กรุงเทพมหานครกำลังขยับโจทย์การจัดการขยะจาก “ลดปริมาณ” สู่การ “เปลี่ยนพฤติกรรม” หลังปริมาณขยะในพื้นที่ลดจากเฉลี่ย 10,000 ตันต่อวัน เหลือราว 9,000 ตัน และตั้งเป้าลดลงอีกสู่ระดับ 7,000–8,000 ตันต่อวัน โดยหัวใจสำคัญที่มากกว่าการกำจัดขยะปลายทาง คือการสร้างพฤติกรรมคัดแยกตั้งแต่ต้นทาง โดยเฉพาะการปลูกฝังในกลุ่มเด็กและเยาวชนให้มองขยะในมุมใหม่ จากสิ่งที่ต้องทิ้งสู่ทรัพยากรที่ยังสามารถสร้างคุณค่าได้
มอนเดลีซ อินเตอร์เนชันแนล (ประเทศไทย) ร่วมกับ กรุงเทพมหานคร และ แทรชลัคกี้ สานต่อโครงการ “โรงเรียนรักษ์โลก แยกขยะลุ้นโชคกับมอนเดลีซ” (Trash Right Program) ต่อเนื่องเป็นปีที่ 5 ยกระดับการเรียนรู้จากการจัดการขยะทั่วไป สู่การคัดแยกบรรจุภัณฑ์พลาสติกหลายชั้น หรือ MLP ตั้งแต่ต้นทาง พร้อมส่งต่อพฤติกรรมจากโรงเรียนสู่ครอบครัวและชุมชน เพื่อให้การคัดแยกขยะกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน และเป็นจุดเริ่มต้นของการขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy)
ลดขยะ–ลดภาระงบกำจัด เดินหน้าปลูกพฤติกรรมรักษ์โลกผ่านโรงเรียน
ศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร กล่าวว่า การทำให้การคัดแยกขยะกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน เป็นหนึ่งในยุทธศาสตร์สำคัญของกรุงเทพมหานครในการลดปริมาณขยะและภาระงบประมาณด้านการกำจัด ซึ่งปัจจุบันอยู่ที่ประมาณ 7,000 ล้านบาทต่อปี โดย กทม. มุ่งส่งเสริมการคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง ผ่านความร่วมมือกับทุกภาคส่วน ทั้งภาคเอกชน ชุมชน และสถานศึกษา
ภายใต้โครงการ Trash Right กทม. มุ่งสร้าง “ทูตรีไซเคิล” ให้เป็นตัวแทนในการส่งต่อความรู้และสร้างแรงบันดาลใจให้คนในชุมชนเริ่มต้นเปลี่ยนพฤติกรรมจากเรื่องใกล้ตัว โดยเฉพาะการคัดแยกขยะพลาสติกอย่างถูกวิธี เพื่อลดปริมาณขยะที่เข้าสู่หลุมฝังกลบ และสอดรับกับแนวทางการขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียน รวมถึงแผนปฏิบัติการจัดการขยะอย่างยั่งยืนสู่เศรษฐกิจหมุนเวียนของกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2570–2573 ที่ให้ความสำคัญกับการลดปริมาณขยะและการคัดแยกตั้งแต่ต้นทาง
ปัจจุบันโรงเรียนสังกัด กทม. ทั้ง 437 แห่ง ดำเนินการคัดแยกขยะแล้ว ขณะที่มีความร่วมมือกับภาคเอกชนในกว่า 100 โรงเรียน และในจำนวนนี้มี 13 โรงเรียน ที่เข้าร่วมโครงการนำร่องด้านการจัดการขยะพลาสติกหลายชั้น หรือ Multi-Layer Plastic (MLP) ซึ่งเป็นขยะที่จัดการได้ยาก โดยตลอด 4 ปีที่ผ่านมา โครงการฯ สามารถสร้างเครือข่ายเยาวชนที่มีความรู้ด้านความยั่งยืนแล้วกว่า 32,500 คน
นอกจากการจัดการขยะทั่วไป กทม. ยังขยายแนวทางการจัดการอาหารส่วนเกินผ่านโครงการ “ฟู้ดแบงก์” (Food Bank) โดยร่วมกับสำนักงานเขตและชุมชนรับบริจาคอาหารที่ยังมีคุณภาพดีหรือใกล้ถึงวันควรบริโภคก่อน (Best Before) เพื่อนำไปส่งต่อให้กลุ่มเปราะบางแทนการทิ้งเป็นขยะ ขณะที่ขยะอินทรีย์ที่เหลือจะถูกนำไปผลิตเป็นปุ๋ยเพื่อใช้ประโยชน์ทางการเกษตร
ต่อยอด Trash Right ปีที่ 5 ยกระดับเด็กเรียนรู้ MLP
ไอดารา หวัง กรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท มอนเดลีซ อินเตอร์เนชันแนล (ประเทศไทย) จำกัด กล่าวว่า แม้บรรจุภัณฑ์พลาสติกหลายชั้น หรือ MLP จะมีบทบาทสำคัญในการรักษาความสดใหม่ของอาหารและช่วยลดขยะอาหาร แต่ด้วยโครงสร้างที่ประกอบด้วยวัสดุหลายชนิด จึงเป็นบรรจุภัณฑ์ที่จัดการได้ยากและมีโอกาสถูกนำไปฝังกลบหากไม่ได้รับการคัดแยกอย่างถูกต้อง
มอนเดลีซฯ จึงร่วมกับ PRO-Thailand Network ดำเนินโครงการนำร่องรีไซเคิล MLP ตั้งแต่ปี 2567 และพบว่าการจัดระบบเก็บรวบรวมและคัดแยกตั้งแต่ต้นทางสามารถช่วยเพิ่มคุณภาพของวัสดุรีไซเคิล และเปิดโอกาสให้วัสดุที่เคยถูกมองว่าเป็นขยะกลับมาสร้างมูลค่าได้อีกครั้ง
องค์ความรู้ดังกล่าวถูกนำมาต่อยอดผ่าน Trash Right ในปีที่ 5 เพื่อให้เด็กและเยาวชนเรียนรู้ตั้งแต่การสังเกตและจำแนก MLP ที่พบในชีวิตประจำวัน การคัดแยกอย่างถูกวิธี ไปจนถึงการติดตามเส้นทางของวัสดุหลังการรวบรวม
ในปีนี้ Trash Right ยังเพิ่ม 3 รางวัล ได้แก่ Best Creative Recycling Initiative สำหรับกิจกรรมรีไซเคิลที่โดดเด่นและสร้างสรรค์, Best School Video สำหรับคลิปรณรงค์ที่สามารถสร้างการมีส่วนร่วมได้ดี และ MLP Avengers Award สำหรับโรงเรียนที่รวบรวม MLP ได้มากที่สุด โดยผู้ได้รับรางวัลจะได้รับทุนการศึกษาเพื่อสนับสนุนการดำเนินกิจกรรมด้านสิ่งแวดล้อมของโรงเรียนต่อเนื่อง
“ปัจจุบันการจัดการ MLP เริ่มมีโครงสร้างพื้นฐานและเทคโนโลยีรองรับมากขึ้น โดยสามารถแปรรูป MLP เป็นน้ำมันแนฟทา เพื่อนำกลับไปใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตเม็ดพลาสติกใหม่ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าการคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทางไม่ได้เป็นเพียงการลดภาระของหลุมฝังกลบ แต่ยังเป็นการเปิดทางให้วัสดุเหลือใช้กลับเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนได้อีกครั้ง” ไอดารา หวัง กล่าว
‘MLP’ ขยะรีไซเคิลยาก ดันเทคโนโลยีไพโรไลซิสเป็นทางเลือกคืนมูลค่าขยะ
ณัฐภัค อติชาติการ ผู้ร่วมก่อตั้งและกรรมการผู้จัดการ บริษัท แทรชลัคกี้ จำกัด กล่าวว่า MLP โดยเฉพาะบรรจุภัณฑ์ประเภทซองขนมและซองพลาสติกต่าง ๆ เป็นหนึ่งในขยะที่จัดการได้ยาก เนื่องจากมีน้ำหนักเบาและประกอบด้วยวัสดุหลายชั้น ทำให้ไม่เป็นที่ต้องการของร้านรับซื้อของเก่าทั่วไป
อีกทั้งเมื่อพิจารณาในระดับโลก ขยะ MLP มากกว่า 80% ยังคงถูกกำจัดด้วยวิธีฝังกลบ เนื่องจากไม่สามารถแยกวัสดุแต่ละชั้นออกจากกันได้ด้วยกระบวนการรีไซเคิลทั่วไป
ทางออกในการแก้ปัญหาจึงเริ่มขยับไปสู่เทคโนโลยีขั้นสูง เช่น กระบวนการไพโรไลซิส (Pyrolysis) ซึ่งสามารถเปลี่ยนขยะ MLP ให้เป็นน้ำมันดิบ เพื่อนำไปผ่านกระบวนการกลั่นและผลิตกลับมาเป็นเม็ดพลาสติกใหม่ แม้เทคโนโลยีดังกล่าวยังอยู่ในระยะเริ่มต้นและไม่แพร่หลายในวงกว้าง แต่ถือเป็นอีกหนึ่งกลไกสำคัญที่ช่วยเปิดเส้นทางใหม่ให้กับขยะที่เดิมแทบไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากการฝังกลบ
ปั้นพฤติกรรมเด็ก ส่งต่อถึงครอบครัว
สุนีย์ มีธรรม ผู้อำนวยการโรงเรียนวัดบึงทองหลาง กล่าวว่า โรงเรียนเข้าร่วมโครงการ Trash Right ตั้งแต่ปีแรก และพบว่าการเรียนรู้ด้านสิ่งแวดล้อมสามารถเปลี่ยนเป็นพฤติกรรมในชีวิตประจำวันได้จริง โดยเฉพาะเมื่อเด็กและเยาวชนได้เรียนรู้ผ่านการลงมือปฏิบัติ การคัดแยก MLP อย่างถูกวิธีจึงไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมในโรงเรียน แต่สามารถส่งต่อไปยังครอบครัวและชุมชน ทำให้การคัดแยกขยะค่อย ๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน
สำหรับโครงการ Trash Right ปีที่ 5 มีโรงเรียนในสังกัดกรุงเทพมหานครเข้าร่วม 13 แห่ง ได้แก่ โรงเรียนวัดคู้บอน (วัฒนานันท์อุทิศ), โรงเรียนวัดนิมมานรดี, โรงเรียนคลองกุ่ม (เสรีไทย อนุสรณ์), โรงเรียนวัดบำรุงรื่น, โรงเรียนพิชัยพัฒนา, โรงเรียนวัดสามัคคีสุทธาวาส, โรงเรียนวัดบางเตย, โรงเรียนนาคนาวาอุปถัมภ์, โรงเรียนคลองลำเจียก (หวังทองบำรุง), โรงเรียนสุเหร่าคลองหนึ่ง (มานะราษฎร์บำรุง), โรงเรียนประภาสวิทยา, โรงเรียนวัดบึงทองหลาง (พิทักษ์วิทยาคาร) และโรงเรียนวัดกำแพง
ทั้งนี้ โครงการมีแผนขยายการให้ความรู้ด้านสิ่งแวดล้อมและการคัดแยกขยะอย่างถูกวิธีไปยังโรงเรียนที่สนใจเพิ่มเติมอีก 3 แห่ง