กรุงเทพฯ : วารินแล็บ โนแมด องค์กรวัฒนธรรมไม่แสวงหาผลกำไร เปิดตัว โครงการศิลปะกาละ–เทศะ(Of Times and Place) แพลตฟอร์มศิลปะเชิงวิจัยที่นำเสนอภาคแรก ณ ย่านคลองสานในหัวข้อ “ฟากขะโน้น: The Other Side” ซึ่งจัดขึ้นในหลายพื้นที่ทั่วย่านคลองสาน หนึ่งในย่านริมแม่น้ำที่เก่าแก่และมีประวัติศาสตร์อันลึกซึ้งที่สุดของกรุงเทพมหานคร ตั้งแต่วันที่ 10 ธันวาคม 2569 ถึง 28 กุมภาพันธ์ 2570 โดยรวบรวมศิลปินไทยและนานาชาติกว่า 30 คน เพื่อสำรวจประวัติศาสตร์ของย่าน การเปลี่ยนแปลงในปัจจุบัน และสิ่งที่อาจได้รับหรือสูญเสียไปท่ามกลางการพัฒนาเมืองที่ยังคงขยายตัวอย่างต่อเนื่อง
คลองสาน อยู่ในจุดของการเปลี่ยนผ่านที่มองเห็นได้อย่างชัดเจน ครั้งหนึ่งย่านนี้เป็นพื้นที่พหุวัฒนธรรมมีชุมชนการค้าหลายเชื้อชาติ สถาบันทางศาสนา และบ้านเรือนที่สืบทอดมายาวนานหลายชั่วอายุคน แต่ปัจจุบัน ย่านนี้กำลังถูกหล่อหลอมใหม่โดยการพัฒนาเมือง การเปลี่ยนแปลงทางประชากร และความท้าทายที่พบได้ในย่านริมแม่น้ำของกรุงเทพฯ ที่กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
“ฟากขะโน้น: The Other Side” ถือกำเนิดขึ้นเพื่อตอบสนองในสิ่งที่เกิดขึ้นในช่วง โดยเป็นหมุดหมายแรกของ “โครงการศิลปะกาละ-เทศะ (Of Times and Places)” แพลตฟอร์มศิลปะเชิงพื้นที่ของวารินแล็บ โนแมด ที่มุ่งจุดประกายบทสนทนาอย่างต่อเนื่องเกี่ยวกับวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ของย่านต่างๆ ในกรุงเทพมหานครผ่านศิลปะร่วมสมัย ในอนาคตจะนำแนวทางเดียวกันนี้ไปขยายสู่ย่านอื่นๆ ในกรุงเทพ
สุคนธ์ทิพย์ นาคเกษม ผู้ก่อตั้งวารินแล็บ โนแมด และผู้อำนวยการและภัณฑารักษ์ร่วมของโครงการฯ กล่าวว่า การพัฒนามักเข้ามาแทนที่ชุมชนและความทรงจำร่วมของผู้คนในฐานะคนทำงานด้านวัฒนธรรม เราต้องการสร้างแพลตฟอร์มที่เปิดโอกาสให้ชุมชนในย่านและคนกรุงเทพฯ ได้เดินช้าลง และหันมามองประวัติศาสตร์ที่อยู่ในตรอกซอกซอย ไม่เป็นที่รับรู้ในวงกว้าง แต่กลับเป็นสิ่งที่หล่อหลอมความรู้สึกของการอยู่อาศัยในพื้นที่แห่งนี้อย่างแท้จริง
“ฟากขะโน้น: The Other Side” มีแนวคิดบนพื้นฐานของ 4 เสาหลักซึ่งสะท้อนแนวทางการทำงานทางวัฒนธรรมเชิงพื้นที่ของวารินแล็บ โนแมด ประกอบด้วย
- มรดกทางวัฒนธรรม ขุดค้นและนำเสนอประวัติศาสตร์ด้านสถาปัตยกรรม ศาสนา และครอบครัวที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานในย่านคลองสาน
- ชุมชน สร้างบทสนทนาระหว่างศิลปิน ผู้อยู่อาศัยในพื้นที่ และสถาบันในย่าน
- ศิลปะร่วมสมัยใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือในการสร้างบทสนทนาเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่นผลกระทบของการพัฒนาต่อสิ่งแวดล้อม รวมทั้งสร้างสภาวะใหม่ในการสัมผัสพื้นที่ที่คุ้นเคย
- สุขภาวะ ตระหนักว่าวัฒนธรรม
ความทรงจำและความเชื่อมโยงระหว่างผู้คนเป็นองค์ประกอบสำคัญของชุมชนที่มีสุขภาวะที่ดีและน่าอยู่อาศัย
สำหรับ 4 เสาหลักเหล่านี้ดำเนินผ่านงานศิลปะจัดวางกิจกรรมการมีส่วนร่วมของสาธารณชน และกิจกรรมทางการศึกษา ทำให้โครงการมีทิศทางที่ชัดเจนและสอดคล้องกัน ทีมภัณฑารักษ์นำโดยนักรบ มูลมานัส ผู้อำนวยการศิลป์ ผู้มีวิสัยทัศน์ในการอ่านคลองสานผ่านประวัติศาสตร์และนำเสนอด้วยศิลปะร่วมสมัย ร่วมด้วย ดร.ไกรวุฒิ จุลพงศธร ในฐานะภัณฑารักษ์ร่วม ดูแลส่วนภาพเคลื่อนไหว
ด้านรองศาสตราจารย์ ฤทธิรงค์ จิวากานนท์ ผู้อำนวยการสถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่าสถาบันไทยศึกษาทำงานด้านการอนุรักษ์มรดกไทยมายาวนานกว่า 40 ปี โครงการ “ฟากขะโน้น: The Other Side” ซึ่งมุ่งสร้างความเข้าใจในมรดกทางวัฒนธรรมที่ฝังอยู่ในพื้นที่ สอดคล้องอย่างยิ่งกับพันธกิจของสถาบันในการรับใช้สังคม เรามองเห็นคุณค่าที่แท้จริงของความร่วมมือลักษณะนี้กับหน่วยงานที่ทำงานด้านศิลปวัฒนธรรม บทบาทของสถาบันไม่ได้มีเพียงการอนุรักษ์องค์ความรู้เท่านั้น แต่ยังมุ่งให้องค์ความรู้นั้นถูกนำไปใช้ประโยชน์ในวงกว้างมากขึ้นด้วย
“สถาบันไทยศึกษาจะนำงานวิจัยเพื่อพัฒนาเมือง เช่นทำเรื่องพื้นที่ Learning City ที่ยะลา โดยใช้กระบวนการทักษะวัฒนธรรม เป็นตัวเชื่อมประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม เพื่อให้รู้สึกเป็นเจ้าของพื้นที่ ทำอย่างไรให้เป็นเจ้าของพื้นที่” รองศาสตราจารย์ ฤทธิรงค์ กล่าว
โครงการนี้นำศิลปะเข้าไปอยู่ในสถานที่ที่แตกต่างและมีเอกลักษณ์หลายแห่งในย่านคลองสานโดยแต่ละแห่งได้รับการคัดเลือกจากความสัมพันธ์อันเฉพาะเจาะจงกับประวัติศาสตร์หรือชีวิตชุมชนของย่านคลองสาน
- สถาบันจิตเวชศาสตร์
สมเด็จเจ้าพระยา สถาบันจิตเวชแห่งแรกของไทย และเป็นสถานที่ประกาศโครงการในวันนี้
- วัดทองนพคุณและ วัดทองธรรมชาติวรวิหาร สร้างขึ้นในช่วงปลายอยุธยา สะท้อนรากฐานทางจิตวิญญาณและชุมชนอันลึกซึ้งของย่าน
- โนแมดอาร์ต เรสซิเดนซี แบงค็อก
พื้นที่ของวารินแล็บ โนแมด ในอาคารที่เคยเป็นโรงงานเย็บผ้า ซึ่งได้รับการปรับปรุงให้เป็นพื้นที่ศิลปะ
- ห้องสมุดเพื่อการเรียนรู้อนงคาราม
แหล่งเรียนรู้ของชุมชนที่มีคอลเลกชันเอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์
- อุทยานเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี
แปลงที่ดินทางประวัติศาสตร์ที่เคยเป็นที่พำนักของตระกูลบุนนาคและตระกูลนานา
- เก๋งจีนทั่งง่วนฮะโรงน้ำปลา 200 ปี
สถานที่สำคัญทางสถาปัตยกรรมที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้โดยครอบครัวเชื้อสายจีนที่ตั้งรกรากในย่านคลองสาน
ตลอดช่วงเวลาของโครงการ กิจกรรมด้านการศึกษากว่า 25 รายการจะจัดขึ้นในย่าน ไม่ว่าจะเป็นเวิร์กช้อปการทอผ้าอย่างยั่งยืน กิจกรรมดนตรีบำบัด กิจกรรมด้านอาหาร การบรรยายและเสวนา รวมถึงการเดินชมย่านแบบมีไกด์นำทาง