม เพื่อให้เห็นภาพใหญ่ของปัญหาในโลกปัจจุบัน
• Confront – Confront the Crisis: เรียนรู้และเผชิญกับสถานการณ์จริงของโลก ผ่านประเด็นสำคัญ เช่น โรคอุบัติใหม่และโรคติดต่อข้ามสายพันธุ์ การลดความเสี่ยงโรคระบาดและการสร้างเกราะป้องกันโรคในชุมชน ความปลอดภัยทางอาหาร น้ำ และดิน การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และการบริหารจัดการเมื่อเกิดภัยพิบัติ
• Crack – Crack the Clue: ฝึกใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และข้อมูล เช่น การตรวจวัดคุณภาพอากาศ การวิเคราะห์คุณภาพน้ำและดิน การเรียนรู้ระบบเฝ้าระวังโรค และการใช้ข้อมูลเพื่อวิเคราะห์ปัญหาอย่างเป็นระบบ
• Create – Create the Cure: บูรณาการความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ สิ่งแวดล้อม และสุขภาพ เพื่อพัฒนาแนวทางแก้ไขผ่านการฝึกปฏิบัติและการทำโครงงานกลุ่มวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม
• Communicate – Communicate for Change: พัฒนาทักษะการสื่อสารและการเล่าเรื่อง เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้สู่สังคมในฐานะผู้สร้างคอนเทนต์ (Content Creator) และสามารถนำความรู้ไปขยายผลในโรงเรียน ชุมชน และสังคม

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ อรันย์ ศรีรัตนา ทาบูกานอน รองคณบดีฝ่ายการศึกษาและวิเทศสัมพันธ์ คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ในฐานะประธานโครงการค่ายเพาเวอร์กรีน ครั้งที่ 21 กล่าวว่า “ความท้าทายของโลกในอนาคต ไม่ใช่ปัญหาที่แก้ได้ด้วยความรู้เพียงสาขาเดียว แต่เป็นปัญหาที่ต้องการคนรุ่นใหม่ที่เข้าใจความเชื่อมโยงของโลกทั้งระบบ ในมุมของการศึกษา สิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงการให้ความรู้ แต่คือการสร้างวิธีคิด ให้เยาวชนเข้าใจความเสี่ยงของโลก เข้าใจความเชื่อมโยงของปัญหา และสามารถปรับตัวต่อความเปลี่ยนแปลงได้ ค่ายเพาเวอร์กรีนจึงไม่ได้มุ่งเพียงให้ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม แต่ต้องการพัฒนาเยาวชนให้มีทั้งความรู้ ทักษะ และวิธีคิดแบบบูรณาการ เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับโลกอนาคต”

น้องใจดี นางสาวกมลชนก น้อยแน่ง จากโรงเรียนวิทยาศาตร์จุฬาภรณ์ราชวิทยาลัย จังหวัดปทุมธานี ตัวแทนเยาวชนค่ายเพาเวอร์กรีน รุ่นที่ 21 กล่าวว่า “ค่ายเพาเวอร์กรีนทำให้ได้เรียนรู้มากกว่าที่คิด เราไม่ได้เรียนแค่เรื่องสิ่งแวดล้อม แต่ได้เรียนทั้งเรื่องสุขภาพ วิทยาศาสตร์ การใช้ข้อมูล และการสื่อสาร ทำให้เห็นว่าปัญหาต่าง ๆ เชื่อมโยงกันหมด และที่สำคัญคือ เราได้ลงมือทำจริง พอได้เห็นรุ่นพี่หลายคนที่เคยเข้าค่ายฯ แล้วกลับไปทำโครงการในโรงเรียนและชุมชน ก็ยิ่งทำให้อยากนำความรู้จากค่ายฯ ไปต่อยอดในโรงเรียนหรือชุมชนของตัวเอง”

“บ้านปูมองว่าบทบาทของภาคธุรกิจในการสร้างความยั่งยืน ไม่ใช่เพียงการดำเนินธุรกิจอย่างรับผิดชอบ แต่คือการมีส่วนร่วมในการพัฒนาคน ตามแนวคิดการดำเนินงานความรับผิดชอบต่อสังคมของบ้านปู “เสริมศักยภาพ สร้างพลังแห่งอนาคต (Embracing Potential, Energizing People)” เพราะคนคือกลไกสำคัญที่สุดในการขับเคลื่อนอนาคตของสังคม เราจึงมุ่งสร้างโอกาสทางการเรียนรู้และเสริมศักยภาพคนรุ่นใหม่อย่างต่อเนื่อง ค่ายเพาเวอร์กรีนจึงไม่ใช่เพียงค่ายเยาวชน แต่เป็นจุดเริ่มต้นของการสร้าง “ต้นน้ำของบุคลากรด้านสิ่งแวดล้อมของประเทศ” เพื่อพัฒนาเยาวชนให้มีความรู้ มีทักษะ และมีจิตสำนึกต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม และเติบโตเป็นกำลังสำคัญของประเทศในอนาคต” นายรัฐพล กล่าวทิ้งท้าย

ด้วยแนวคิด “เปลี่ยนของเหลือให้เป็นคุณค่า” บริษัทฯ จึงร่วมมือกับ 3 สถาบันการศึกษาชั้นนำของประเทศ ได้แก่ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี  (มจธ.) และ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี (มทส.)  จัดเสวนาโต๊ะกลมในหัวข้อ “หางแร่: เสียงจาก 3 มหาวิทยาลัย  เพื่อสะท้อนแนวทางการทำงานของอัครา ที่สนับสนุนการทำงานวิจัยร่วมกับสถาบันการศึกษาอย่างต่อเนื่อง โดยเปิดพื้นที่เหมืองให้นักวิจัยเข้าถึงและเก็บตัวอย่างหางแร่ เพื่อนำไปศึกษาคุณสมบัติและพัฒนาเป็นนวัตกรรมที่สามารถใช้งานได้จริงในภาคก่อสร้าง พลังงาน และระดับชุมชน สู่การใช้ประโยชน์จริง” ที่มุ่งพลิก “หางแร่” ให้กลายเป็น “ทรัพยากรทางเลือก” สำหรับอุตสาหกรรมก่อสร้าง พลังงาน และวิสาหกิจชุมชน ตามมาตรฐานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (Environmental Health Impact Assessment: EHIA)

เดินหน้างานวิจัย ต่อยอด “หางแร่” มุ่งสร้างนวัตกรรมเพื่อชุมชน

เชิดศักดิ์ อรรถอารุณ ผู้จัดการทั่วไป ฝ่ายความยั่งยืนขององค์กร บริษัท อัครา รีซอร์สเซส จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า เป้าหมายของเราคือการทำให้ทรัพยากรที่มีอยู่ถูกนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์อย่างสูงสุด การร่วมมือกับทั้ง 3 สถาบันการศึกษาในครั้งนี้ทำให้สิ่งที่เคยถูกมองข้าม อย่าง “หางแร่” ถูกนำมาศึกษาและต่อยอดเป็นทางเลือกใหม่ ทั้งในภาคก่อสร้างและภาคพลังงาน รวมถึงผลักดันให้นวัตกรรมเหล่านี้ถูกนำไปใช้จริงในระดับชุมชน เพื่อสร้างงาน สร้างรายได้ เพิ่มโอกาสทางเศรษฐกิจให้กับคนในพื้นที่ มุ่งลดความเหลื่อมล้ำและยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนอย่างยั่งยืน

ภูริวิทย์ สังข์ศิริ หัวหน้าฝ่ายวิทยาศาสตร์และสุขภาพ บริษัท อัครา รีซอร์สเซส จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า ข้อมูลเชิงลึกจากงานวิจัยช่วยให้เราเข้าใจข้อกำหนดด้านเทคนิคและสัดส่วนที่เหมาะสมในการนำหางแร่ไปใช้ประโยชน์ ซึ่งถือเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้เรามั่นใจว่า สามารถพัฒนาให้เป็นนวัตกรรมใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพและตั้งอยู่บนมาตรฐานความปลอดภัยสูงสุด เพื่อสร้างประโยชน์ที่จับต้องได้จริงทั้งในระดับอุตสาหกรรมและชุมชน

“สิ่งที่เรากำลังพูดถึงวันนี้ ไม่ใช่การกำจัดของเสีย แต่คือการสร้างวงจรทรัพยากรใหม่ เพื่อนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้อย่างปลอดภัยและมั่นใจ การผลักดันนวัตกรรมเหล่านี้ให้เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่หน้าที่ของภาควิชาการหรือภาคเอกชนเพียงฝ่ายเดียว แต่ต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายภาคส่วนในการบูรณาการร่วมกัน เพื่อให้การนำทรัพยากรกลับมาใช้เกิดประโยชน์สูงสุดและได้รับความเชื่อมั่นจากสังคม” ภูริวิทย์ กล่าว

3 โมเดลนวัตกรรม พลิกโฉมหางแร่ ให้เป็นโอกาสใหม่ของอุตสาหกรรม

ผศ.ดร. ธิดารัตน์ บุญศรี หัวหน้ากลุ่มวิจัยวัสดุชีวภาพอัจฉริยะและเทคโนโลยี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) กล่าวว่า นวัตกรรม “ไบโอซีเมนต์” เกิดจากการนำหางแร่ ผสานกับเปลือกไข่และจุลินทรีย์จากกากน้ำปลา จนกลายเป็นวัสดุก่อสร้างพลังงานต่ำที่ไม่ต้องผ่านกระบวนการเผาแบบซีเมนต์ทั่วไป มีคุณสมบัติทนดินเค็มและซ่อมแซมรอยแตกร้าวได้เอง โดยปัจจุบันได้รับการจดสิทธิบัตรและถูกนำไปใช้งานจริงในรูปแบบ “แผ่นหน่วงน้ำเค็ม” เพื่อฟื้นฟูพื้นที่เกษตรในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ  โดยใช้พื้นที่ทดลองในทุ่งกุลาร้องไห้ จังหวัดนครราชสีมา พบว่า หลังใช้นวัตกรรมดังกล่าวสามารถเพิ่มผลผลิตข้าวได้ถึง 53% ในปีแรก พร้อมช่วยเพิ่มสาร GABA ในข้าวกว่า 300 เท่า และลดค่าดัชนีน้ำตาลลงประมาณ 30% ขณะเดียวกันดินยังค่อย ๆ ฟื้นตัว มีอินทรีย์วัตถุเพิ่มขึ้น ระบบนิเวศกลับมาอุดมสมบูรณ์ จนสามารถทำนาปรังได้ในพื้นที่ดินเค็มเป็นครั้งแรกในรอบหลายปี สะท้อนศักยภาพของนวัตกรรมที่ช่วยแก้ปัญหาทั้งด้านสิ่งแวดล้อม สุขภาพ และเศรษฐกิจชุมชนไปพร้อมกัน

ดร.พีท หอมชื่น อาจารย์ภาควิชาวิศวกรรมเหมืองแร่และปิโตรเลียม คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า หางแร่ที่ผ่านการบดละเอียดจากกระบวนการผลิตมีขนาดอนุภาคที่เหมาะสมต่อการใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมก่อสร้าง ทีมวิจัยจึงพัฒนาเป็น “วัสดุก่อสร้างคาร์บอนต่ำ” ในรูปแบบอิฐบล็อกและอิฐช่องลม โดยมีสัดส่วนหางแร่ประมาณ 25–75% ซึ่งนอกจากจะมีความแข็งแรงและทนทานแล้ว ยังมีคุณสมบัติและขนาดอนุภาคที่พร้อมใช้งาน ทำให้สามารถนำมาใช้เป็นวัตถุดิบได้โดยไม่ต้องผ่านกระบวนการเตรียมเพิ่มเติม ช่วยลดต้นทุนและการใช้พลังงานในบางขั้นตอนการผลิตได้อย่างมีนัยสำคัญ

นอกจากนี้ วัสดุดังกล่าวยังช่วยลดอุณหภูมิภายในอาคารได้ประมาณ 1–2 องศาเซลเซียสเมื่อเทียบกับอิฐทั่วไปในท้องตลาด และสามารถลดคาร์บอนฟุตพรินท์ได้ราว 5–10% สอดรับเป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและ Net Zero ได้อย่างเป็นรูปธรรม ปัจจุบันโครงการอยู่ระหว่างการขยายผลจากระดับห้องปฏิบัติการสู่โรงงานต้นแบบ (Pilot Scale) เพื่อประเมินการใช้งานจริง และเตรียมถ่ายทอดองค์ความรู้สู่ชุมชนในระยะต่อไป มุ่งสร้างรายได้และเสริมศักยภาพการพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืน

ผศ.ดร.บุญณรงค์ อาศัยไร่ อาจารย์สาขาวิชาเทคโนโลยีธรณี สำนักวิชาวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี  (มทส.) กล่าวว่า สำหรับความเป็นไปได้ในการนำหางแร่ไปใช้เป็น “สารเติมแต่งในซีเมนต์พิเศษ” สำหรับอุตสาหกรรมสำรวจและผลิตปิโตรเลียม ซึ่งต้องการวัสดุที่ทนทานต่อแรงดันสูงและสามารถป้องกันการรั่วไหลได้อย่างมีประสิทธิภาพในระยะยาว จากผลการวิจัยพบว่า การใช้หางแร่ในสัดส่วน 30% สามารถเพิ่มความสามารถในการรับแรงอัดของซีเมนต์ได้มากกว่า 2 เท่าเมื่อเทียบกับวัสดุอ้างอิงที่ใช้ซิลิกาในสัดส่วนเดียวกัน อีกทั้งยังมีค่าความพรุนและการซึมผ่านต่ำ ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการป้องกันการรั่วซึมของของเหลวและก๊าซระหว่างชั้นวัสดุ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญด้านความปลอดภัยในงานวิศวกรรมปิโตรเลียม ตอกย้ำศักยภาพของหางแร่ในการก้าวสู่การเป็นวัสดุสำหรับอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงที่ต้องการมาตรฐานความปลอดภัยระดับสากล โดยปัจจุบันอยู่ระหว่างการศึกษาต่อยอดสู่การใช้งานเชิงพาณิชย์

เดินหน้าต่อยอดงานวิจัย สู่การใช้งานจริงเชิงพาณิชย์

ทั้งนี้ อัครายังคงเดินหน้าความร่วมมือกับทั้ง 3 สถาบันการศึกษาอย่างต่อเนื่อง โดยมุ่งยกระดับงานวิจัยจากต้นแบบสู่การผลิตเชิงพาณิชย์ ควบคู่ไปกับการประสานความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐเพื่อผลักดันให้วัสดุผ่านการรับรองและเป็นที่ยอมรับในระดับอุตสาหกรรม พร้อมถ่ายทอดองค์ความรู้สู่ชุมชน เพื่อให้การใช้ทรัพยากรเกิดประโยชน์สูงสุดทั้งในเชิงเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โครงการนำร่องเหล่านี้จึงเป็นกรณีศึกษาสำคัญที่สะท้อนให้เห็นว่าการต่อยอดทรัพยากรที่มีอยู่เดิมบนพื้นฐานของข้อมูลวิทยาศาสตร์ สามารถพัฒนาไปสู่การใช้งานจริงและสร้างคุณค่าได้อย่างยั่งยืน

• สานต่อโมเดล BCG สู่เศรษฐกิจเพื่อสุขภาวะ (Wellness Economy)

ศ. ดร.ยศชนัน ประกาศจุดยืนว่า รัฐบาลจะเดินหน้าโมเดลเศรษฐกิจ BCG ต่อไปโดยไม่ทิ้งรากฐานเดิม แต่จะนำมาเป็นเครื่องยนต์หลักในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจเพื่อสุขภาวะ (Wellness Economy) ตั้งแต่อากาศสะอาด อาหารปลอดภัย และเครื่องมือแพทย์ การทำธุรกิจคาร์บอนต่ำต้องตรวจสอบลึกถึงห่วงโซ่มูลค่า นวัตกรรมต้องตอบโจทย์ได้ว่ากระบวนการผลิตไปจนถึงระบบโลจิสติกส์มีการเอาเปรียบแรงงานหรือสร้างความไม่เท่าเทียมให้ใครหรือไม่ โดย รมว.อว. ระบุว่า “แม้การผลิตจะได้ผลดี แต่ต้องพิจารณาว่ากระบวนการดังกล่าวมีการเอารัดเอาเปรียบผู้ใดหรือไม่ ผู้ปฏิบัติงานได้รับค่าตอบแทนที่เท่าเทียมหรือไม่ เพราะแนวคิดคาร์บอนต่ำนั้นครอบคลุมถึงคุณค่าตลอดทั้งห่วงโซ่มูลค่า”

• ขับเคลื่อน 2 เครื่องยนต์เศรษฐกิจเพื่อปากท้อง

อว. วางทิศทางเศรษฐกิจไทยผ่าน 2 เครื่องยนต์หลัก เครื่องยนต์แรก คือ การอัปเกรดอุตสาหกรรมเดิมที่ไทยมีฐานอยู่แล้ว ทั้งภาคเกษตรผ่านการทำเกษตรแม่นยำ (Precision Agriculture) ภาคอุตสาหกรรม และภาคบริการ เพื่อเพิ่มผลิตภาพและลดต้นทุน ส่วนเครื่องยนต์ที่สองคือการสร้างอุตสาหกรรมใหม่ ผ่านเทคโนโลยีขั้นแนวหน้า (Frontier Industries) เช่น อุตสาหกรรมอวกาศ ยานยนต์ไฟฟ้า (EV)

• Net Zero คือความมั่นคงของชาติ (National Security)

กติกาการค้าโลกกำลังเปลี่ยนไป คาร์บอนกลายเป็นกำแพงภาษีผ่านนโยบายมาตรการปรับราคาคาร์บอนก่อนเข้าพรมแดน (CBAM) หากผู้ประกอบการไทยไม่ปรับตัวจะสูญเสียโอกาสทางเศรษฐกิจทันที การเปลี่ยนผ่านเรื่องนี้จึงมีความสำคัญเทียบเท่ากับความมั่นคงของชาติ (National Security) การลงทุนเทคโนโลยีสีเขียวคือการป้องกันความเสี่ยง หากปล่อยให้คาร์บอนเพิ่มขึ้น ความเสียหายจะทวีคูณไปอย่างไม่มีที่สิ้นสุด ศ. ดร.ยศชนัน อธิบายว่า “เป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) คือ จุดเดียวที่จะหยุดยั้งการทวีคูณของความเสียหายได้ เพราะหากไม่สามารถลดผลกระทบให้เป็นศูนย์ได้ ท้ายที่สุดประเทศก็จะไม่อาจอยู่รอดได้”

• ฉีกตำราวิจัยเดิม โลกวิกฤตไม่มีเวลาให้รอ

กระบวนการวิจัยที่เริ่มจากการศึกษา ค่อย ๆ วิจัย พัฒนานวัตกรรม แล้วนำไปหาตลาด เป็นสิ่งที่ช้าเกินไปสำหรับโลกปัจจุบัน ศ. ดร.ยศชนัน ชี้ว่า ปัญหาเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) เป็นเรื่องที่รอไม่ได้ การพัฒนานวัตกรรมยุคใหม่จึงต้องใช้กลยุทธ์ Backcasting คือ การตั้งเป้าหมายของประเทศในปี ค.ศ. 2030 ไว้ก่อน แล้วถอยกลับมาวางแผนเพื่อแก้ปัญหานักวิจัยที่มักเริ่มต้นทำงานจากความถนัดของตนเองเพียงอย่างเดียว โดยระบุว่า “เมื่อใช้งบประมาณจากภาษีของประชาชน ก็จำเป็นต้องพิจารณาว่าประชาชนกำลังเดือดร้อนในเรื่องใดเป็นหลัก การจัดสรรงบประมาณจะต้องมุ่งเน้นเพื่อแก้ไขความเดือดร้อนที่แท้จริง”

วางบทบาท อว. และพลังการทูตวิทยาศาสตร์

ศ. ดร.ยศชนัน กำหนดหมุดหมายสำคัญให้แก่บุคลากรสายวิทยาศาสตร์ โดยระบุว่า ในสภาวะที่ประเทศเผชิญวิกฤต นักวิจัยและวิศวกรต้องทำหน้าที่เป็นคลังสมอง (Think Tank) เพื่อยกระดับประเทศไทยสู่การเป็นประเทศที่มีรายได้สูง พร้อมย้ำว่า “ทุกคนอาจจะรู้สึกว่าเพ้อฝัน แต่ไม่ทำไม่ได้ เพราะนี่คือสิ่งที่เราเรียนมาเพื่อเปลี่ยนแปลงประเทศด้วยกัน”

โดย กระทรวง อว. กำหนดบทบาทองค์กรไว้ 3 มิติ มิติแรกคือการเป็นผู้สร้างระบบนิเวศ (Ecosystem Builder) ที่กระตุ้นให้คนอยากทำงาน มิติที่สองคือการเป็นผู้บูรณาการระบบ (System Integrator) รวบรวมทุกภาคส่วนเข้าด้วยกัน และมิติสุดท้ายคือการเป็นตัวเร่งการขยายผล (Accelerator) สนับสนุนให้นักนวัตกรออกไประดมทุนต่างประเทศหากตลาดไทยยังไม่พร้อม นอกจากนี้ยังชูนโยบายวิทยาศาสตร์แบบเปิด (Open Science) และการทูตวิทยาศาสตร์ (Science Diplomacy) ซึ่ง ศ. ดร.ยศชนัน ได้หารือร่วมกับกระทรวงการต่างประเทศมาแล้ว เพื่อใช้แกะรอยจากสิทธิบัตร (Patent) และต่อยอดนวัตกรรม

ยืนบนไหล่ยักษ์ เลิกเสียท่าขายไอพีราคาถูก

ศ. ดร.ยศชนัน ยกบทเรียนจากการเสียท่าในอดีตที่เคยขายทรัพย์สินทางปัญญา หรือ IP ไปในราคาเพียง 5 ล้านบาท ทั้งที่มูลค่าจริงอาจสูงถึง 50 ล้านบาท พร้อมเน้นย้ำให้นักวิจัยกำหนดแผนทางออกให้ชัดเจน โดยยกตัวอย่างการวิจัยและพัฒนายาซึ่งมีความท้าทายและต้องใช้ทุนมหาศาลหลักพันล้านบาท ผู้วิจัยอาจไม่สามารถผลักดันจนจบกระบวนการได้ด้วยตนเอง จึงอาจจำเป็นต้องพิจารณาหยุดและขายเทคโนโลยีตั้งแต่ระยะแรกเพื่อบริหารความเสี่ยง ทั้งนี้วิธีที่ต้องเปลี่ยน คือ การทำตีพิมพ์แบบพุ่งเป้า เล็งวารสารระดับโลกเพื่อให้กลุ่มทุนยักษ์ใหญ่เป็นฝ่ายวิ่งเข้าหา เลิกรอให้คนมาอ้างอิงบทความวิจัยเพียงอย่างเดียว และต้องระวังนายทุนที่เข้ามากว้านซื้อเทคโนโลยีไปดองทิ้งไว้เพื่อตัดคู่แข่ง

โดย รัฐตรีการกระทรวง อว. เตรียมผลักดัน สวทช. ให้เป็นโครงสร้างพื้นฐานร่วม (Shared Infrastructure) ของทุกคน เพื่อเปิดพื้นที่ให้นักวิจัยสามารถเข้ามาทำงานวิจัยขั้นแนวหน้า (Frontier Research) วิทยาศาสตร์พื้นฐาน (Basic Science) และสร้างนวัตกรรมที่เกิดประโยชน์จริง โดยมีเป้าหมายเพื่อลดความเสี่ยงของนักวิจัยให้ได้มากที่สุด ในส่วนของงบประมาณรัฐในโครงการ ววน. จะเข้าไปสมทบทุนเฉพาะจุดที่มีความเสี่ยงสูงและเป็นวิทยาการใหม่ที่โลกยังไม่มี เพื่อให้นักนวัตกรไทยสร้างทรัพย์สินทางปัญญาของตัวเองโดยไม่ต้องเริ่มนับหนึ่งใหม่จากศูนย์ แต่ใช้ ‘การยืนบนไหล่ยักษ์’ ต่อยอดความสำเร็จจากทั่วโลก

“วันนี้ถ้าท่านยืนบนไหล่ยักษ์ แล้วใช้มือของท่านเองสร้างสรรค์ผลงาน โดยเรียนรู้จากคนที่เขาลองผิดลองถูกมาแล้ว ประเทศจะไปข้างหน้าได้เร็วมาก เราเสียเวลากันไม่ได้อีกแล้ว” ศ. ดร.ยศชนัน กล่าว

กางตัวเลขเป้าหมาย 2030 พร้อมเป็นกองหน้าชนปัญหา

กระทรวง อว. กำหนดเป้าหมายผลลัพธ์ภายในปี 2030 ไว้อย่างชัดเจน 4 ด้าน ได้แก่ (1) การดันผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) จากเศรษฐกิจสีเขียวให้เพิ่มขึ้น 3 เปอร์เซ็นต์ (2) เตรียมความพร้อมกำลังคน 20 ล้านคนให้พร้อมรับมือการเปลี่ยนแปลงของโลก (Future Ready) (3) ลดความเสี่ยงด้านคาร์บอนลง 30 เปอร์เซ็นต์ และ (4) สร้างนวัตกรรม 5,000 ชิ้น ที่ขายทำกำไรได้จริง รมว.อว. ให้คำมั่นต่อนักวิจัยในการทำหน้าที่รับความเสี่ยงแทนว่า “ผมพร้อมเป็นผู้สนับสนุนอยู่เบื้องหลัง หากมีแรงปะทะหรือผลกระทบใดเกิดขึ้น ผมพร้อมจะเป็นผู้รับความเสี่ยงแทน ขอให้นักวิจัยทุกท่านทำหน้าที่เป็นกองหน้าและเดินหน้าขับเคลื่อนงานได้อย่างเต็มกำลัง” ศ. ดร.ยศชนัน กล่าวทิ้งท้าย

จรัสพร นิ่มกิตติกุล Founder & CEO บริษัท แอดวานซด์ โนวฮาว จำกัด กล่าวว่า ในโลกของธุรกิจยุคใหม่ โดยเฉพาะอุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์ แนวคิดเรื่องความยั่งยืน (Sustainability) ไม่ควรถูกมองว่าเป็น “ภาระ” แต่ควรเป็น “ระบบ” ที่ช่วยขับเคลื่อนธุรกิจให้เติบโตได้อย่างต่อเนื่องและวัดผลได้จริง การนำแนวคิด ESG (Environmental, Social, Governance) มาปรับใช้จึงกลายเป็นหัวใจสำคัญในการสร้างการเติบโตแบบ Scalable Growth

ปัจจุบันหลายบริษัทเริ่มตั้งคำถามว่า สินค้าที่เคยผลิตและจำหน่ายมาอย่างยาวนาน กลับเริ่มเผชิญข้อจำกัดทางการตลาด โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องกับพลาสติกและบรรจุภัณฑ์ หลายคนอาจสงสัยว่า สาเหตุเกิดจากมาตรฐานการผลิตลดลง หรือเป็นเพราะราคาวัตถุดิบเปลี่ยนแปลงหรือไม่ แต่คำตอบที่แท้จริงอาจไม่ได้อยู่ที่คุณภาพสินค้า หรือราคาวัตถุดิบเพียงอย่างเดียว หากแต่อยู่ที่ “ความยั่งยืน” ของผลิตภัณฑ์นั้นเอง

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ ถุงพลาสติกที่เคยใช้กันมายาวนานกว่า 10 ปี ในปี 2026 กลับไม่สามารถผ่านข้อกำหนดของตลาดโลกได้เหมือนเดิม ทั้งที่คุณภาพเท่าเดิม สิ่งที่เปลี่ยนไปคือ “กฎของโลก” ที่ให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้นคำว่า “ความยั่งยืน” หรือ Sustainability ที่เราเคยได้ยินกำลังเปลี่ยนบทบาทจากแนวคิดเชิงภาพลักษณ์ ไปเป็นตัวชี้วัดสำคัญว่า ธุรกิจจะสามารถดำเนินต่อไปได้หรือไม่

จากเป้าหมายโลกสู่การบริหารธุรกิจ: SDGs และ ESG

หากมองภาพในระดับโลก จะพบว่า United Nations ได้กำหนด เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) จำนวน 17 ข้อ เพื่อเป็นแนวทางให้ประเทศและองค์กรทั่วโลกใช้เป็นทิศทางในการพัฒนา

แม้ SDGs จะดูเหมือนเป็นเรื่องไกลตัว แต่เมื่อนำมาปรับใช้ในระดับองค์กร จะอยู่ในรูปแบบของแนวคิดที่เรียกว่า ESG ประกอบด้วย 3 มิติหลัก ได้แก่ E – Environment (สิ่งแวดล้อม) S – Social (สังคม) G – Governance (ธรรมาภิบาล)

โดยทั้งสามองค์ประกอบนี้ เปรียบเสมือนโครงสร้างพื้นฐานที่ช่วยให้องค์กรสามารถวางแผนระยะยาว บริหารความเสี่ยง และตัดสินใจลงทุนอย่างรอบคอบ ไม่ใช่เพียงมองกำไรในระยะสั้นเท่านั้น

ประโยชน์ของ ESG ธุรกิจ

1. ความพร้อมในการเข้าสู่ตลาดต่างประเทศ

ในปัจจุบัน ตลาดยุโรปได้ออกกฎระเบียบที่เกี่ยวข้องกับพลาสติกและบรรจุภัณฑ์ เช่น SUP Directive (Single Use Plastic Directive) และ Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) แม้บางกฎจะยังไม่ได้บังคับใช้เต็มรูปแบบ แต่หลายบริษัทในยุโรปได้นำข้อกำหนดเหล่านี้ไปใช้เป็นเงื่อนไขกับคู่ค้าเรียบร้อยแล้ว ซึ่งหากผู้ผลิตไม่ปรับตัว อาจถูกตัดออกจากห่วงโซ่อุปทานได้ทันที

2. โอกาสเข้าถึงสินเชื่ออัตราดอกเบี้ยต่ำ (Green Loan)

ในภาคการเงิน ปัจจุบันมีสินเชื่อที่เรียกว่า Green Loan ซึ่งสนับสนุนโครงการที่เกี่ยวข้องกับ ESG เช่น ระบบบำบัดน้ำเสีย การใช้พลังงานหมุนเวียน การติดตั้งโซลาร์เซลล์ การปรับปรุงอาคารเพื่อความปลอดภัย การเพิ่มประสิทธิภาพพลังงาน ซึ่งข้อดีคือ ธนาคารสามารถเสนออัตราดอกเบี้ยที่คงที่และต่ำกว่า สินเชื่อทั่วไปในระยะยาว ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงทางการเงินของธุรกิจ

3. สิทธิประโยชน์ทางภาษี

การลงทุนในโครงการด้านสิ่งแวดล้อมบางประเภท สามารถได้รับสิทธิ์ลดหย่อนภาษีได้ เช่น ลดหย่อนภาษีได้นานถึง 3 ปี และลดหย่อนได้สูงสุดประมาณ 50% ของค่าใช้จ่าย นอกจากนี้ หากมีการเปลี่ยนมาใช้วัสดุที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เช่น พลาสติกชีวภาพ (Bioplastic) หรือพลาสติกย่อยสลายได้ (Compostable Plastic) ยังสามารถนำค่าใช้จ่ายมาหักลดหย่อนภาษีได้มากขึ้น (ประมาณ 1-1.5 เท่า) แม้จะไม่ครอบคลุมต้นทุนทั้งหมด แต่ก็ช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายในช่วงเริ่มต้นได้อย่างมีนัยสำคัญ

4. การสร้างคุณค่าของแบรนด์

การดูแลสิ่งแวดล้อม การใส่ใจสังคม และการสื่อสารสิ่งเหล่านี้ออกไปอย่างจริงใจ สามารถสร้างคุณค่าของแบรนด์ได้มากกว่าการโฆษณาทั่วไป และยังสร้างความเชื่อมั่นให้กับลูกค้าและคู่ค้าในระยะยาว

การเริ่มต้นทำ ESG

องค์กรแต่ละแห่งมีบริบทที่แตกต่างกัน ดังนั้น การทำ ESG จึงไม่มีสูตรสำเร็จเดียว ตัวอย่างเช่น ธุรกิจที่ใช้พลังงานสูง ควรให้ความสำคัญกับ Environment ธุรกิจที่ใช้แรงงานจำนวนมาก ควรให้ความสำคัญกับ Social ซึ่งการเริ่มต้นทำ ESG สามารถทำได้ด้วยการสร้าง รายการตรวจสอบ (Checklist) เพื่อดูว่าองค์กรมีสิ่งใดทำอยู่แล้ว และควรพัฒนาอะไรเพิ่มเติม

ตัวอย่างการใช้งานจริงในภาคธุรกิจ Amway

บริษัทได้ดำเนินโครงการ Circular Economy โดยรวบรวมบรรจุภัณฑ์ที่ใช้แล้วจากเครือข่ายสาขา เพื่อนำกลับเข้าสู่ระบบรีไซเคิล ภายในระยะเวลา 3–4 ปี โครงการนี้สามารถลดการปล่อยคาร์บอนได้เทียบเท่ากับการปลูกต้นไม้มากกว่า 3,400 ต้นต่อปี

ประกอบการ SME ไทย

ผู้ผลิตขนมปังรายหนึ่ง ได้เปลี่ยนซองบรรจุภัณฑ์มาใช้วัสดุ Bio-Based ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น คือ เครื่องจักรทำงานได้เหมือนเดิม ความเร็วการผลิตเท่าเดิม ฐานลูกค้าเดิมยังอยู่ สามารถขยายตลาดใหม่ได้ แสดงให้เห็นว่า การเปลี่ยนแปลงสามารถทำได้จริง แม้ในธุรกิจขนาดเล็ก

ในโลกธุรกิจปัจจุบัน ESG ไม่ใช่เพียง “ทางเลือก” แต่เป็น “เส้นทาง” การลงทุนใน ESG ไม่ใช่ต้นทุนที่สูญเปล่า แต่เป็นการลงทุนเพื่อสร้างความเชื่อมั่น และสร้างโอกาสเติบโตในระยะยาว การเลือกแนวทางที่เหมาะสมกับบริบทขององค์กร คือหัวใจสำคัญของความสำเร็จดังนั้น ESG จึงไม่ใช่เพียงแนวคิด แต่เป็น กลยุทธ์สำคัญที่สามารถเปลี่ยนผ่านธุรกิจ จากการสร้างกำไรบนกระดาษ ไปสู่การเติบโตอย่างยั่งยืนในระดับสากล

ขณะที่เมื่อเวลา 10.00 น. สถานการณ์ยังคงรุนแรงต่อเนื่อง พบว่ามีพื้นที่ในจังหวัดเชียงใหม่อย่างน้อย 8 อำเภอที่ค่าฝุ่นอยู่ในระดับสีม่วง โดยมีค่าระหว่าง 204–272 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร และพบว่าสูงสุดในอำเภอสะเมิงที่ 272 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งเป็นระดับที่สูงกว่าค่ามาตรฐานความปลอดภัยของ World Health Organization หลายเท่า สะท้อนถึงวิกฤตฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ที่ยังคงปกคลุมพื้นที่ภาคเหนืออย่างหนัก

รัฐพล นราดิศร ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่ กล่าวถึงข้อมูลสถานการณ์ปัจจุบันว่า ในปีนี้สถิติปริมาณฝุ่นเกินค่ามาตรฐานก่อนวันที่ 20 มีนาคมที่ผ่านมา ถือว่าต่ำกว่าค่าเฉลี่ยในรอบ 5 ปี แต่สถานการณ์เริ่มทวีความรุนแรงขึ้นเนื่องจากสภาวะอากาศปิดและชั้นบรรยากาศกดทับต่ำ ทำให้ฝุ่นระบายไม่ได้ นอกจากนี้ยังพบข้อจำกัดในการประสานงานบริเวณพื้นที่รอยต่อข้ามเขตจังหวัด รวมถึงประเด็นสำคัญคือ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) บางส่วนยังมีความกังวลในการอนุมัติใช้งบประมาณจัดการภัยพิบัติ เนื่องจากเกรงผลกระทบจากการตรวจสอบย้อนหลัง

สำหรับแนวโน้มสถานการณ์ คาดว่าจะเริ่มคลี่คลายในทิศทางที่ดีขึ้นหลังวันที่ 7 เมษายน 2569 เป็นต้นไป จากการบูรณาการร่วมกับศูนย์ปฏิบัติการฝนหลวงภาคเหนือในการปฏิบัติการดันชั้นบรรยากาศเพื่อระบายฝุ่นภาคพื้น ประกอบกับพยากรณ์อากาศที่ระบุว่าจะมีฝนตกลงมาช่วยบรรเทาสถานการณ์ในช่วงวันที่ 7-9 เมษายน นี้

ขณะที่ ข้อมูลจากกรมควบคุมมลพิษ ระบุว่า สถานการณ์ฝุ่นภาคเหนือ ส่วนใหญ่อยู่ในระดับมีผลกระทบต่อสุขภาพ โดยมีค่าฝุ่นตั้งแต่ 53.8 – 197.0 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งถือว่าเกินค่ามาตรฐานเป็นส่วนใหญ่ ส่งผลให้อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สั่งการให้ทุกหน่วยงานยกระดับมาตรการ และจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาไฟป่าและหมอกควัน (ส่วนหน้าภาคเหนือ) เพื่อบูรณาการการทำงานใน 17 จังหวัดอย่างเบ็ดเสร็จ ทั้งการติดตามสถานการณ์ และประสานความร่วมมือ ระดมสรรพกำลัง เทคโนโลยีจากทุกภาคส่วน  โดยมีเป้าหมายสำคัญคือการ “ปิดจบปัญหาไฟป่าให้ได้ก่อนสงกรานต์” พร้อมบังคับใช้กฎหมายอย่างเด็ดขาดกับผู้ลักลอบเผาป่า ทำให้วันนี้จุดความร้อนทั่วประเทศลดลงจำนวนมาก จากวันที่ 4 เมษายน จำนวน 5,083 จุด วันที่ 5 เมษายน ลดลงเหลือ 2,927 จุด และวันที่ 6 เมษายน ลดลงเหลือ 2,269 จุด ซึ่งลดลงจากเดิมถึง 55 %

อย่างไรก็ตาม เสียงสะท้อนจากประชาชนในเขตเทศบาลนครเชียงใหม่สะท้อนให้เห็นถึงผลกระทบของวิกฤตฝุ่นที่ลุกลามเข้าสู่ชีวิตประจำวันอย่างชัดเจน  “กัญชพร คำนาสัก” ประชาชนในพื้นที่กล่าวว่า ขณะนี้สภาพอากาศเต็มไปด้วยฝุ่นควัน มองไปทางไหนก็มีแต่ฝุ่น ทำให้ต้องสวมหน้ากากอนามัยตลอดเวลา ประกอบกับอากาศที่ร้อนอบอ้าวยิ่งซ้ำเติมให้เกิดอาการระคายเคืองทางสุขภาพ ทั้งแสบจมูก คอแห้ง และแสบตามากขึ้น

ขณะเดียวกัน บรรยากาศในย่าน ‘นิมมานเหมินท์’ ซึ่งเคยเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญ กลับเงียบเหงาลงอย่างเห็นได้ชัด นักท่องเที่ยวต่างชาติลดลงต่อเนื่อง ส่งผลให้ภาคธุรกิจ โดยเฉพาะโรงแรมและร้านค้าได้รับผลกระทบ โดยข้อมูลจากสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดเชียงใหม่ รายงานว่า สถานการณ์ด้านการท่องเที่ยวของจังหวัดเชียงใหม่ได้รับผลกระทบจากจำนวนเที่ยวบินที่ลดลงถึง 35% ส่งผลให้จำนวนนักท่องเที่ยวลดลงไปด้วย และกระทบต่อยอดการจองที่พักในพื้นที่ จากปัจจัยลบด้านราคาน้ำมันและวิกฤตฝุ่น PM2.5 สะท้อนถึงแรงกดดันทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นควบคู่กับปัญหาสุขภาพและคุณภาพชีวิตของประชาชน

แม้หน่วยงานท้องถิ่นอย่างองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) จะมีการแจกหน้ากากอนามัยให้ประชาชนวันละ 2 ชิ้น เพื่อบรรเทาผลกระทบเบื้องต้น แต่ยังพบข้อจำกัดด้านการเข้าถึง เนื่องจากปัญหาการเดินทางและการกระจายอุปกรณ์ที่ไม่ทั่วถึง สะท้อนให้เห็นถึงความท้าทายในการบริหารจัดการสถานการณ์ ที่ยังคงส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของคนในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง

ท่ามกลางสัญญาณบวกจากจำนวนจุดความร้อนที่ลดลงและแนวโน้มสภาพอากาศที่อาจช่วยบรรเทาสถานการณ์ในระยะสั้น วิกฤตฝุ่น PM2.5 ในภาคเหนือยังคงสะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้างที่ต้องการการแก้ไขอย่างจริงจังและต่อเนื่อง ทั้งในมิติของการบริหารจัดการไฟป่า การบังคับใช้กฎหมาย และความร่วมมือข้ามพื้นที่ ขณะที่ประชาชนยังคงต้องเผชิญผลกระทบต่อสุขภาพและคุณภาพชีวิตในแต่ละวัน ทำให้การแก้ไขปัญหานี้ไม่เพียงเป็นภารกิจเร่งด่วนเฉพาะหน้า แต่ยังเป็นโจทย์สำคัญเชิงนโยบายที่ต้องได้รับการจัดการอย่างยั่งยืนในระยะยาว

Cr ภาพ (1) จากเพจ FB : กูรูเชียงใหม่  เรื่องเชียงใหม่กูรู้

ดร.ชนะ ภูมี นายกกิตติมศักดิ์ TCMA เปิดเผยภายหลังการนำคณะผู้บริหาร TCMA หารือกับคณะผู้แทนระดับสูงจากรัฐซัสแคตเชวัน ประเทศแคนาดา นำโดย ฯพณฯ เคน เช้เวลเดย์ออฟ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา และศาสตราจารย์เจฟฟ์ เคเชน อธิการบดีและและรองนายกสภามหาวิทยาลัยรีไจนา ว่า ทั้งสองฝ่ายมีความยินดีต่อพัฒนาการของความร่วมมือที่ก้าวหน้าอย่างต่อเนื่อง นับตั้งแต่การลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) เมื่อเดือนกันยายน 2568 นับป็นก้าวสำคัญของความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์ระหว่างภาคอุตสาหกรรมไทยและพันธมิตรระดับนานาชาติ และมุ่งยกระดับการถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่การดำเนินงานในพื้นที่จริง

“ตามโรดแมปของอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ กว่า 45% ของการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ไม่สามารถลดได้ด้วยมาตรการทั่วไปเพียงอย่างเดียว จึงต้องอาศัยเทคโนโลยี CCUS เข้ามาเป็นเป็นคำตอบสำคัญ” ดร.ชนะ กล่าว

ความร่วมมือระยะนี้จะเริ่มจากการพัฒนาและทดสอบ Carbon Capture เพื่อเสริมความพร้อมด้านเทคนิคของอุตสาหกรรม ก่อนต่อยอดสู่ CCU (Carbon Capture and Utilization) เพื่อเปลี่ยนคาร์บอนที่ดักจับได้ให้เกิดมูลค่าทางเศรษฐกิจ อาทิ การพัฒนาเป็นวัตถุดิบหรือผลิตภัณฑ์ใหม่ และในบางส่วนสามารถพัฒนาไปสู่ CCS (Carbon Capture and Storage) เพื่อการกักเก็บอย่างปลอดภัยในระยะยาว ครอบคลุมทั้งมิติเทคโนโลยี โครงสร้างพื้นฐาน และการเตรียมความพร้อมด้านกฎระเบียบ

โดยหมุดหมายสำคัญ คือ การนำร่องติดตั้ง Mobile Carbon Capture Unit ในโรงงานปูนซีเมนต์ของสมาชิก TCMA ในพื้นที่ “สระบุรีแซนด์บ็อกซ์” ภายในกลางปี 2569 โดยได้รับความร่วมมือจาก Environment and Climate Change Canada (ECCC), UNIDO, GCCA, TCMA, รัฐซัสแคตเชวัน และมหาวิทยาลัยรีไจนาผ่านสถาบัน Clean Energy Technologies Research Institute (CETRI) ซึ่งมีความเชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยี CCUS มาอย่างต่อเนื่องยาวนาน

รัฐมนตรีเคน เช้เวลเดย์ออฟ กล่าวว่า ความร่วมมือครั้งนี้สะท้อนพลังของความเป็นหุ้นส่วนระหว่างไทยและแคนาดา โดยเฉพาะรัฐซัสแคตเชวันที่ได้ผสานบทบาทของภาครัฐ ภาคการศึกษา และภาคอุตสาหกรรม เข้าด้วยกันอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อขับเคลื่อนนวัตกรรมรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และมีความยินดีที่จะได้เห็นการติดตั้งหน่วยดักจับคาร์บอนเคลื่อนที่ในประเทศไทย ซึ่งนับเป็นก้าวสำคัญของความร่วมมือระหว่างสองประเทศ จากการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้สู่การปฏิบัติจริง และเป็นรากฐานในการต่อยอดความร่วมมือด้านอื่นๆ อีกต่อไป

ด้านศาสตราจารย์เจฟฟ์ เคเชน กล่าวว่า มหาวิทยาลัยรีไจนาภูมิใจที่ได้มีส่วนร่วมในความร่วมมือด้านนวัตกรรมครั้งนี้ ซึ่งมุ่งถ่ายทอดองค์ความรู้และประสบการณ์ด้าน CCUS ที่สั่งสมมาอย่างต่อเนื่อง ผ่านสถาบันวิจัย Clean Energy Technologies Research Institute (CETRI) ที่ผสานความเป็นเลิศทางวิชาการเข้ากับการประยุกต์ใช้ในภาคอุตสาหกรรม ความร่วมมือกับ TCMA ไม่เพียงครอบคลุมงานวิจัยและโครงการนำร่อง หากยังรวมถึงการพัฒนาบุคลากร การแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ และการเสริมสร้างศักยภาพ เพื่อสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านของภาคอุตสาหกรรมไทยสู่อนาคตคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืน”

จังหวัดสระบุรี ในฐานะศูนย์กลางการผลิตปูนซีเมนต์ของประเทศ ได้รับการพัฒนาเป็นพื้นที่ต้นแบบ “สระบุรีแซนด์บ็อกซ์” เพื่อขับเคลื่อนสู่การเป็นเมืองคาร์บอนต่ำ ผ่านแนวทางการดำเนินงานเชิงพื้นที่ (Area-based Implementation) ที่บูรณาการทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องเข้าด้วยกัน นับเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนผ่านเชิงโครงสร้าง ที่ภาคอุตสาหกรรมจะเป็นส่วนหนึ่งของการแก้ไขปัญหา (be part of the Solution) ด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอย่างแท้จริง

ความร่วมมือครั้งนี้สะท้อนบทบาทของ TCMA ในฐานะแกนกลางของอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ ทำหน้าที่เป็น “สะพานเชื่อม” องค์ความรู้ เทคโนโลยีขั้นสูง และนวัตกรรมด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจากแคนาดา สู่การประยุกต์ใช้จริงในประเทศไทย ผ่านความร่วมมือเชิงปฏิบัติ (action-oriented partnership) ระหว่างภาครัฐ ภาควิชาการ และภาคอุตสาหกรรม โดยมีเครือข่ายระดับโลก อาทิ ECCC, GCCA, UNIDO, รัฐซัสแคตเชวัน และมหาวิทยาลัยรีไจนา ร่วมสนับสนุนทั้งองค์ความรู้ เทคโนโลยี และกลไกการขยายผลอย่างเข้มแข็ง ความร่วมมือนี้จึงเป็นพลังขับเคลื่อนสำคัญที่ช่วยวางรากฐานเชิงระบบให้อุตสาหกรรมไทยก้าวสู่เป้าหมาย Net Zero 2050 อย่างมั่นใจและเป็นรูปธรรม พร้อมเสริมสร้างบทบาทของอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ไทยในฐานะพลังบวกและ “ส่วนหนึ่งของคำตอบ” ในการร่วมขับเคลื่อนประเทศสู่อนาคตคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืน

โดยมีเป้าหมายเสริมสร้างความร่วมมือไทย–เมียนมา ในการป้องกันไฟป่า ร่วมจัดทำแนวกันไฟตามแนวชายแดน ลดการลุกลามของไฟในพื้นที่เสี่ยง และรณรงค์ลดการเผาในหมู่บ้านชายแดนและพื้นที่ใกล้เคียง พร้อมจัดประชุมหารือขับเคลื่อนกลไกความร่วมมือ “เมืองคู่ขนาน” ระหว่างแม่สาย–ท่าขี้เหล็ก เพื่อยกระดับการประสานงานและแสดงเจตนารมณ์ร่วมกันในการแก้ไขปัญหาหมอกควันข้ามแดนอย่างเป็นรูปธรรมและต่อเนื่องของสองประเทศในการดูแลผืนป่า ลดหมอกควันข้ามแดน และร่วมกันสร้างสิ่งแวดล้อมที่ดี เพื่อลมหายใจที่ดีร่วมกันต่อไป

ชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย  กล่าวว่า จังหวัดเชียงรายเป็นหนึ่งในพื้นที่วิกฤตไฟป่าและหมอกควันของภาคเหนือ เนื่องจากการเผาป่าและการเผาเตรียมพื้นที่เกษตรในช่วงฤดูแล้ง ประกอบกับลักษณะภูมิประเทศที่มีพรมแดนติดกับ สปป.ลาว และเมียนมา ทำให้สถานการณ์หมอกควันข้ามแดนมีความรุนแรงและซับซ้อนยิ่งขึ้น ส่งผลให้การควบคุมมลพิษทางอากาศ โดยเฉพาะ PM_2.5 เป็นความท้าทายเชิงโครงสร้างที่ต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างประเทศ กิจกรรม “Kick off ทำแนวกันไฟลดเผา 2 แผ่นดิน สัมพันธ์ไทย–เมียนมา และประชุมขับเคลื่อนความร่วมมือเมืองคู่ขนาน ลดหมอกควันข้ามแดน” ในครั้งนี้ จึงถือเป็นการยกระดับความร่วมมือเชิงพื้นที่สู่กลไกเชิงนโยบาย โดยมุ่งลดการเผาในพื้นที่เสี่ยง ควบคู่กับการสร้างความร่วมมือแบบ “เมืองคู่ขนาน” ระหว่างพื้นที่ชายแดนของทั้งสองประเทศ

ติ้น เหว่ ต่ง ผู้ว่าราชการจังหวัดท่าขี้เหล็ก กล่าวว่า จังหวัดท่าขี้เหล็กในฐานะ “เมืองคู่ขนานชายแดน” ที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับจังหวัดเชียงราย ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม การคมนาคม และการใช้ทรัพยากรร่วมกัน มีความพร้อมและยินดีอย่างยิ่งที่จะสนับสนุนความร่วมมือในการลดหมอกควันข้ามพรมแดน เนื่องจากทั้งสองพื้นที่ต่างได้รับผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม สุขภาพ และเศรษฐกิจของประชาชนร่วมกัน การดำเนินงานดังกล่าวจะมุ่งลดมลพิษทางอากาศจากทุกแหล่งกำเนิด ภายใต้กรอบความร่วมมือของอาเซียน และภายใต้กรอบยุทธศาสตร์ฟ้าไส (CLEAR Sky Strategy) เพื่อยกระดับประสิทธิภาพการแก้ไขปัญหาและสร้างความยั่งยืนในระยะยาวให้กับพื้นที่ชายแดนของทั้งสองประเทศ

ดร.วิจารย์ สิมาฉายา ผู้อำนวยการสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย กล่าวว่า กิจกรรมในครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงการแสดงออกเชิงสัญลักษณ์ แต่เป็นจุดเริ่มต้นของความร่วมมือเชิงปฏิบัติที่ทุกภาคส่วนจะร่วมกันทำงานอย่างจริงจัง เพื่อป้องกันไฟป่าตั้งแต่แหล่งกำเนิด ลดการเผาในพื้นที่เสี่ยง และสร้างกลไกการประสานงานอย่างใกล้ชิดระหว่างเมืองคู่ขนานของทั้งสองประเทศ โดยการดำเนินงานมุ่งขยายความร่วมมือของเมืองชายแดนในรูปแบบ “เมืองคู่ขนาน” ควบคู่กับการเสริมสร้างศักยภาพและกระบวนการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน ภายใต้การสนับสนุนจากสำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) และสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ผ่านการดำเนินงานโครงการพัฒนาความร่วมมือเมืองคู่ขนาน ไทย–ลาว–เมียนมา เพื่อการจัดการและลดมลพิษหมอกควันข้ามแดน และ โครงการพัฒนากลไกความร่วมมือขับเคลื่อนแผนปฏิบัติการร่วมยุทธศาสตร์ฟ้าใส หรือ CLEAR Sky Strategy เพื่อลดมลพิษหมอกควันข้ามแดน ให้เกิดการจัดการปัญหาหมอกควันข้ามแดนให้เกิดผลเป็นรูปธรรม ทั้งในระดับนโยบายและระดับพื้นที่ โดยเฉพาะในจังหวัดเชียงรายและพื้นที่ชายแดนประเทศเพื่อนบ้านอย่างต่อเนื่องต่อไป

วรายุทธ ค่อมบุญ นายอำเภอแม่สาย กล่าวว่า การจัดกิจกรรมทำแนวกันไฟร่วมกันในครั้งนี้ นับเป็นก้าวสำคัญของความร่วมมือระหว่างประเทศไทยและเมียนมา ในการป้องกันไฟป่า ลดการเผา และลดการลุกลามของไฟในพื้นที่ชายแดนอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งนี้ อำเภอแม่สายและเมืองท่าขี้เหล็ก ในฐานะเมืองคู่ขนาน ได้ร่วมประชุมกำหนดกรอบความร่วมมือและประกาศเจตนารมณ์ในการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาหมอกควันข้ามแดนไปพร้อมกัน ซึ่งจะเป็นกลไกสำคัญในการเสริมสร้างการประสานงานระหว่างหน่วยงานภาครัฐ ภาคท้องถิ่น และชุมชนของทั้งสองฝั่งชายแดน

“ความร่วมมือครั้งนี้ จะช่วยให้การแก้ไขปัญหาหมอกควันข้ามแดนเป็นไปอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน พร้อมยืนยันความพร้อมของอำเภอแม่สายในการสนับสนุนการดำเนินงานร่วมกับทุกภาคส่วน เพื่อดูแลทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ตลอดจนยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนทั้งสองประเทศในระยะยาว” วรายุทธ  กล่าว

ฉัตรชัย ชัยศิริ นายกเทศมนตรีตำบลเวียงพางคำ กล่าวว่า กิจกรรมในครั้งนี้มีผู้บริหารและผู้แทนหน่วยงานจากจังหวัดเชียงราย ประเทศไทย และเมืองท่าขี้เหล็ก สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา เข้าร่วมอย่างเป็นทางการทั้งสองฝ่าย ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความร่วมมือที่ก้าวข้ามการแสดงออกเชิงสัญลักษณ์ สู่การดำเนินงานที่เป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้นการรวมพลังของทั้งสองพื้นที่ชายแดน พร้อมระบุว่าความร่วมมือดังกล่าวมีศักยภาพพัฒนาไปสู่ต้นแบบของการจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดน ที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของความเข้าใจ ความไว้วางใจ และการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน โดยเฉพาะพลังของชุมชนท้องถิ่น ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญของการสร้างความยั่งยืนร่วมกันต่อไป

นพเกล้า รุ่งเพชร สาคร ผู้ใหญ่บ้านผาหมี หมู่ 6 กล่าวเพิ่มเติมว่า การที่บ้านผาหมีได้รับเลือกเป็นพื้นที่หลักในการจัดกิจกรรมทำแนวกันไฟ 2 แผ่นดิน ร่วมกับบ้านสามปี ฝั่งเมียนมา และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างต่อเนื่อง สะท้อนถึงบทบาทสำคัญของชุมชนชายแดนในการร่วมป้องกันไฟป่าและลดการเผาอย่างจริงจัง การดำเนินงานในครั้งนี้ถือเป็นการยกระดับความร่วมมือจากระดับชุมชนสู่ความร่วมมือเชิงพื้นที่ที่เข้มแข็งยิ่งขึ้น พร้อมตอกย้ำความสัมพันธ์อันดีของ “เมืองคู่ขนาน” ไทย–เมียนมา ในระดับฐานราก ซึ่งประชาชนทั้งสองฝั่งชายแดนมีส่วนร่วมโดยตรง ผู้ใหญ่บ้านผาหมียังย้ำว่า พลังของชุมชนคือกลไกสำคัญในการเฝ้าระวัง ป้องกัน และลดความเสี่ยงไฟป่าในพื้นที่ หากทั้งสองฝ่ายยังคงร่วมมือกันอย่างใกล้ชิด เชื่อมั่นว่าจะสามารถลดผลกระทบจากหมอกควันข้ามแดน และสร้างความยั่งยืนให้กับผืนป่าและคุณภาพชีวิตของประชาชนทั้งสองประเทศได้ในระยะยาว

ดร.วิน  เตง ผู้แทนกรมอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา กล่าวว่า ฤดูการเผาเพื่อเตรียมพื้นที่เพาะปลูกในหลายรัฐของประเทศเมียนมาได้เริ่มต้นขึ้น และส่งผลต่อการเกิดหมอกควันข้ามแดน ซึ่งทางรัฐบาลพม่าได้ดำเนินมาตรการต่างๆ เพื่อป้องกันและควบคุมการเผาในที่โล่ง กรมอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ในฐานะหน่วยงานที่รับผิดชอบด้านคุณภาพอากาศพร้อมที่จะสนับสนุนการดำเนินงานและจะเดินหน้าเพื่อส่งเสริมความร่วมมือของทั้งสองประเทศในการจัดการปัญหาหมอกควันข้ามพรมแดนทั้งในระดับนโยบายและระดับพื้นที่

ในยุคที่ ESG กลายเป็นมาตรฐานใหม่ของภาคธุรกิจ การสร้างคุณค่าร่วมจำเป็นต้องก้าวข้ามการทำงานแบบแยกส่วน สู่การออกแบบระบบที่เชื่อมโยงทั้งห่วงโซ่ แนวคิด Holistic Shared Value Ecosystem จึงถูกพัฒนาขึ้นเพื่อทำหน้าที่เป็นกลไกบูรณาการเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมในระดับพื้นที่

ตลอด 9 ปีที่ผ่านมา โครงการ “เซ็นทรัล ทำ” ของกลุ่มเซ็นทรัลจึงค่อย ๆ เข้าไปทำหน้าที่เป็นตัวเชื่อม ทดลองสร้างตลาดให้ผลผลิตชุมชน พัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการรายย่อย เชื่อมโยงเครือข่ายภาคีในระดับจังหวัด และเรียนรู้ข้อจำกัดของการพัฒนาเชิงพื้นที่ในบริบทจริง จากจุดเริ่มต้นของการสนับสนุนรายกิจกรรม วันนี้ประสบการณ์ตลอดเกือบทศวรรษได้หลอมรวมเป็นกรอบคิดใหม่

6 แนวทางคุณค่าร่วม พลิกการเติบโตสู่ความยั่งยืนทั้งระบบ

พิชัย จิราธิวัฒน์ กรรมการบริหาร กลุ่มเซ็นทรัล เปิดเผยว่า การเติบโตของธุรกิจจะมีความหมายอย่างแท้จริงเมื่อเดินควบคู่กับการพัฒนาสังคมและสิ่งแวดล้อม โครงการ “เซ็นทรัล ทำ” จึงออกแบบการขับเคลื่อนผ่าน 6 แนวทางหลักที่เชื่อมโยงกันเป็นระบบ ตั้งแต่การลดความเหลื่อมล้ำและขยายโอกาสทางการศึกษา โดยสนับสนุนโรงเรียน 203 แห่ง สร้างงานให้คนพิการกว่า 1,395 คน และยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชนกว่า 150,000 ราย ควบคู่กับการเสริมเศรษฐกิจฐานรากที่สร้างรายได้หมุนเวียนกลับสู่ชุมชนกว่า 2,240 ล้านบาท และพัฒนาเครือข่ายท้องถิ่นให้เข้มแข็งทั่วประเทศ

นอกจากนี้ ยังให้ความสำคัญกับการพัฒนาศักยภาพบุคลากรภายในองค์กรเพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการทำงานอย่างสมดุล ขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนและการจัดการขยะอย่างเป็นระบบ ลดขยะเข้าสู่หลุมฝังกลบกว่า 93,490 ตัน และลดการสูญเสียอาหารได้มากกว่า 27,300 ตัน ตลอดจนเพิ่มพื้นที่สีเขียวและฟื้นฟูป่ากว่า 15,000 ไร่

ขณะเดียวกัน ยังเดินหน้าลดผลกระทบด้านสภาพภูมิอากาศ ผ่านการติดตั้งจุดชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า 1,487 แห่ง ติดตั้งโซลาร์เซลล์ 259 แห่ง และผลิตไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์รวม 252,176 เมกะวัตต์ชั่วโมง สะท้อนการบูรณาการเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมเข้าด้วยกันอย่างเป็นรูปธรรมในทุกมิติ

ในปี 2569 โครงการ “เซ็นทรัล ทำ” ได้ขับเคลื่อน Holistic Shared Value Ecosystem ผ่าน 8 มิติหลัก ได้แก่ พัฒนาการศึกษาและโอกาสของเด็ก เยาวชน และคนพิการ ยกระดับโครงสร้างพื้นฐานชุมชน เสริมเศรษฐกิจฐานรากและอาชีพ เพิ่มมูลค่าสินค้าและสร้างแบรนด์สู่สากล พัฒนาศูนย์เรียนรู้เพื่อขยายผล ยกระดับการท่องเที่ยวชุมชนเชิงคุณค่า ขับเคลื่อนชุมชนคาร์บอนต่ำ และจัดการขยะสู่เป้าหมาย Zero Waste เพื่อสร้างการเติบโตที่สมดุลและยั่งยืนในทุกมิติ

‘ชัยภูมิ’ พื้นที่ต้นแบบเกษตรเติบโตตลอดห่วงโซ่

หนึ่งในพื้นที่ต้นแบบที่สะท้อนแนวคิด Holistic Shared Value Ecosystem อย่าง วิสาหกิจชุมชนบ้านเทพพนา จังหวัดชัยภูมิ ซึ่งพัฒนาแปลงปลูกอะโวคาโดพันธุ์แฮสส์ นับเป็นหนึ่งในผู้ปลูกเพียง 7 รายของประเทศ ที่ก้าวสู่ระบบเกษตรคาร์บอนต่ำแบบครบวงจร ทั้งการติดตั้งโซลาร์เซลล์เพื่อลดต้นทุนพลังงาน การทำธนาคารน้ำใต้ดินเพื่อบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน การควบคุมโรคพืชด้วยเห็ดเรืองแสง และการใช้ไบโอชาร์ฟื้นฟูดินและกักเก็บคาร์บอน

วิเชียร พรมทุ่งค้อ ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนปลูกพืชเศรษฐกิจบ้านเทพพนา และประธานศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) กล่าวว่า การใช้ไบโอชาร์ช่วยลดการปล่อยก๊าซไนตรัสออกไซด์ได้ถึง 40% วัสดุดังกล่าวผลิตจากเศษกิ่งไม้และชีวมวลทางการเกษตรที่เดิมมักถูกเผาทิ้งจนก่อปัญหา PM2.5 ก่อนนำเข้าสู่กระบวนการไพโรไลซิส หรือการเผาแบบไม่ใช้ออกซิเจน แตกต่างจากการเผาไหม้ทั่วไปที่ปล่อยคาร์บอนสู่บรรยากาศ

บ้านของจุลินทรีย์ ฐานรากเกษตรยั่งยืน

กระบวนการไบโอชาร์สามารถเปลี่ยนชีวมวลให้กลายเป็นถ่านคาร์บอนสูงที่มีโครงสร้างรูพรุน สามารถกักเก็บความชื้นและธาตุอาหาร อีกทั้งเป็นแหล่งอาศัยของจุลินทรีย์ เมื่อผ่านการแช่ให้ดูดซับสารอาหารก่อนผสมลงดิน ไบโอชาร์จึงทำหน้าที่เสมือน “บ้าน” ของจุลินทรีย์ใต้โคนต้นไม้ ช่วยให้เกิดการหมุนเวียนธาตุอาหารอย่างต่อเนื่อง ลดการชะล้างหน้าดิน และเสริมภูมิต้านทานพืชตามธรรมชาติ

“ไบโอชาร์ 1 กิโลกรัมสามารถลดการปล่อยคาร์บอนได้ราว 2.5 กิโลกรัมปัจจุบันสวนได้รับมาตรฐาน Organic Thailand และต่อยอดสู่ศูนย์เรียนรู้เกษตรและท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ เชื่อมเครือข่ายเกษตรกรกว่า 1,500 ราย สร้างรายได้รวมให้สมาชิกมากกว่า 60 ล้านบาท” วิเชียร กล่าว

ต้นน้ำของการเปลี่ยนแปลง ฟื้นดิน ฟื้นป่า ฟื้นรายได้

พิชัย กล่าวเสริมว่า ตั้งแต่ปี 2566 ถึงปัจจุบัน โครงการ “เซ็นทรัล ทำ” ได้ฟื้ นฟูพื้นที่สีเขียวในจังหวัดชัยภูมิแล้วราว 6,500 ไร่ ครอบคลุมเกษตรเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม วนเกษตร และการอนุรักษ์ป่าชุมชน เพื่อแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างของพื้นที่ ทั้งดินเสื่อมโทรม รายได้ไม่มั่นคง และปัญหา PM2.5 จากการเผาชีวมวล โดยวางระบบจัดการตั้งแต่ต้นน้ำของห่วงโซ่การผลิต

แนวทางหลักคือส่งเสริมพืชเศรษฐกิจมูลค่าสูง เช่น อะโวคาโด แมคคาเดเมีย ทุเรียน และกาแฟโรบัสต้า ควบคู่การพัฒนา “ห่วงโซ่คุณค่าไม่เผา” เปลี่ยนเศษวัสดุเกษตรให้เป็นทรัพยากรผ่านการผลิตไบโอชาร์และปุ๋ยหมักในชุมชน เพื่อลดการเผา ลดต้นทุน ฟื้นฟูดิน และกักเก็บคาร์บอนอย่างยั่งยืน

พร้อมกันนี้ได้ต่อยอดเป็น “ศูนย์เรียนรู้พัฒนาผลผลิตการเกษตรและผลิตภัณฑ์ชุมชน สวนเทพพนา” ถ่ายทอดองค์ความรู้และพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ สร้างรายได้ควบคู่การดูแลป่าชุมชน ทำให้ในปี 2568 ที่ผ่านมา วิสาหกิจชุมชนสามารถสร้างรายได้ให้สมาชิกกว่า 60 ล้านบาท และขยายผลเครือข่ายผู้ปลูกอะโวคาโดได้ถึง 1,500 ราย สะท้อนศักยภาพการเติบโตของเศรษฐกิจชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม

“ระยะต่อไปมีแผนขยายพื้นที่ฟื้นฟูอีก 5,000 ไร่ ภายในปี 2030 พร้อมจัดทำแผนที่คาร์บอนต่ำระดับอำเภอ และพัฒนาแนวทางสู่การขึ้นทะเบียนคาร์บอนเครดิต เพื่อสร้างผลลัพธ์ที่เชื่อมโยงสิ่งแวดล้อม สุขภาพ และเศรษฐกิจชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม และขยายผลสู่พื้นที่อื่นในอนาคต” พิชัย กล่าว

การยกระดับจาก 6 แนวทางความยั่งยืนระดับองค์กรสู่โมเดลพัฒนาพื้นที่แบบองค์รวม 8 มิติ จึงถือเป็นอีกก้าวสำคัญของโครงการ “เซ็นทรัล ทำ” ในการสร้างสมดุลเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม พร้อมวางรากฐานการพัฒนาที่ขยายผลได้ในระยะยาว และเสริมศักยภาพชุมชนไทยให้เติบโตอย่างมั่นคงและยั่งยืน

ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กล่าวว่า โครงการประกาศเกียรติคุณ “ชุมชนไม้มีค่า” ระดับประเทศ เป็นกิจกรรมสำคัญที่ วช. ดำเนินการอย่างต่อเนื่องเป็นปีที่ 3 เพื่อเสริมสร้างแรงจูงใจให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ส่งเสริมการปลูกต้นไม้และไม้มีค่า และขยายผลให้เกิดชุมชนไม้มีค่าเพิ่มมากขึ้น พร้อมคาดหวังว่าชุมชนที่ได้รับประกาศเกียรติคุณ “ชุมชนไม้มีค่า” ระดับประเทศ ครั้งที่ 3 ประจำปี 2568 นี้ จะสามารถเป็นต้นแบบในการขับเคลื่อนการดำเนินงานสู่ชุมชนอื่น ๆ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างกว้างขวาง พร้อมส่งเสริมการบริหารจัดการและการใช้ประโยชน์จากชุมชนไม้มีค่าอย่างยั่งยืน ผ่านการพัฒนาและประยุกต์ใช้งานวิจัยและนวัตกรรมเพื่อสร้างพื้นที่สีเขียวในชุมชนต่อไป

ทั้งนี้ โครงการชุมชนไม้มีค่าเป็นกลไกสำคัญในการนำงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ในพื้นที่จริง ส่งเสริมให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการปลูกและดูแลไม้มีค่า ควบคู่กับการบริหารจัดการทรัพยากรป่าไม้ให้เกิดความสมดุลทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ตามมติคณะรัฐมนตรี เพื่อเพิ่มพื้นที่ป่าและสร้างแรงจูงใจให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ พร้อมสร้างต้นแบบขยายผลสู่พื้นที่อื่นอย่างยั่งยืน

ในปี 2568 ที่ผ่านมามีชุมชนสนใจสมัครเข้าร่วมรวมทั้งสิ้น 23 ชุมชน โดยผ่านกระบวนการคัดเลือกทั้งการพิจารณาจากเอกสารตามเกณฑ์ 5 ด้านสำคัญ และการลงพื้นที่รับฟังการนำเสนอผลการดำเนินงานจริง จนได้ชุมชนต้นแบบที่ผ่านเกณฑ์รับรางวัล ดังนี้

1. รางวัลระดับ “ดีเด่น” จำนวน 3 ชุมชน ได้แก่ ชุมชนบ้านร่องเคาะ จ.ลำปาง, เครือข่ายเกษตรกรบ้านมาบชุมแสงพัฒนา จ.นครสวรรค์, วิสาหกิจบ้านแปลงนกเป้า จ.ฉะเชิงเทรา
2. รางวัลระดับ “ดี” จำนวน 5 ชุมชน ได้แก่ ชุมชนรักษ์ป่า จ. สุรินทร์, ชุมชนบ้านโค้งตาบาง จ.เพชรบุรี, ชุมชนบ้านสบลืน จ. ลำปาง, ป่าชุมชนบ้านจำหวาย จ.เชียงราย, ป่าชุมชนบ้านหนองแวงยาว จ.ร้อยเอ็ด
3. รางวัลระดับ “ชมเชย” จำนวน 3 ชุมชน ได้แก่ ชุมชนรถป่าประดู่ ห้วยทรายขาว จ. สุราษฎร์ธานี , ชุมชนบ้านต้นปล้องใต้ จ. เชียงราย , ชุมชนบ้านคำสมอ จ. อุบลราชธานี

อดิเรก สวยสด ผู้ใหญ่บ้านชุมชนบ้านร่องเคาะ จังหวัดลำปาง กล่าวภายหลังได้รับรางวัลดีเด่น “ชุมชนไม้มีค่า” ว่า ความสำเร็จดังกล่าวเกิดจากการที่โครงการได้จุดประกายให้ชุมชนมองเห็นคุณค่าทรัพยากรท้องถิ่น โดยเฉพาะ “ครั่ง” ที่อาศัยอยู่บนต้นจามจุรี ซึ่งเป็นทรัพยากรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสามารถนำมาแปรรูปได้หลากหลาย ตั้งแต่เรซิ่น สีย้อมไม้ ยาในรูปแบบแคปซูล ไปจนถึงการย้อมผ้าอัตลักษณ์ของจังหวัดลำปาง ช่วยยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชนให้ได้มาตรฐาน สร้างมูลค่าเพิ่มและรายได้เฉลี่ยประมาณ 100,000 บาทต่อครัวเรือน ปัจจุบันมีสมาชิกเข้าร่วม 87 ครัวเรือน มีต้นจามจุรีที่สามารถผลิตครั่งได้กว่า 1,300 ต้น สร้างรายได้รวมราว 4 ล้านบาทต่อปี

การพัฒนาไปสู่การแปรรูปเชิงอุตสาหกรรมเป็นกุญแจสำคัญในการขยายตลาดสู่ระดับโลก เนื่องจากความต้องการครั่งในตลาดโลกสูงถึงประมาณ 20,000 ตันต่อปี ขณะที่ประเทศไทยยังผลิตได้เพียงราว 2,000 ตัน สะท้อนโอกาสการเติบโตของครั่งในอนาคต พร้อมตั้งเป้าให้เกษตรกรมีส่วนร่วมในการสร้าง “โลกสีเขียว” ผ่านการลดการเผาในพื้นที่ ลดฝุ่น PM2.5 และยกระดับคุณภาพสิ่งแวดล้อมควบคู่เศรษฐกิจชุมชน

ขณะเดียวกัน ชุมชนบ้านร่องเคาะอยู่ระหว่างการจดทะเบียนกับองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (อบก.) ในโครงการลดก๊าซเรือนกระจกภาคป่าไม้ ด้วยแนวคิดการแบ่งปันคาร์บอนเครดิต โดยได้รับการสนับสนุนจากภาคเอกชน ได้แก่ SCG และตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย

“ปัจจุบันชุมชนอยู่ระหว่างการดำเนินการโครงการ T-VER วัดแปลงพื้นที่นำร่องขนาด 1 ไร่ เพื่อประเมินปริมาณคาร์บอนเครดิตที่คาดว่าจะได้รับ พร้อมได้รับการสนับสนุนจากภาคเอกชนในอัตราไร่ละ 100 บาท คิดเป็นมูลค่ารวมประมาณ 80,000 บาทต่อปี ถือเป็นอีกกลไกหนึ่งที่ช่วยเสริมรายได้และความยั่งยืนให้กับชุมชนในระยะยาว” อดิเรก กล่าว

โครงการประกาศเกียรติคุณ “ชุมชนไม้มีค่า” ระดับประเทศ ในครั้งนี้ ไม่ได้จัดขึ้นเพื่อมุ่งเน้นการเพิ่มพื้นที่สีเขียวเพียงอย่างเดียว แต่ยังให้ความสำคัญกับการยกระดับชุมชนให้เป็นต้นแบบ โดยแบ่งการดำเนินงานเป็น 2 ระยะ คือ ระยะที่ 1 (2566–2570) ขยายฐานกลุ่มเป้าหมายใหม่ และ ระยะที่ 2 (2571 เป็นต้นไป) ยกระดับสู่ต้นแบบที่ยั่งยืน ซึ่ง วช. พร้อมผลักดันโมเดลจากทั้ง 3 ชุมชนนี้ให้เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และสร้างความเข้มแข็งให้แก่เศรษฐกิจฐานรากต่อไป

โอกาสนี้  ดร.ปริยะดา วิสุทธิแพทย์ รองผู้ว่าการบริหาร ในฐานะผู้แทน วว.  เข้ารับมอบรางวัลดังกล่าว โดยมีผู้บริหาร นักวิจัย บุคลากร วว. ร่วมเป็นเกียรติและแสดงความยินดีด้วย  ณ ห้องแซฟไฟร์  202  อาคารอิมแพค ฟอรั่ม ชั้น 2 อิมแพค  เมืองทองธานี

การได้รับรางวัลดังกล่าว เป็นผลสำเร็จจากการที่ วว. ได้ดำเนินการด้านการอนุรักษ์พลังงานและพลังงานทดแทน ครอบคลุม 4 ด้านหลักสำคัญอย่างต่อเนื่อง  ได้แก่ 1.การส่งเสริมสนับสนุนกิจกรรมด้านการอนุรักษ์พลังงาน/พลังงานทดแทน  2. การจัดทำสื่อและเผยแพร่ความรู้การอนุรักษ์พลังงาน/พลังงานทดแทน (ด้านวิชาการ ความรู้ และเทคโนโลยี)  3. การจัดกิจกรรมด้านการอนุรักษ์พลังงาน/พลังงานทดแทน และ 4.จัดกิจกรรมโครงการที่โดดเด่นด้านการอนุรักษ์พลังงาน/พลังงานทดแทน